Người Mỹ và châu Âu đang bi quan về tương lai khi hồi phục
từ sự sụp đổ hệ thống tài chính toàn cầu. Khi tầm nhìn
của họ bị sai lệch bởi sự lo sợ về khả năng suy thoái
của phương Tây, họ đã đánh giá quá cao sức mạnh của hệ
thống Trung hoa, cũng giống họ đã thần tượng hóa Nhật Bản
vào thập niên 80. Đúng là nền kinh tế Trung Hoa đang phát
triển thậm chí còn ấn tượng hơn nước Nhật trong thập niên
80. Từ khi thực hiện cải cách thị trường và mở cửa đón
nhận thương mại và đầu tư nước ngoài vào năm 1978, Trung Hoa
đã đạt được tăng trưởng về thu nhập hơn 7% tính trên
đầu người chưa từng có tiền lệ trong suốt 3 thập niên qua.
Nhưng có nhiều lý do lý giải sự tăng trường kinh tế nổi
bật của Trung Hoa, trong đó có một số lý do (như: 70% dân số
trong tuổi lao động, hoặc thị trường nội địa to lớn của
họ) không liên quan gì đến mức độ khôn ngoan của các chính
sách phát triển. Hơn nữa, chiến lược kinh tế của Bắc Kinh
đã phải mất hơn 30 năm cải cách và mở cửa. Các nhà kinh
tế Trung Hoa cười nhạo về cái khái niệm cho rằng có một
"mô hình phát triển" nhất quán của Trung Hoa.
Tại một cuộc họp tôi có tham dự gần đây ở Bắc kinh, các
nhà kinh tế học phương Tây đã tranh cãi về lý do tại sao sự
cất cánh về phát triển kinh tế trong thập niên 80 đã rất
thành công. Đó có phải là sự giải thể chủ nghĩa tập thể
trong nông nghiệp để trở về với trang trại cá thể? Liệu
các thử nghiệm khu vực đã làm giảm bớt rủi ro trong cải
cách? Phải chăng việc bãi bỏ tập quyền tài chính đã mang
lại thêm động lực cho các quan chức chính phủ điạ phương
để đẩy mạnh hoạt động thị trường? Có phải đang có
khuynh hướng thị trường hóa dần dần xung quanh kế hoạch
tập trung? Tuy nhiên các nhà kinh tế học Trung quốc vẫn quan
tâm nhiều đến lý do tại sao cải cách thị trường đã khựng
lại trong thập niên 2000. Họ chỉ trích các chính sách gần
đây đối với việc mở rộng vai trò của chính phủ trong nền
kinh tế, ưu ái các ngành công nghiệp nặng của nhà nước và
xiết chặt doanh nghiệp tư nhân.
Sau khi đạt đến sự cất cánh về phát triển kinh tế qua
phương thức thử nghiệm kinh tế thị trường, các nhà lãnh
đạo Trung Quốc bắt đầu ném một lượng tiền khổng lồ vào
đầu tư công nghiệp và hạ tầng cơ sở. Phương thức này đã
thành công khi bắt chước rập khuôn các nước tiên tiến, công
nghiệp hóa nhanh chóng và chuyển dời nhân công từ nông thôn ra
đến các nhà máy ven biển. Nhưng giờ đây khi Trung Quốc đang
chuyển sang một giai đọan mới, với đồng lương nhân công gia
tăng và người công dân có học thức hơn và nhiều yêu cầu
hơn, phương thức này không còn phù hợp nữa. Chính phủ giờ
đây đang "diễn tập" những chiến lược mới, như phát
triển "những phát kiến tự nhiên ", những thứ không có cơ
hội thành công với cùng một lối huy động nguồn lực "từ
trên bổ xuống" giống như trước. Tôi dám chắc rằng lúc
các nhà cổ xúy cho một mô hình Trung hoa định hình được
chính xác là mô hình này là như thế nào, thì người Trung hoa
đã sẽ buộc phải thay đối tình thế bằng cách hủy bỏ nó
đi rồi.
Người nước ngoài có thể "lác mắt" bởi nền kinh tế kỳ
diệu của Trung Hoa, nhưng bản thân người dân Trung Hoa lại lo
lắng hơn về những sản phẩm tiêu cực của nó. Khi bắt đầu
cải cách thị trường, khoảng cách giữa người giàu và
người nghèo được thu hẹp trong thập niên đầu, nhưng kể
từ đó, sự phân phối thu nhập đã trở nên bất bình đẳng
với hệ số Gini 0.47 so với nhiều nước đang phát triển hoặc
so với nước Mỹ. Tham nhũng đã trở thành nét đặc trưng ở
nơi này.
Việc phản đối của dân chúng về sự nhiễm độc công
nghiệp đối với sông ngòi thường xuyên xảy ra. Ô nhiễm môi
trường đã lên đến mức độc hại – có đến 16 thành phố
trong danh sách 20 thành phố ô nghiễm nhất thế giới thuộc về
Trung hoa. Ngân hàng Thế giới đã ước tính tổng chi phí ô
nhiễm không khí và nước của Trung quốc chiếm 5.8% GDP của
năm 2007.
Người phương Tây đang phàn nàn về cách quyết định luộm
thuộm, mất thời gian của các nền dân chủ và ghen tỵ với
sự quyết đoán trong nền cai trị độc tài của Trung quốc.
Trên thực tế, quá trình hình thành chính sách của người Trung
quốc kém quyết đoán hơn người ta tưởng tượng rất nhiều.
Việc đạt được sự đồng thuận quan liêu cho những quyết
định táo bạo đã ngày càng trở nên khó khăn vì các lãnh
đạo ngày nay thiếu đi quyền lực cá nhân của một Mao Trạch
Đông hay một Đặng Tiểu Bình. Chính quyền trung ương không
thể thực hiện các nghị quyết trong 35 đơn vị cấp tỉnh cho
dù chính họ đã bổ nhiệm các chủ tịch và bí thư tỉnh.
Chính quyền ban hành các quy định bảo vệ môi trường và cải
thiện sức khỏe, giáo dục và quỷ hưu trí. Nhưng các lãnh
đạo cấp tỉnh, những người được thăng cấp nhờ vào mức
tăng trưởng kinh tế, đã phớt lờ những các quy định ấy.
Những người nước ngoài đang ngưỡng mộ Trung quốc có thể
ngạc nhiên khi biết rằng mức tăng trưởng kinh tế nhanh đã
làm giảm bớt độ an toàn chính trị cho các lãnh đạo chính
trị Trung quốc. Những chính khách cộng sản đang tự hỏi
liệu họ còn có thể tồn tại bao lâu nữa ở vị trí cao
nhất trong một xã hội đang thay đổi nhanh hơn, cởi mở hơn
và nhiều thông tin hơn thời Mao. Họ nhìn thấy những mối đe
dọa đến quyền lực của mình đang ngày càng rõ rệt khắp
nơi, và họ gia tăng kiểm soát thông tin, công luận và internet,
không cho những người chống đối đến Bắc Kinh và trấn áp
bất cứ tổ chức độc lập nào. Theo một phân tích gần đây
của Trung quốc, chính phủ đã chi tiêu ngân sách cho an ninh trong
nước nhiều như cho an ninh quốc phòng. Tuy vậy, thật ngạc
nhiên khi những cuộc nổi dậy chống đối mạnh mẽ của các
nhóm dân tộc thiểu số ở Tây Tạng và Tân Cương đã cho
thấy khả năng kiểm soát và theo dõi của chính phủ đã có
vấn đề.
Năm 1989 hàng triệu sinh viên đã biểu tình tranh đấu dân chủ
ở Quảng trường Thiên An Môn và 132 thành phố khác trong khắp
đất nước. Lãnh đạo Đảng Cộng sản đã phân tán trong
việc đối phó với các cuộc biểu tình, và chỉ vì do quân
đội đã theo lệnh Đặng Tiểu Bình dùng vũ lực để giải
tán đám biểu tình, nền Cộng hòa Nhân dân mới tồn tại. Hệ
thống chính trị vẫn mong manh trước cái nguy cơ hợp bởi các
cuộc chống đối và sự phân tán trong giới lãnh đạo. Những
nỗ lực của Đảng Cộng sản khi tạo ra những kênh "không
bỏ phiếu" đã thất bại trong việc tỉa gọt bớt sự gia
tăng hoạt động chống đối. Đồng thời, truyền thông thương
mại và internet ngày càng làm khó che dấu hơn sự phân hóa trong
giới trí thức nhìn từ góc độ công khai. Sự phân hóa trong
giới lãnh đạo thể hiện qua intenet đã châm ngòi cho những
cuộc cách mạng nổi dậy ở những chế độ độc tài khác.
Cho dù tăng trưởng kinh tế ấn tượng mấy đi nữa, Trung Quốc
sẽ khó tránh khỏi số phận tương tự.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6293), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét