hành pháp, lập pháp và tư pháp phải độc lập với nhau là
nền tảng của một thể chế cộng hòa. Trong điều kiện hiện
nay của Việt Nam, với Đảng Cộng sản nắm độc quyền lãnh
đạo, tam quyền phân lập không thể trở thành hiện
thực.</div>
<div class="boxright300"><img
src="http://danluan.org/files/u1/02%20Quoc%20hoi%20VN.jpg" width="344"
height="257" alt="02 Quoc hoi VN.jpg" /></div>
Vào đầu tháng 6 vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt
Nam đã đề nghị sửa đổi Hiến pháp 1992 kể từ năm tới.
Trong các cuộc thảo luận ở Quốc hội trong kỳ họp hiện
đang diễn ra, đa số các đại biểu tỏ ý tán đồng đề
nghị nói trên. Việc sửa đổi Hiến pháp suy cho cùng chính là
nhằm bảo đảm thật sự tam quyền phân lập, tức là hành
pháp, lập pháp và tư pháp phải độc lập với nhau, như bất
cứ một thể chế cộng hòa nào. Thế nhưng, trong điều kiện
hiện nay của Việt Nam, với Đảng Cộng sản nắm độc quyền
lãnh đạo, tam quyền phân lập không thể trở thành hiện
thực.
Vấn đề sửa đổi Hiến pháp 1992 đã được đưa ra từ
nhiều năm nay và đang trở nên ngày càng cấp thiết bởi vì có
rất nhiều luật cần phải được thông qua, nhưng cứ vấp
phải rào cản Hiến pháp, chẳng hạn như các luật liên quan
đến tổ chức bộ máy Nhà nước, luật về bầu cử Quốc
hội, bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân.
Theo chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận, phải sửa
đổi Hiến pháp trước tháng 5 năm 2011, tức là thời điểm
bầu cử nhiệm kỳ mới. Trong khuôn khổ sửa đổi Hiến pháp
này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam dự trù cải cách
tư pháp, lấy tòa án làm trọng tâm, tổ chức tòa án theo thẩm
quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính; nghiên
cứu chuyển viện kiểm sát thành viện công tố, v. v...
Nhưng theo Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận, việc
sửa đổi Hiến pháp 1992 sẽ được thực hiện sau khi có chủ
trương của Ban chấp hành Trung ương Đảng. Chi tiết này nhắc
cho chúng ta thấy rằng, ở Việt Nam, tuy Quốc hội được
định nghĩa là cơ quan quyền lực cao nhất của nhân dân, nhưng
trên Quốc hội còn có Đảng. Trong một thể chế độc đảng
như vậy, không thể có tam quyền phân lập, tức là ngành tư
pháp sẽ không bao giờ được độc lập, nếu không sửa đổi
Hiến pháp hiện hành, trong đó có điều khoản về vai trò lãnh
đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Đây chính là điều mà tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ (người đã
dám kiện thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vì đã ra quyết định
khai thác bauxite Tây Nguyên) nhấn mạnh trong bài phỏng vấn với
RFI Việt ngữ, được thực hiện vào tuần trước:
<div class="special_quote">« Nền Cộng hòa, được đặc trưng bởi
tam quyền phân lập, hành pháp, lập pháp và tư pháp độc lập
với nhau, lẽ ra phải được vận dụng và người dân phải
được quyền sử dụng ba quyền đó để được phục vụ.
Nhưng trên thực tế, ở Việt Nam, hành pháp là cha, là mẹ của
tư pháp. Ví dụ như ngành tòa án, mà người ta coi là đại
diện cho công lý và người dân có quyền đưa ra tòa người
gây thiệt hại cho mình, nhưng trên thực tế, tòa không hoàn
thành một chút nào nhiệm vụ của mình trong các vụ kiện cùa
dân đối với cơ quan hành chính.
Tại sao ? Thứ nhất là chế độ độc đảng đã xóa hết ranh
giới, cái độc lập giữa hành pháp, lập pháp và tư pháp,
bởi vì tất cả cơ quan nào càng cao, từ thẩm phán trở lên
đều do đảng viên nắm. Cho nên khi định xử chính quyền, thì
chính quyền lại có cấp bậc đảng cao hơn hoặc họ gây sức
ép lên ngành tòa án, cho nên tòa án không xử được chính
quyền.
Như chính phủ của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng vậy,
trên nguyên tắc, tòa án phải xử được thủ tướng, đúng sai
chưa biết. Theo đơn của Cù Huy Hà Vũ ngày 11/6, tòa cứ theo
đó mà trát thủ tướng ra tòa. Thế nhưng, tòa án đã không
làm nổi điều đó, không thụ lý đơn của tôi, mà cũng không
trả lại đơn của tôi, tức là lúng túng như gà mắc tóc. Là
bởi vì sao ? Là bởi vì về cấp bậc thì thủ tướng Nguyễn
Tấn Dũng là ủy viên Bộ Chính trị, còn anh Trương Hòa Bình
là Chánh án Tòa án Tối cao, nghe có vẻ to lắm, nhưng thật ra
chì là ủy viên trung ương. Trong hệ thống quyền lực của
Đảng, Bộ Chinh trị đè bẹp ủy viên trung ương, là cha là
mẹ của ủy viên trung ương, thế thì làm sao con có thể xử
được bố. Đấy là mâu thuẩn lớn nhất : quyền lực do
Đảng nắm.
Thứ hai, trong tổ chức cụ thể, các thẩm phán, từ cấp
huyện cho đến cấp tỉnh đều được phải được Hội đồng
nhân dân bổ nhiệm hàng năm. Một thẩm phán nào đó lôi chính
quyền ra xử. Tôi chưa nói là đúng hay sai, nhưng là xử theo
đơn kiện của dân, thì vị thẩm phán đó sẽ bị trả thù
ngay lập tức. Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thường là do bí
thư huyện ủy, tỉnh ủy, thành uỷ kiêm luôn, thành ra họ sẽ
bảo rằng : Đấy, nhân vật này xử cái vụ dân kiện chính
quyền tức là đồng lõa với dân để chống lại chính quyền.
Mục tiêu của họ là các nhóm lợi ích trong Đảng, chứ không
phải cho dân. Tôi chưa nói đến sự tham nhũng có thể làm tha
hóa đến cao độ. Tôi có thể nói là 100 phần trăm, 1000 phần
trăm thẩm phán ở Việt Nam là tham nhũng, thối nát. Có thể
trên 1000 người, may ra có vài người còn lương tri, không làm
những chuyện đó.
Cho nên với tư cách người làm công tác pháp luật, đã bảo
vệ dân trong rất nhiều vụ kiện chính quyền, tôi đã nhận
thức rằng, một thể chế mà chỉ có một Đảng Cộng sản
Việt Nam tồn tại và hơn thế nữa, nắm quyền lãnh đạo vĩnh
cửu, cái gọi là tam quyền phân lập đó không bao giờ có.
»</div>
Khi đề cập đến việc sửa đổi Hiến pháp Việt Nam, người
ta thường so sánh với bản Hiến pháp 1946, được ban hành sau
khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Đây là một
bản Hiến pháp đã được thiết kế theo tư tưởng pháp
quyền, như nhận định của tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng trong một
bài viết được đăng trên tờ Pháp luật Thành phố Hồ Chí
Minh năm 2005 và được VietnamNet đăng lại cách đây vài ngày.
Trong bài viết « Hiến pháp 1946 với tư tưởng pháp quyền »,
ông Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng, « để lạm quyền không xảy ra
thì Hiến pháp đã được đặt cao hơn Nhà nước. » Theo tác
giả bài viết, về mặt lý thuyết thì điều này có thể đạt
được bằng hai cách hoặc là Hiến pháp do Quốc hội thông qua,
hoặc Hiến pháp do toàn dân thông qua. Nhưng hiện nay, rõ ràng
là Quốc hội, cũng như nhân dân chẳng có quyền quyết định
gì về đạo luật cơ bản đó cả.
Thành ra, theo ông Cù Huy Hà Vũ, vấn đề mấu chốt hiện nay
của Việt Nam đó là độc đảng. Ông đề nghị tổ chức
trưng cầu dân ý về vấn đề này với sự giám sát của Liên
hiệp quốc:
<div class="special_quote">« Quốc hội hiện nay với cơ cấu là
đảng viên chiếm 90% trở lên và bộ máy cao nhất của Đảng
Cộng sản là Bộ Chính trị. Thế thì, một khi Bộ Chính trị
đã không cho cải cách tư pháp, hay nói cách khác, không cho sửa
đổi cái gì có lợi cho dân, có hại cho mình, thì làm thế nào
mà các đảng viên có thể tự tiện đặt ra vấn đề sửa
đổi Hiến pháp được?
Vậy thì không cải thiện được chăng? Không. Tôi nghĩ rằng
có thể cải thiện được, vì thứ nhất, trong Hiến pháp có
một quy định rất quan trọng đó là trưng cầu dân ý. Cái
đầu tiên của mọi cái đầu tiên là độc quyền lãnh đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đảng CS Việt Nam có xứng
đáng để lãnh đạo hay không, Đảng CS Việt Nam có tốt hay
không ? Muốn biết rõ ràng thì phải hỏi ý kiến dân thông qua
trưng cầu dân ý.
Tuy nhiên, như các cuộc bầu cử đã diễn ra và bản thân tôi
cũng từng ra tự ứng cử đại biểu Quốc hội, tôi đã
được thực tế cho thấy rằng cái Đảng Cộng sản này, bằng
mọi biện pháp, đè bẹp mọi ứng cử viên không phải là ứng
cử viên ngoài đảng do họ lựa chọn. Vậy thì tiến hành
trưng cầu dân ý, nếu vẫn do Đảng tổ chức, kết quả cũng
sẽ không khác gì bầu cử Quốc hội do Đảng CS tổ chức và
kiểm soát.
Cho nên, tôi mong rằng, tổ chức trưng cầu dân ý phải có sự
kiểm soát khách quan và trong trường hợp này, tôi đề nghị
sự trợ giúp của Liên hiệp quốc và kết quả chỉ cần 50%
số phiếu hợp lệ, cộng thêm một phiếu nữa, khẳng định
rằng Đảng CS Việt Nam xứng đáng tiếp tục giữ vai trò lãnh
đạo. Tôi cũng nói ngay rằng ban lãnh đạo Đảng CS Việt Nam
không việc gì phải sợ cả. Liên hiệp quốc là gì? Là một
tổ chức mà Việt Nam đã tham gia, tức là đã đặt trọn niềm
tin vào tổ chức đó, thì không có lý do gì nghi ngờ, thậm chí
hoảng sợ về vai trò của Liên hiệp quốc trong một cuộc
trưng cầu dân ý tương lai ở Việt Nam.
Tóm lại, tôi cho rằng bước đi đầu tiên của cải cách tư
pháp (cải cách một cách cơ bản, chứ không phải nhỏ nhỏ,
mang tính chất kéo dài thời gian, « câu giờ », để cho ban
lãnh đạo Đảng Cộng sản tồn tại càng lâu càng tốt), cần
phải đến lúc này đây, đứng trước hiểm hoạ xâm lăng của
Trung Quốc, đứng trước những nguy cơ như thế, người dân
Việt Nam và bản thân tôi, Cù Huy Hà Vũ, quyết định có thái
độ dứt khoát, quyết liệt, mạnh mẽ, yêu cầu ban lãnh đạo
Việt Nam phải thay đổi, thực hiện sớm nhất có thể tiến
trình dân chủ, bằng cách trong năm sau tiến hành trưng cầu dân
ý về vai trò lãnh đạo của Đảng CS Việt Nam, được quy
định tại điều 4.
Nếu trong cuộc trưng cầu dân ý, có sự giám sát của Liên
hiệp quốc, mà Đảng Cộng sản Việt Nam được 50% + 1 lá
phiếu ủng hộ mình thì tôi cho rằng không một thế lực nào,
từ trong nước ra ngoài nước có thể chê bai hoặc phá hoại
nỗ lực. Trong trường hợp đó, tôi là người, tuy có thể có
quan điểm khác biệt với Đảng CS Việt Nam, sẽ kêu gọi mọi
người ủng hộ Đảng Cộng sản Việt Nam, đã được đa số
công dân Việt Nam trong nước bỏ phiếu tín nhiệm.</div>
Nhưng chắc chắn là ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam
sẽ không bao giờ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý như
thế và Đại hội Đảng, mà theo dự kiến sẽ diễn ra vào
đầu năm tới, cũng sẽ chẳng mang lại thay đổi gì đáng kể
về mặt thể chế. Có điều, cùng với đà hội nhập thế
giới, hệ thống luật pháp Việt Nam ngày càng bộc lộ những
mâu thuẩn, những đòi hỏi cải cách, mà nếu không sửa đổi
Hiến pháp thì đến một lúc nào đó, Việt Nam sẽ ở vào thế
vi phạm các cam kết quốc tế và sự vận hành của quốc gia
sẽ gặp bế tắc, hay ít ra là không còn hiệu quả nữa.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6234), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét