src="http://danluan.org/files/u1/20101015114808646.jpg" width="400"
height="267" alt="20101015114808646.jpg" /><div class="textholder">Nơm úp
cá trên đường Huỳnh Thúc Kháng ở Hà Nội - Nguồn:
VNN</div></div>
Hôm nay xem báo chính thống trên mạng thấy có câu này, nghe hay:
"<em><strong>lạy trời, đừng nâng đường trước cửa nhà
tôi</strong></em>" (**)!
Đó là lời cầu xin của người dân Thành phố Hồ Chí Minh
trước cảnh nhà cửa của họ bị triều cường ngập ngụa.
Bởi nhiều con hẻm ở TP HCM trước khô ráo, nay bỗng trở
thành hồ. Nguyên do, ngoài kia đường nâng bao nhiêu, nhà dân
ngập trong này bấy nhiêu.
Nhưng đó cũng là nỗi lo của người dân đô thị trên khắp
cả nước mình. Vì vấn nạn qui hoạch đô thị manh mún, vô
tổ chức, thiếu minh bạch... như thế không chỉ phổ biến ở
duy nhất một địa phương cụ thể nào. Như các khu trung cư và
đô thị mới ở Hà Nội chẳng hạn. Ai cũng thấy, cứ sau mỗi
trận mưa hơi to một tí là đường phố Thủ đô hóa thành
sông. Nhiều nhà dân có khi chìm hàng thuớc như cảnh vỡ đê
thời xa xưa vậy.
Ai sẽ trả lời câu hỏi này? Nếu không phải tôi, anh, chúng ta
và đặc biệt những người quản trị đất nước trên vị
trí thượng tầng.
Liên hệ từ làng quê nhỏ bé của tôi thôi. Làng vốn được
lập trên một gò đất rộng hình dáng con cá giếc (cá chép)
nổi lên giữa một vùng nước trũng mênh mông. Cư dân đầu
tiên tới lập làng là dân tứ chiếng, tàn binh cuộc khởi
nghiã của Hai Bà Trưng thất bại ở Mê Linh dạt về... (thấy
trong cuốn sách do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia của Hoàng
Kim Đáng ghi thế). Từ khi người Pháp xây dựng con đường
quốc lộ (dân quê tôi gọi là đường cái mới) xuyên qua sát
phía Bắc của làng (QL 11A - nay là đường QL 32 nối Hà Nội
với Sơn Tây thì cánh đồng làng tôi bị ngăn ra làm đôi.
Khiến khu đồng trũng phía Đông Bắc của làng (Đồng Sai;
Trũng khoai) luôn là một cái túi chứa nước. Hàng năm cứ tới
mùa mưa, nước mưa dồn từ đồng Đăm, đồng Gối về, dù
những cống tiêu úng qua đường (cống Lều; cống Đình Diệc
và cống sau Chùa Do) cũng không thoát nước kịp như thời chưa
xuất hiện con đường, khiến nên nhiều phen dân làng phải đi
mò lúa ướt (chưa kịp thu hoạch) ở khu Đồng Sai là vậy.
Thời còn ở làng, nhà ở sát đình, tôi được chầu rìa hóng
chuyện không biết bao nhiêu cuộc họp của cán bộ địa
phương, hợp tác xã bàn các biện pháp chống úng ngập cho 120
mẫu lúa chiêm chưa gặt hay lúa mùa đang thì con gái bị úng
ngập ở phần cánh đồng trũng này.
<div class="boxright320"><img
src="http://danluan.org/files/u1/ap_20101015111857658.jpg" width="450"
height="298" alt="ap_20101015111857658.jpg" /><div
class="textholder">Đường Nguyễn Thị Thập (quận 7) đang được
nâng cao gần cả mét Ảnh: TNLinh</div></div>
Trong làng thì dù mưa to đến đâu cũng chả bao giờ ngập
được cả. Nhờ xung quanh rìa làng là một hệ thống hồ ao san
sát. Các ao hồ này lại được nối với con kênh thoát nước
hình cánh cung bao quang rìa làng tuôn ra hệ thống mương máng
ngoài đồng, nên dù mưa to bao nhiêu, mọi nhà đều chả bao
giờ lo ngập. Trên cánh đồng làng cũng thế, trừ cái năm vỡ
đê Hoàng Mạc (năm Ất Mão-1915), chả bao giờ làng quê tôi
phải bì bõm "sống ngâm da chết ngâm xương" như các vùng
chiêm trũng Hà-Nam-Ninh.
Những ngày này, thấy trên mạng quảng cáo, làng quê tôi đã
được lọt vào mắt xanh "qui hoạch"của nhà nước để
nâng cấp từ làng lên phố... thuộc quận Thăng Long 9! Về cơ
bản ai cũng mừng. Không mừng sao được, xưa kia tuy cách Hồ
Gươm không xa (chỉ 15 Km) nhưng mỗi dịp mùng 2/9 ra cổng làng
(cổng ngoài) để xem bắn pháo hoa, thấy sự cách biệt giữa
làng và phố là một trời một vực. Dân làng tôi vẫn bảo
nhau "địa chủ nhà quê không bằng ngồi lê ở tỉnh" (ý
nói người buôn bán hàng rong ở Hà Thành vẫn khấm khá hơn
người giàu có ở làng quê). Hôm nọ thấy ông em họ gọi
điện thoại từ Đông Đức sang, bông đùa "anh bây giờ về
làng cẩn thận... tỷ phú đi đầy đường, anh chào hỏi không
lễ phép là mang tội đấy" (ý nói nhờ được qui hoạch đô
thị, đất cát có giá... nhờ bán đất mà nhiều cư dân giàu,
phất lên nhanh chóng). Thấy thế cũng mừng. Nhưng hỏi thăm cô
em họ ở làng, thì được biết các khu đồng trũng quanh làng
bây giờ người ta đang đổ cát tôn cao hàng thước để mời
gọi đầu tư... xây đô thị nên làng hễ cứ mưa to là ngập
ngụa, chứ không còn khô ráo như trước nữa... thì lại
đượm buồn.
Mấy năm trước sang Bắc Ninh thắp hương cho ông chú (chồng bà
dì họ) thì thấy cái đình làng Lã (Từ Sơn-Bắc Ninh) bây giờ
lọt thỏm xung quanh những ngôi nhà cao tầng, thấy thương vô
cùng. Sân đình xưa cao là thế mà nay cũng thấp hơn cốt nền
nhà dân và đường làng. Thật là thánh thần thời nay cũng
chịu thua cái thói qui hoạch mạnh ai người ấy làm như thế.
Nhớ khi xưa, cha ông ta ít học, tư tưởng phong kiến lạc hậu
cổ hủ nhưng đã xây dựng được những công trình đình chùa
tuyệt mỹ. Bây giờ chắc gì con cháu học rộng hiểu nhiều
đã ăn đứt được các cụ. Cách nghĩ của người xưa đơn
giản nhưng rành mạch. Đã là nền nhà, sân nhà thì bao giờ
cũng phải cao hơn hay ngang bằng với cao độ của đường làng.
Nước chảy chỗ trũng. Ăn trông nồi, ngồi trông hướng!
Người xây nhà ở chỗ đất thấp, dù xây trước xây sau cũng
không bao giờ làm cản đường nước mưa chảy tự nhiên... làm
úng ngập những nhà xung quanh. Ngôi đình làng, thường được
ngự trên khu đất cao trung tâm và nằm ở trung tâm của làng.
Đình là ngôi nhà chung của dân làng bao giờ cũng to lớn, mái
đình như nóc nhà của làng với những đầu đao bề thế vươn
ra bốn phía như biểu dương sức mạnh của cộng đồng nên
nhà dân (đặc biệt quanh khu đình) không bao giờ được xây cao
hơn mái đình. Quan điểm nhà không được cao hơn đình chùa,
ngày nay không còn phù hợp nữa. Nhưng qua đó cho thấy cha ông
ta dù không hiểu cốt (cao trình) của một khu dân cư là gì
nhưng họ luôn coi sân đình như cốt chuẩn của làng để cả
làng luôn được sống an vui theo cả nghiã bóng lẫn nghiã đen.
Thiết nghĩ đó chính là "Lệ làng" (luật thành văn và bất
thành văn) giúp mọi cư dân có thể sống với nhau một cách
chan hòa trên cơ sở tôn trọng nghiêm những quyền lợi chung.
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/ap_20101015111902502.jpg"
width="500" height="380" alt="ap_20101015111902502.jpg" /></center>
<center><em>Đình Chu Quyến (Đình Tràng) ở xứ Đoài Hà Nội -
Nguồn: wikimapia.org</em></center>
Bàn về chuyện này, tôi xin kể một câu chuyện nhỏ ở xứ
người. Cũng như cư dân theo Nho-Phật-Lão xứ mình, cư dân các
nước Âu châu đa phần theo đạo Cơ đốc hay Tin lành. Một xóm
nhỏ bao giờ cũng có một tháp chuông nhà thờ vươn cao ở vị
trí tâm điểm của khu dân cư. Còn ở các đô thị (nhất là
đô thị mới) thì không hẳn thế. Chưa chắc gác chuông nhà
thờ đã cao hơn được các khu nhà ở xung quanh. Ở nhiều nơi
còn xẩy ra cả sự kiện cáo giữa cư dân sống quanh nhà thờ
với các hồi chuông (vào 10 giờ sáng ngày Chủ nhật hàng
tuần) gây huyên náo của nhà thờ. Người dân đưa ra lý do
đêm thứ bảy mọi người thường sinh hoạt (vui chơi, tiệc
tùng khuya), có người còn phải đi làm ca đêm tới 6 giờ sáng
mới về... nên chuông nhà thờ mỗi sáng Chủ nhật đã làm
hỏng giấc ngủ đang ngon, khiến họ bất bình. Các vụ kiện
đều được các tòa án các cấp xử lý một cách triệt để,
minh bạch và công bằng. Cùng một tính chất, nhưng nhiều vụ
tòa xử cư dân thua, trái lại cũng có vụ phía nhà thờ thua,
phải chấm dứt kéo chuông hay chỉ được kéo chuông một năm
hai lần vào dịp Giáng sinh (tháng 12) và Phục sinh (tháng 4) mà
thôi. Các vụ kiện tụng như thế tòa thường căn cứ vào
việc nhà thờ xây trước hay khu cư dân (có đơn kiện) xây
trước? Nếu nhà thờ xuất hiện trước thì dân thua, ngược
lại thì dân thắng. Chính vì sự phức tạp này mà hiện nay,
hầu hết những nhà thờ xây mới (hay kể cả các chùa của
người Á châu) chỉ được cấp phép xây dựng khi có sự
đồng thuận của cư dân sống quanh nơi các công trình tôn giáo
sẽ tọa lạc. Các bãi đậu xe ô tô; các khu công nghiệp; các
khu siêu thị lớn; khu vui chơi giải trí; các đường xá mới
mở hay chỉnh sửa, nắn... nếu gần các khu dân cư... đều
cần có sự đồng thuận của dân bằng phiếu trưng cầu gửi
tới tận tay từng hộ gia đình hoặc niêm yết công khai ở nơi
công cộng và trên các phương tiện thông tin đại chúng. Các
khu đô thị mới mở, toàn bộ đường xá, nhà cửa xây cất
mới (dù to hay nhỏ) đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các qui
định chung để không phá vỡ cấu trúc tự nhiên và qui hoạch
tổng thể của từng vùng. Đặc biệt công trình xây sau không
ảnh hưởng tới các công trình xây trước, cốt không được
cao hơn gây úng ngập cho các công trình xung quanh. Tất cả phải
theo đúng qui hoạch rất nghiêm ngặt do nhà nước thống nhất
quản lý và giám sát.
Liên hệ với việc qui hoạch đô thị ở xứ ta, đi sau, đúng
lẽ ra phải học hỏi rút kinh nghiệm của các nước đi trước
để làm tốt hơn họ hay chí ít bằng họ. Nhưng thực tế ra
sao thì xin mọi người tự suy xét cho khách quan. Kẻ viết
những dòng này chả có mong muốn gì hơn, là góp một tiếng
nói nhỏ nhoi, yếu ớt để cảnh tỉnh mọi người, nhất là
các đấng cao xanh hãy biết thương lấy chính mình, thương lấy
quê hương xứ sở của mình khi mọi việc chưa qúa muộn. Để
muôn đời con cháu chúng ta được sống trong thái bình an lạc.
Lan man tới đây, bỗng lại nghe văng vẳng đâu đó phát ngôn,
hình như nhời của một đại quan thì phải! Quan phán rằng:
"qui hoạch là ý chí của quyền lực". (Bởi chỉ có quền
lực thì cái bùa "qui hoạch" mới úm ba la để biến hóa
thần thông biết bao thửa "bờ xôi ruộng mật" do mồ hôi
nước mắt và cả máu xương của biết bao thế hệ tiền nhân
hàng ngàn năm mới tạo dựng được. Nay chỉ qua ít chục năm,
đất của người dân biến thành "đất công". Sau đó lại
hóa phép đất đai "sở hữu toàn dân" - "đất công" ấy
trở thành sở hữu của tập đoàn lợi ích thông qua cái gọi
là "Dự án" quốc kế dân sinh mỹ miều này nọ... thực
chất là biến cái tài sản "toàn dân" vô chủ kia thành tài
sản riêng của những người nắm nhiều lắm chứ nhiều
quyền).
Rồi lại nghe văng vẳng thấy lời răn đe của "quyền lực"
thông qua miệng của chính người thân từ quê hương nhắn sang:
"đừng viết lách gì đưa lên mạng nữa... ai người ta thèm
xem... được cái gì?... ăn thua gì?... mà mang họa vào thân...
" lại thấy đượm buồn. Thì ra, dân vẫn gian. Mà quan vẫn
cứ tham. Tham vô độ! Không tham được thì ai còn muốn làm
quan? Không gian, sao gọi là dân đen, dân dã? Dân đen đa số
chỉ biết an phận. Chỉ khoái phù thịnh mà chả ai bao giờ phù
suy?
Vậy nên, dù biết tài hèn sức mọn chẳng thể "đội đá vá
trời" được, với lại cũng chả ai mướn, ai cầu mong mình
làm vái việc vô công dồi nghề như thế. Nhưng mỗi khi bất
lực, chán nản hay tuyệt vọng. Lại thấy vang đâu đây hồn
thiêng sông núi, linh khí của tiên tổ vọng về! Âm thầm, an
ủi, khích lệ và động viên những ai có tâm, còn chút thiết
tha với giống nòi...
Nay xin có dăm câu ba điều phải quấy hay giãi bày như thế! Ai
nghe được thì nghe. Ai không nghe thì thôi. Cũng chẳng dám thù
ghét hay oán thoán bất cứ ai, bất cứ điều gì. Bởi luôn tâm
niệm rằng: Sống... trong đời sống cần có một tấm lòng/
Để làm gì ...?/ Để gió cuốn đi.... để gió cuốn đi ...
để gió cuốn đi... !!!
______________________
(*) Lời bài hát "Để gió cuốn đi" của Trịnh Công Sơn
[video:http://www.youtube.com/watch?v=di8-Nqx3OM4&feature=related]
(**) Đường tôn cao đến đâu, nhà dân lụt đến đó -
http://www.baomoi.com/Home/ThoiSu/www.baodatviet.vn/Duong-ton-cao-den-dau-nha-dan-lut-den-do/5016337.epi
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6690), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét