tỷ)</em></center>
<div class="special_quote">Sự vô trách nhiệm mang tính hệ thống
tất yếu gây ra những lãng phí mang tính hệ thống. Đó là sự
lãng phí về cơ hội, các nguồn lực con người và xã hội,
tiền của, thời gian, tài nguyên đất nước và phải được
coi như một tội ác ghê gớm. Quy mô và sức phá hoại nó rât
nặng nề có thể lên đến nhiều tỷ dollar/năm. So sánh về
sức tàn phá, tham nhũng chỉ như mấy chú muỗi mắt đặt bên
cạnh những con khủng long lãng phí và phá hoại mà thôi. Hiện
tại chưa có bất cứ một chế tài nào để chế ngự được
loại quốc gia đại nạn này.</div>
Công luận xã hội VN vừa qua đã tập trung bàn nhiều về nạn
tham nhũng, hối lộ gọi chúng là quốc nạn.
Nhưng còn có một loại có thể gọi là quốc gia đại nạn.
<em><strong>Một cơ chế phá hoại làm thất thoát kinh khủng các
nguồn lực quốc gia ngay từ đầu đã nằm cơ hữu trong lòng
kinh tế xã hội VN.</strong></em>
<em><strong>Đó chính là sự vô trách nhiệm, lãng phí mang tính
hệ thống.</strong></em>
Sự vô trách nhiệm và lãng phí mang tính hệ thống này thường
có sức phá hoại giá trị hàng trăm triệu đến nhiều tỷ
dollar. So về quy mô tàn phá, tham nhũng chỉ như mấy chú muỗi
mắt đặt bên cạnh những con khủng long lãng phí và phá hoại
mà thôi.
Kết quả từ loại quốc nạn này thường là sự tàn phá nền
kinh tế mang tầm cỡ quốc gia mà đến nay còn ít được bàn
thảo. Chỉ riêng một Vinashin đã có tới trên 4 tỷ dollar nợ
nần. Nó góp phần gia tăng gánh nặng cho nền kinh tế nghèo VN
vốn không ổn định. Nợ quốc gia đã tới gần 50%, điểm
phải dừng vì bên kia sẽ là vực thẳm.
Mặc dù đã bắt điều tra 5 vị lãnh đạo trực tiếp của
Vinashin, sẽ xác định được các tội cố ý làm trái hay hối
lộ, tham nhũng nhưng chắc chắn số tiền tham nhũng chỉ đến
hàng chục, ghê gớm lắm mới đến hàng trăm triệu dollar. Vậy
hàng tỷ dollar kia vì sao thất thoát, nguyên nhân nào dẫn đến
sự lãng phí phá hoại rất kinh khủng này?
<h2>1. Sự vô trách nhiệm mang tính hệ thống:</h2>
Ở ta có một nền kinh tế xã hội luôn được vận hành theo
cách thức đặc biệt: một nơi ra quyết định, nghị quyết,
một nơi thứ hai thực hiện nghị quyết, một nơi khác thứ ba
vận hành và nơi cuối cùng là con cháu chưa ra đời sẽ chịu
trách nhiệm về mọi hậu quả của nó về sau này.
Hiện thời chẳng ai phải chịu trách nhiệm về các hậu quả
của hành động của họ trong một hệ thống ra quyết định
liên hoàn như vậy!
Cả một hệ thống đồ sộ tốn kém với hàng triệu quan chức
lớn nhỏ nhưng lại tỏ ra trì trệ và vô cảm.
Một bộ máy lập pháp hướng tới thỏa mãn các quyết sách
chính trị nhất thời và nhu cầu tự thân của ngành hành pháp
hơn là xây dựng một nền pháp trị lâu bền trên nền tảng do
dân, vì dân.
Một bộ máy hành pháp, tư pháp đều mang tính tự thân đề cao
lợi ích, sự an toàn dựa vao sự vô can của bộ phận mình lên
trên toàn cục hơn là can dự một cách khách quan nhằm thực thi
và bảo vệ pháp luật; lại còn cơ chế vùa đá bóng, vừa
thổi còi nên không sao phân định được trách nhiệm của cầu
thủ với trọng tài.
Hệ thống ấy cho phép không có nơi nào phải chịu trách nhiệm
về những sai hạm tày trời xảy ra ở Vinashin. Mặc dù tất
cả đều có quy trình luật định, có nhiều vòng giám sát
nhưng con voi vẫn đi qua được mọi lỗ kim. Họ vẫn mua được
những con tàu, nhà máy điện ở dạng những đống sắt vụn
với giá cắt cổ nền kinh tế mà không ai trong hệ thống trên
bị liên đới trách nhiệm.
Cũng từ sự vô trách nhiệm mang tính hệ thống này mà các
quyết định thành lập các cơ cấu xài tiền như Vinashin, các
dự án tổn hại tiền dân như chương trinh mía đường v.v...
đều đã và có thể thông qua mà không một ai phải tự vấn
lương tâm mình!
Điều khôi hài đau xót nhất ở đây lại là tất cả chúng ta
đều vô can trong mọi sự đổ vỡ của nền kinh tế, trong sự
đổ vỡ nồi cơm của chính nhà mình!
<h2>2. Sự lãng phí mang tính hệ thống hay cơ chế " Muốn ăn
thì phải phá":</h2>
Một nhóm nguyên nhân sâu xa khác gây nên hiện tượng lãng phí
mang tính hệ thống là sự không hài hòa, không nhất thể hóa
các quyền và lợi giữa các bộ phận trong một xã hội. Khi
một nhóm thủ lợi, không bị các cơ chế và luật pháp minh
bạch của một xã hội công dân điều tiết, họ sẵn sàng hy
sinh đại cục, lợi ích của xã hội vì lợi ích riêng.
Không phải ngẫu nhiên trong ngôn từ xã hội có từ "<em>buôn
cơ chế</em>" thuộc loại siêu của siêu lợi nhuận. Những
lãng phí, thất thoát và tham nhũng trong đầu tư cơ bản trỏ
thành câu chuyện quen thuộc đến mức người dân nơi quán xá
đều thông thạo khi nói về chúng.
"<em>Chạy dự án</em>" đã làm giàu thêm cho ngôn ngữ Việt
để chỉ về một hoạt động có sức hút rất lớn về lợi
ích. Khi vài chục phần trăm đến non một nửa giá trị dự án
rơi vào túi tư nhân thì đây cũng chính động lực không
cưỡng lại được cho sự ra đời các loại dự án và siêu
dự án mà kết quả chung sẽ là tăng quy mô và tầm cỡ của
sự lãng phí có tính hệ thống và gánh nặng nợ nần trong xã
hội hiện nay.
Ở các nước khác, cơ chế win-win cho phép mọi thành phần xã
hội nỗ lực làm ăn, tạo ra của cải làm giàu cho bản thân
và đóng góp cho xã hội. Ở ta, cơ chế làm ra để chia nhau
không biết vì lẽ gì đã không được thực thi.
Từ các phân tích ở phần trên, ta sẽ thấy như một lẽ tự
nhiên của luật nhân quả, trong thực tiễn đã hình thành một
cơ chế đáng sợ "Phá để ăn" hay "Muốn ăn thì phải
phá" và phá càng nhiều thì kiếm chác cũng càng nhiều.
Những điều này có thể tìm thấy ở hầu hết các dự án
của Vinashin mà gần đây Phạm Viết Đào đã tổng kết trên
trang Blog đầy tính chiến đấu của ông, từ vụ ký HĐ đóng
15 con tàu 53 nghìn tấn đến các vụ đầu tư cho những đống
sắt phế thải, gây ô nhiễm môi trường như các vụ mua tàu,
nhà máy điện sắp hoặc hết niên hạn sử dụng, Vinashin gây
thất thoát cho chính mình hàng trăm triệu dollar mà hậu quả
nhìn thấy trước là cả một chặng đường thua lỗ. Phá hoại
cả một ngành đóng tàu khi trứng nước bằng phương cách
"<em>muốn ăn một hãy phá mười, một trăm hoặc nhiều hơn
thế</em>". Không biết những người ký các HĐ này kiếm chác
được bao nhiêu từ khoản hoa hồng nhỏ nhoi trong công cuộc
phá hoại của họ???
Gần đây có một dự án mang tính thời sự tốn hàng trăm tỷ
của VTV đang được đắp chiếu nằm đó.
Tin rằng bạn đọc có thể tiếp tục nêu ra rất nhiều ví dụ
đau xót về hiện tượng phá để mà ăn, mà chia nhau này!
<h2>3. Sự thiệt hại ở quy mô quốc gia</h2>
Trên nền tảng của sự vô trách nhiệm và lãng phí mang tính
hệ thống, quy mô của sự thiệt hại, quy mô phá hoại của nó
đã vượt ra khỏi sức tưởng tượng của nhiều người, lên
đến nhiều tỷ dollar năm.
Có thể nêu ra vài ví dụ:
Thời kỳ HTX nền nông nghiệp VN chỉ sản xuất được 12-14
triệu tấn lương thực quy thóc mỗi năm. Khi thực hiện chỉ
thị 100 và nghị quyết khoán 10 đi đúng quy luật khách quan,
sức sản xuất trong nông nghiệp được giải thoát, Việt Nam
từ nước nhập khẩu trở thành nước xuất khẩu gạo hàng
đầu thế giới. Riêng sản lượng lương thực mỗi năm đã
đạt 38 triêu tấn thóc, gấp khoảng ba lần tổng sản lượng
lương thực thời kỳ HTX. Theo thời giá, nếu tạm tính bình
quân 400 USD/tấn gạo như hiện nay thì riêng ngành sản xuất
lúa gạo của nông nghiệp Việt Nam thu về thêm so với thời
kỳ HTX khoảng trên 6 ,4tỷ ÚSD mỗi năm.
Nói cách khác, hệ thống sản xuất cũ tạo ra một sự lãng
phí mang tính hệ thống trị giá 6,4 tỷ USD/năm chỉ riêng trong
một ngành sản xuất lúa gạo.
Có thể nêu lên một ví dụ khác là phong trào đầu tư của
các địa phương cho chương trình một triệu tấn đường, đã
tiêu của ngân sach và các nguộn vốn khác trên 10.050 tỷ (trên
nửa tỷ dollar), nay càng sản xuất càng bị lỗ, không nhìn
thây khả năng hoàn vốn.
Năm 2010, tình trạng tài chính của các nhà máy đường trên
toàn quốc là hết sức thê thảm với số nợ khoảng trên 5.000
tỷ đồng (khoảng 263 triệu dollar) và đa số mất khả năng chi
trả.
Sự vô trách nhiệm và lãng phí mang tính hệ thống còn gây ra
rất nhiều thiệt hại trên các lĩnh vực khác như làm suy yếu
các nguồn lực kinh tế xã hội. Phá hoại năng lực cạnh tranh
của nền kinh tê, không nâng cao được chất lượng tăng
trưởng, Gần đây VN liên tục bị đánh tụt hạng ở chỉ số
tin cậy quốc gia, chỉ số tín dung các ngân hàng.
<h2>4. Thay cho lời kết</h2>
Sự vô trách nhiệm mang tính hệ thống tất yếu gây ra những
lãng phí mang tính hệ thống. Đó là sự lãng phí về cơ hội,
các nguồn lực con người và xã hội, tiền của, thời gian,
tài nguyên đất nước và phải được coi như một tội ác ghê
gớm. Quy mô và sức phá hoại nó rât nặng nề và hiện chưa
có bất cứ một chế tài nào để chế ngự nó.
Thế hệ con cháu sẽ biết lấy gì trả nợ khi chỉ số ICOR
đã lên đến 7, 8 cảnh báo về một nền kinh tế kém hiệu
quả, có chất lượng tăng trưởng rất thấp, tính cạnh tranh
và độ tin cậy quốc gia và một số ngân hàng VN hàng đầu
về tín dụng thuộc tốp dưới của các bảng xếp hạng quốc
tế!
Nhân vụ thất thoát trên 80 nghìn tỷ của Vinashin,xin được
bàn thêm về một dạng quốc gia đại nạn trong bài viết ngắn
này với đôi suy tư thiển cận và hạn hẹp, với tấm lòng
thành mạnh dạn tỏ bày.
Mong các sỹ phu, chư vị chỉ giáo nhằm sáng tỏ sự đúng sai
nhiều chiều của một vấn đề hệ trọng liên quan trực tiếp
đến sự giàu nghèo của đất nước, đến bát cơm manh áo
của mỗi người dân!
N.H
4.9.2010
* Bài viết do tác giả Nguyễn Hoàng (TS) gửi riêng Nguyễn Xuân
Diện-Blog. Xin chân thành cám ơn tác giả!
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6331), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét