đọc báo, bởi càng ngày càng ít người đọc sách, các bạn
sẽ thấy các trí thức, lãnh đạo, học giả hàng đầu xứ
sở Vina suốt ngày bàn bạc tâm huyết về tương lai đất
nước. Họ viết về mô hình nhà nước này, ví dụ phát triển
kia. Họ nói về dân chủ, họ phê phán gốc rễ tiêu cực. Vân
vân và vân vân. Toàn những chuyện quốc gia đại sự, toàn
những chuyện vĩ mô, thể chế… đau đầu ù tai.
Thế nhưng rất hiếm, hoặc có lẽ không có, dù chỉ một bài
viết về sản lượng của nền kinh tế trong 5, 10 và 20 năm
nữa.
Càng ngày tôi chỉ càng quan tâm đến sản lượng. Sản lượng
không thể nào tăng do kế hoạch, đường hướng, à cả vision
của lãnh đạo nữa (cho dù vision ấy dài vật). Sản lượng
của cả nền kinh tế là cái mà phải tự tăng từ mỗi cá
nhân. Hoặc cùng lắm là từ các nhóm cá nhân tự cộng tác.
(Cái này xin hiểu theo ý nghĩa triết học, hehehe, của trường
phái tự do cổ điển Áo).
Sản Lượng của cả nền kinh tế đến từ đâu. Vẫn là từ
Vốn, Lao Động và Công Nghệ.
Xứ sở Vina chắc hẳn không có tí tẹo công nghệ nào rồi.
Bằng chứng là khi thế kỷ 21 đã đi qua hẳn 10 năm chúng ta
vẫn chưa tự sản xuất được một cái xe đạp hoàn chỉnh và
pháo hoa bắn cho đại lễ vẫn phải nhập khẩu từ một làng
Bình Đà Ngoại.
Vốn lại càng không có, ngoại trừ đào mỏ để bán kèm với
nông thủy hải sản, chả có vốn ở chỗ nào khác. Mỏ đào
mãi sẽ hết, nông thủy hải sản thì phập phù. Và bản chất
lúa gạo thủy hải sản để có sản lượng cao (và giá trị
gia tăng cao) vẫn cần đến công nghệ.
Vậy tất cả những gì chúng ta có trong tay, để duy trì và
(ước muốn) là tăng sản lượng, chỉ là lực lượng Lao
Động.
Thế nhưng tháp dân số, cũng có nghĩa là lực lượng lao động
trong độ tuổi chín muồi, đang đổ dần về phía già nua. Hai
hoặc ba mươi năm nữa, chắc chắn người đi làm sẽ ít hơn
người nghỉ hưu.
Theo tôi, <span class="underlined-text">các duy nhất để tăng chất
lượng và số lượng lao động là cải cách lại hế thống
giáo dục</span>. Nếu không cải cách giáo dục triệt để, tôi
tin chắc là 20 năm nữa tất cả những gì nền kinh tế của
chúng ta làm ra cũng không đủ để bỏ vào mồm cả trăm triệu
con người chứ đừng nói là giàu mạnh, vượt lên trên bẫy
thu nhập trung bình hay là đánh nhau với TQ để đòi lại Hoàng
Sa. Hay nói cách khác, <span class="underlined-text">cải cách giáo
dục hay là chết</span> (cho có vẻ khẩu hiệu).
Cải cách giáo dục là cực khó, tất nhiên rồi, vì hô hào
mãi, thực hiện mãi có ra cái gì đâu, càng ngày càng tệ đi.
Đấy là vì làm cái mới mà không dựa vào cái cũ, mô hình cũ,
giáo trình cũ…
Cách của tôi đại thể như sau. Tôi sẽ nói rất ngắn, bởi
các suy nghĩ điên rồ chẳng có cái nào dài.
<strong>I. Cắt hệ giáo dục từ lớp 1 đến lớp 12 ra làm 3
khúc.</strong>
<h3>Khúc 1: </h3>
Đưa lớp 1 hiện nay quay trở lại lớp Vỡ Lòng như ngày xưa.
Các lớp vỡ lòng sẽ do phòng giáo dục (cấp quận, thị,
huyện) quản lý. Không nằm trong các trường phổ thông, mà
nằm rải rác khắp nơi. Mỗi địa điểm chỉ cần 1 hoặc 2
phòng học (tương đương với 2 hoặc 4 lớp sáng-chiều). Giáo
viên cố định theo phòng học. Mỗi cô tự quản phòng học và
2 lớp học (sáng-chiều) của mình.
Sách giáo khoa sẽ là bắt buộc và thống nhất trên toàn quốc.
Các em học vỡ lòng sẽ chỉ tập đọc, tập viết, tập làm
tính… Môi trường học tập cũng bé tí, các em hằng ngày
đến trường chỉ biết các bạn cùng lớp mình và lớp bên
cạnh.
Các lớp học phân tán nên cự li đi học sẽ rất gần. Bố
mẹ không phải đau đầu đưa đón con, nhất là khi mẹ đi cấy
bố vào nhà máy, đường tắc suốt ngày.
Trong trường hợp mà không có cả khả năng đi học như các
vùng sâu vùng xa hoặc các hộ nghèo thì các lớp vỡ lòng cũng
làm được một việc là xóa mù chữ và mù con số cho trẻ em.
<h3>Khúc 2 và Khúc 3:</h3>
Cắt các lớp từ 2 đến 8 hiện nay thành Cấp Phổ Thông (tức
là sẽ thành lớp 1 đến lớp 7). Nôm na là sau khi học lớp Vỡ
Lòng ở làng, ta sẽ lên xã học cấp phổ thông. Bắt đầu từ
lớp 1. Đến lớp 7 thì tốt nghiệp.
Dồn các lớp 9,10,11,12 thành Cấp Trung Học và chỉ có ba lớp
8,9 và 10.
Các trường Cấp Phổ Thông sẽ bắt buộc có 7 khối từ lớp 1
đến lớp 7. Không cho làm trường cấp 1,2,3 như hiện nay. Cũng
cấm luôn các trường cấp 2, 3 như hiện nay. Tóm lại, trên hệ
thống chỉ còn hai loại trường. Trường Cấp Phổ Thông (1
đến 7) và Trung Học (8,9,10).
Do cấp Phổ Thông có tới 7 lớp, mà lớp 1 bước vào đã biết
chữ, nên tha hồ cắt giảm các nội dung nặng về học thuật
trong sách giáo khoa. Sách giáo khoa lúc này chỉ tập trung vào
dạy những gì thực sự thực dụng và những môn xã hội (văn,
họa, nhạc, giá trị sống) sẽ đi theo hướng gợi mở để
mỗi đứa trẻ có ham muốn trở thành người tốt, chăm chỉ
lao động và tôn trọng cá nhân thay vì đi theo tập thể một
cách mù quáng. Sách giáo khoa có thể bắt buộc giống nhau,
nhưng chỉ cỡ 80%, còn lại là theo vùng miền. Ví dụ những
học sinh miền nam, cả đời không biết mùa đông, thì chỉ
cần cho các em biết rằng ở miền bắc có mùa đông, chứ
không nhất thiết phải yêu thích và hiểu mùa đông rồi mùa
xuân hoa đào nở. Lại càng không cần biết có ông đồ già
bày giấy đỏ (thực ra cũng thành dĩ vãng rồi).
Sách giáo khoa cấp Trung học sẽ không bắt buộc sử dụng của
Bộ như hiện nay (100%) mà có thể chỉ cần theo khung bắt buộc
(70%) còn 30% sẽ tự do nhà trường quyết định. Cái này rất
quan trọng vì việc học ở Tây Nguyên hay Tây Bắc đương nhiên
là khác Hà Nội và Sài Gòn. Học cấp Trung học mà được học
thêm về cafe, cao su (với học sinh Dak Lak) đương nhiên là quý
hơn học Văn học Pháp hay Lịch Sử Thế Giới. Việc này còn
kéo theo thay đổi phương pháp giảng dạy và qua đó tạo sự
cạnh tranh giữa các trường cấp Trung học, đặc biệt là
giữa các trường elite.
<h2>II. Phân khúc lao động</h2>
<h3>Tốt nghiệp Phổ Thông</h3>
+ Nếu học khá (điểm tốt nghiệp hoặc điểm GPA) và có
nguyện vọng học tiếp sẽ được học lên lớp 8 (cấp Trung
học).
+ Nếu học kém hoặc không có nguyện vọng. Tốt nghiệp luôn
sự nghiệp học chữ ở đây và chuyển qua học nghề. Ở đây
sẽ xuất hiện các trường sơ cấp và trung cấp nghề. Học 2
năm xong (tốt nghiệp là 16.5 tuổi) có thể tham gia lao động
được. Sự thực thì hầu hết các nghề nghiệp mà chúng ta
gặp hằng ngày (sửa xe máy, cắt tóc, massage, chữa điện
nước…) không cần phải đi học hết lớp 12 rồi mới đi
học nghề để làm. Sẽ là một sự lãng phí nguồn lực xã
hội không lồ để đào tạo một người (học 12 năm) rồi đi
làm nghề photocopy.
+ Trong trường hợp đi nghĩa vụ quân sự thì việc học nghề
xong rồi nhập ngũ cũng có lợi cho toàn bộ ngành quốc phòng
nói chung.
<h3>Tốt nghiệp Trung học</h3>
+ Tốt nghiệp trung học xong, nôm na là cầm cái bằng Tú Tài
như ngày xưa, là có thể đi làm công chức (cấp thấp) ở công
sở. Chả có lý do gì một cô receptiont nghe điện thoại và
nhận công văn ở cơ quan cấp Bộ mà phải học đại học
hoặc cao đẳng cả. Hay là các cô cán bộ ở Phường suốt
ngày làm việc với giấy tờ lẩm cẩm của công dân mà phải
có bằng đại học.
+ Nếu cần làm một nghề gì có chuyên môn, ví dụ kế toán hay
y tá, thì tiếp tục đi học hệ cao đẳng nghề (2 hoặc 3 năm)
+ Nếu có khả năng và nguyện vọng học cao hơn nữa thì vào
đại học như xưa nay vẫn thế.
<h3>Liên thông</h3>
Nếu những người vì lí do nào đó phải rẽ nhánh từ cấp
Phổ Thông đi học nghề, nếu sau này có nhu cầu và khả năng
học tiếp, thì sẽ có các hệ liên thông từ trung cấp nghề
lên cao đẳng nghề. Nếu muốn đi học đại học thì sẽ
thiết kế một chương trình học chuyển đổi kéo dài một năm
để chuyển từ cao đẳng thành hết Đại học đại cương.
<h2>III. Những suy nghĩ dở</h2>
Về nguyên tắc, mô hình giáo dục như trên là một thụt lùi
về so với tiến hóa của nhân loại. Nhưng của đáng tội, nó
rất phù hợp với sự tiến hóa nửa mùa chất chứa vô cùng
nhiều sai sót và khiếm khuyết không thể khắc phục được
của nền giáo dục Vina.
Tôi suy nghĩ nhiều: rằng mô hình đào tạo kia có vô nhân đạo
hay không? Nhưng có vẻ như nó lại rất nhân đạo hehe. Nó mở
ra cơ hội cho tất cả những ai không muốn học (hoặc không có
khả năng đi học, ví dụ như nhà nghèo hoặc không có năng
khiếu học tập) sớm có cơ hội bước chân vào đời thay vì
mài đũng quần trên ghế nhà trường tốn không biết bao nhiêu
tài nguyên xã hội. Hơn thế nữa, giới trẻ bây giờ đã chán
không muốn học mà vẫn phải đi học. Trong lúc nhà trường
lại quá tải. Tất yếu sẽ dẫn đến các việc kiểu như
đánh nhau, lột áo nhau rồi quay phim tung lên mạng. Hay đua xe
nghiện hút.
Mô hình này cũng giảm bớt sức ép lên các trường cấp III
như hiện nay. Trường cấp III quá tải dẫn đến việc dạy
dỗ như dở hơi, tác động xấu đến tương lai gần và xa của
xã hội là không thể nào kể hết được. Các bạn có tin
rằng cứ như thế này mãi thì sẽ đến một ngày nào đó mở
TV ra toàn thấy Lậm Văn Sai không?
Mô hình này nó sẽ tự động phân loại cá nhân theo khả năng
và ý muốn cá nhân của mỗi công dân trong xã hội ngay từ khi
họ bắt đầu có nhận thức thực sự về sự tồn tại của
mình và vai trò của mình. Họ gần như được tự do lựa chọn
dựa trên điểm số và sở thích làm gì. Ở giai đoạn này
thực ra gia đình gần như không gây sức ép gì được, nhà
trường lại càng không. Cái khó của mô hình này ở chỗ các
trường nghề phải đủ lớn để hứng tới, có lẽ, 2/3 số
học sinh, đặc biệt là ở các vùng xa đô thị. Nhưng điều
này thị trường tự nó điều tiết được. Đơn giản là vì
vùng nào thường gắn với nghề nấy. Ở Hà Nội đương nhiên
sẽ không có trường dạy nghề liên quan đến cafe, còn Daklak
đương nhiên sẽ không có trường dạy nghề thủy hải sản.
Mô hình này cũng làm giảm sức ép đầu vào cho Đại Học.
Chắc chắn lúc đó người ta chỉ học đại học khi đủ
điều kiện và thực sự cần học. Các đại học lởm như
hiện nay đương nhiên là biến mất. Đại học sẽ dễ chuyển
qua làm nghiên cứu nhiều hơn, thay vì chỉ giảng dạy (và
giảng dạy cũng như dở hơi) như hiện nay.
Mô hình này cho phép lao động phổ thông tham gia vào thị
trường lao động sớm hơn. Thực ra hiện nay ở những miền
lạc hậu như miền tây, người ta cũng bỏ học từ lớp 7 lớp
8 để hành nghề tự do, hoặc lên thành phố làm những nghề
dễ kiếm tiền mà không cần rèn luyện nhiều như … massage.
Vậy nên khi quy việc phổ cập giáo dục bắt buộc xuống hệ
phổ thông 7 (cộng vỡ lòng) thì bản chất sẽ công bằng về
mặt giáo dục hơn đối với hầu hết người Việt. (Tức là
không còn phân biệt đối xử vì bỏ học đi làm nữa).
Với việc địa phương hóa sách giáo khoa và phương pháp dạy
học ở trường Trung học, học sinh tốt nghiệp có thể đi làm
được ngay, thậm chí sau khi học thêm một khóa huấn luyện
ngắn theo kiểu cấp chứng chỉ hành nghề là có thể làm
được một vài chuyên môn nhất định.
Vai trò của Bộ Giáo Dục giảm thiểu đi nhiều. Nó sẽ chỉ
tập trung vào quản lý chất lượng dạy học của các trường,
thay vì ngồi nghĩ hộ hàng chục triệu con người là học cái
gì thì tốt cho chúng mày, và chúng mày nên được dạy dỗ ra
sao thì tốt cho chúng tao.
Vai trò của hệ thống vỡ lòng sẽ mang lại nhiều lợi ích.
Đầu tiên là xóa mù, haizz, thế kỷ 21 mà nói chuyện xóa mù
thì quả là kỳ cục, nhưng quả thực là như vậy. Thứ nhì là
đứa trẻ khi thực sự đến trường (lớp 1) nó và gia đình
sẽ biết là chặng đường tối thiểu cần phải đi chỉ chỉ
còn … 7 năm nữa. Sau đó chỉ cần học nghề sơ cấp (hơn 1
năm) hoặc trung cấp (2 năm) là có thể kiếm tiền giúp gia
đình được rồi. Đồng thời nếu muốn học lên nữa, khi có
điều kiện, thì vẫn còn cửa liên thông lên cao đẳng hoặc
đại học. Trong trường hợp học khá hoặc muốn làm công
chức, thì con đường 3 năm nữa (trung học) cũng là cái có
thể… cố được vì học trung học nói chung vẫn là gần nhà,
ăn cơm nhà.
Với mô hình lớp Vỡ Lòng, tuổi đến trường có lẽ không
cần bắt buộc là 6 tuổi như hiện nay mà có thể sớm hơn.
Đồng thời cho phép đúp (học lại) vỡ lòng 2 lần. Kiểu
nhồi chữ cho chắc. Tuổi đến trường sớm hơn sẽ giúp tuổi
tốt nghiệp trung học và vào đại học sớm hơn, tuổi tốt
nghiệp sẽ sớm hơn, thời gian cống hiến cho xã hội dài hơn.
Với trường hợp rẽ nhánh sau Phổ thông thì khả năng đi làm
trước 16 tuổi là cao (giả sử 4.5 tuổi đã vào Vỡ Lòng), cái
này hơi vô nhân đạo theo quan điểm xã hội bình thường,
nhưng ở nước nghèo như nước ta, bán vé số từ bé tí, thì
16 tuổi đi làm cũng chả là vấn đề qué gì ghê gớm.
Và còn nhiều suy nghĩ nữa …..
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6816), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét