thức về sự công chính xã hội" của tiến sĩ Nguyễn Hưng
Quốc</h2>
Một người bạn vừa gửi tôi bài viết "<a
href="http://danluan.org/node/6092">Một khía cạnh mới của đạo
đức: ý thức về sự công chính xã hội</a>" đăng trên Dân
Luận: Được đọc bài này với tôi là một may mắn lớn.
Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc đã chỉ ra những điểm bất hợp
lí nghiêm trọng trong quan niệm đạo đức của người Việt,
hơn thế nữa đã đề cập đến một khía cạnh rất mới
(với người Việt Nam). Đây quả thực là một gợi ý đáng
giá.
Cuối bài viết, tác giả kêu gọi sự quan tâm của giới nghiên
cứu. Tôi chỉ là một độc giả trẻ chưa bằng cấp, có lẽ
tôi không thuộc giới này. Nhưng vì cũng muốn đóng góp vài ý
kiến và một đề xuất, tôi mạnh dạn gửi phản hồi tới
VOA. Rất mong tác giả và bạn đọc châm trước.
<center>* * *</center>
Đâu là điểm mấu chốt dẫn tới những khác biệt giữa đạo
đức của người Việt Nam - đặt nền tảng trên giáo lí
Khổng Mạnh - và đạo đức của người Tây Phương - dựa trên
ý thức về sự công chính xã hội?
Qua những hiện tượng mà tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc đề cập,
tôi nghĩ đó là khác biệt trong ý niệm con người của hai nền
văn hóa. Người phương Tây, khác với chúng ta, có suy nghĩ
tiến bộ về con người. Họ ý thức sâu sắc rằng con người,
không phụ thuộc vào chủng tộc, giới tính, tôn giáo, đẳng
cấp hay niềm tin, đều đã sinh ra với những khả năng như
nhau, có những nhu cầu như nhau, nên cần phải được tôn
trọng như nhau. Vì thế họ quý trọng phẩm giá của con người
nói chung, thay vì chỉ những người quen biết. Họ đưa con
người lên thành giá trị cao quí nhất. Một biểu hiện rõ nét
là ý niệm nhân quyền, nền tảng của sự công chính xã hội,
như tiến sĩ đã chỉ ra.
Như vậy, để nền đạo đức Việt Nam đúng đắn hơn, ý
niệm con người trong óc mỗi chúng ta phải bị xét lại.
<center>* * *</center>
Có quá lời không, khi viết rằng người Việt ít quí trọng con
người hơn những anh Tây? Có lẽ là không. Những ví dụ của
tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc đã là bằng chứng khó chối cãi.
Và cũng không thể phủ nhận những bằng chứng đang hằng ngày
hiển hiện trước mắt chúng ta. Tôi chỉ xin đơn cử một
khía cạnh.
Mỗi người trước hết có quyền được sống. Nếu quí trọng
phẩm giá con người, trước hết anh phải quí trọng mạng
người. Bài viết của tiến sĩ nhắc lại cuộc vận động
rầm rộ đòi ân xá cho anh Nguyễn Tường Ân. Người Úc da
trắng bênh vực anh vì cho rằng án tử hình, dù dành cho ai,
cũng không thể chấp nhận. Trong cái nhìn của họ, kẻ buôn ma
túy cũng là một con người, và mọi con người đều đáng
được sống. Nhưng còn người Việt thì sao? Ngươc lại hoàn
toàn, hình như chúng ta rất dễ dàng phán tội chết cho kẻ
đồng loại của mình, dù chỉ vì những tội rất nhẹ thôi.
Thậm chí vì những lí do không thể coi là một tội.
Hãy nhìn vào những vụ trộm cắp mà người ta bắt được hung
thủ tại hiện trường. Chuyện như vậy xảy ra ở đâu khác
thì hay, nhưng ở nước ta thì thật vô phúc. Tên trộm có 90%
cơ hội nhận được từ đám đông nhân chứng bên đường
một cuộc xét xử tự phát bằng đấm, đá, thụi. Bạn bè
tôi, khi được hỏi, đều cho rằng cách xử lí này rất chính
đáng. Rõ ràng đa số chúng ta không nhận thức được rằng
một tên cướp giật cũng có quyền bất khả xâm phạm về
thân thể, và anh có thể đi tù nếu xâm phạm nó. Nhưng như
thế đã đành. Điều đáng nói hơn là luôn có vài người
chứng kiến thốt lên: "<em>Bọn này phải bắn hết cho
chừa!</em>". Tội ăn cắp đáng bị tử hình chăng?
Nước ta hình như là ốc đảo thiên đường của điệp khúc
bọn - này - phải - bắn. Người ta dùng nó trong giao tiếp một
cách rất tự nhiên. Khu phố anh ở có một kẻ nghiện hút?
"<em>Bọn - này - phải - bắn!</em>" Anh xem chương trình truyền
hình về đường dây lừa đảo? "<em>Bọn - này - phải -
bắn!</em>" Anh đọc bài báo về tội cưỡng dâm? "<em>Bọn - này
- phải - bắn!</em>" Thật kinh khiếp khi phải nghe điệp khúc man
rợ này vang lên thường xuyên trong cuộc chuyện trò của những
người xung quanh tôi, kể cả nhiều vị rất có học. Và bạn
biết câu cửa miệng của người Hà Nội trong những giải bóng
đá lớn là gì không? "<em>Mấy thằng đua xe chết là đúng,
chúng nó chết đi em lại vui anh ạ, ĐM giống ấy sống nhiều
chật đất tốn oxi.</em>" Khóc thương và âu lo chỉ là việc
riêng của thân nhân người chết.
Và khi người Việt xem phim? Các phim hành động và kinh dị của
Hollywood hay có cảnh một nhân vật phụ - thường là nữ -
hoảng sợ tới nỗi cuống cuồng chạy vào đường cụt, hoặc
không dám bắn, hoặc đánh rơi chìa khóa trong lúc tay chân bủn
rủn, hoặc chỉ còn biết khóc thét, và thế là bị kẻ xấu
hoặc con ma hãm hại dễ dàng. Gặp một cảnh như thế, người
Việt xem phim cùng tôi thế nào cũng hét vào màn hình: "<em>Ngu
thế / Hèn thế, con này chết là đúng! Xã hội không có chỗ
cho loại như mày!</em>" Xấu hổ nhất là trường hợp cô gái
không chết, mà may mắn được người hùng nào cứu. Khi đó,
lời phê bình ít nhã nhặn sẽ được san sẻ cho cả hành
động nghĩa hiệp và nhân ái kia. Khán giả người Việt thấy
thế là vô lý lắm, nếu là họ thì nhất định không cứu.
Hẳn những tình huống như thế làm bộ phim bớt hấp dẫn trong
mắt họ, vì sao mà "vô lý" quá. Nhưng những biện kịch, đạo
diễn, diễn viên và khán giả phương Tây - không hề ngu ngốc
và chưa chắc đã hèn hạ - có đồng ý không?
Chính trị thường được xem là một lãnh vực nghiêm túc và
đứng đắn. Nhưng những phát ngôn chính trị của người Việt
Nam không phải là ngoại lệ. Suốt mấy chục năm nay, trên báo
chí chính trị, những diễn đàn, hội thảo và cuộc meeting
chính trị, các chú bác cờ vàng đòi "<em>tiêu diệt đảng
cướp Việt Cộng trong nước</em>". Hăng hái không kém, các
đồng chí Hồng Vệ Binh trẻ tuổi cũng hay than thở ghê rợn
rằng nhà nước mình còn khoan hồng chán, nếu là tớ thì phải
cho "<em>bọn rân chủ</em>" ra dựa cột gỗ thay vì vào nhà đá.
Khó có thể tưởng tượng rằng những phát ngôn như thế có
thể nhan nhản trong chính trường một nước tiến bộ phương
Tây.
Nhiều bạn có lẽ sẽ gạt kết luận của tôi đi và quả
quyết rằng những hiện tượng trên chỉ là biểu hiện của
dân trí thấp. Nhưng đâu phải lúc nào cũng có thể đổ lỗi
cho dân trí? Tôi nghĩ sự xem thường phẩm giá con người là
một khiếm khuyết của văn hóa Việt Nam. Bởi văn hóa Việt Nam
là chủng virus không buông tha trí não của bất cứ người
Việt nào, kể cả những người có học với bằng cấp cao, hay
sở hữu một trí tuệ sáng láng. Và thực tế diễn ra đúng
như vậy. Mấy tháng trước, luật sư Cù Huy Hà Vũ viết kiến
nghị đòi dành riêng cho những người phạm tội phản quốc
một phương pháp xử tử dã man. Và mấy năm trước, thư gửi
ông Bộ trưởng giáo dục của anh bạn Nguyễn Tiến Trung có
những dòng thú nhận sau:
"<em>Ngày 11/09/2001, khi cả thế giới bàng hoàng và đau đớn khi
hai tòa nhà WTC ở New York bị tấn công, em đã nhảy lên vui
mừng vì « đế quốc Mỹ » bị trừng phạt. Tính « ác » trong
người em trỗi dậy nhưng em lại cho đó là suy nghĩ đúng
đắn, theo những gì được dạy dỗ. Đến bây giờ em vẫn
không hiểu tại sao lúc đó em có thể suy nghĩ như vậy.</em>"
Xin lưu ý rằng Nguyễn Tiến Trung không phải là một ngoại
lệ. Trong vòng một tuần lễ sau ngày 11/09/2001, gần như tất
cả những thanh niên Việt Nam tôi quen biết đều đã reo vui như
Trung. Gần đây, khi các trận động đất và lũ lụt cướp đi
sinh mệnh và hạnh phúc của nhiều người Trung Quốc, nhiều
người Việt biết tình hình biển đảo cũng thể hiện sự
khoái chí.
Như thế, một người Việt có thể tìm thấy đủ mọi lí do
để xử tử kẻ đồng loại của mình. Vì người ta phạm
những tội không đáng chết, vì người ta khác biệt quan điểm
với mình, vì người ta... (có vẻ) ít can đảm và thông minh
hơn mình, hoặc thậm chí chỉ vì người ta mang một quốc tịch
mà mình ghét. Có thể nói rằng người Việt quí trọng phẩm
giá con người, hoặc có một ý thức tiến bộ về con người
hay không?
Và nền đạo đức của chúng ta nên giữ nguyên hay thay đổi?
<center>* * *</center>
Sẽ rất thiếu sót nếu chỉ viết rằng sự quí trọng phẩm
giá con người là nền tảng đáng có của đạo đức. Ý thức
tiến bộ về còn người còn sắm nhiều vai quan trọng khác. Nó
đã là tâm của cơn bão tư tưởng trong Thế Kỷ Ánh Sáng -
cuộc cách mạng trí não giúp loài người lần đầu biết đến
phát triển, thịnh vượng và văn minh. Chính nó đã khơi nguồn
chủ nghĩa đa nguyên. Chính nó đã đẩy lùi nạn phân biệt
chủng tộc và bất đình đẳng giới. Nó thôi thúc người ta
viết nên và thực hành những luật lệ công bằng cho tất cả
mọi người. Nó cũng là đảm bảo vững chắc nhất cho hòa
bình. Người ta có bắn giết nhau không, nếu coi trọng sinh
mạng và hạnh phúc của đồng loại mình hơn những lợi lộc
từ cướp phá cho tập đoàn và bản thân? <strong>Cuối cùng,
cũng chính nó đã sinh ra dân chủ.</strong>
Hãy nhìn lại những nhà tư tưởng dân chủ tiên khởi. Họ đã
là những triết gia đầu tiên trong lịch sử cho ra đời một
nền tư tưởng chính trị lấy con người làm trung tâm, thay vì
một thần linh, một huyết thống hay một giai cấp. Họ cũng là
những người phát minh ra ý niệm nhân quyền - con người có
những quyền tự nhiên phải được tôn trọng. Rõ ràng không
phải ngẫu nhiên mà như thế. Chúng ta biết rằng dân chủ là
sự thể chế hóa tự do cá nhân, tức những tư tưởng và
thông lệ giúp mỗi cá nhân được tự do trong xã hội. Ngược
lại, việc tôn trọng một số quyền con người cơ bản: tự do
ngôn luận, tự do hội họp, tự do bầu cử và ứng cử bản
thân nó cũng là đảm bảo vững chắc nhất cho sự tồn tại
của thể chế dân chủ. Như vậy, dân chủ đã hình thành từ
ý thức quý trọng phẩm giá con người. Không có gì đáng ngạc
nhiên khi ngày nay, sau mấy trăm năm, chúng ta vẫn nói với nhau
rằng mình chỉ có thể làm người khi sống trong một nên dân
chủ.
Người Việt, bạn đã có đủ lí do để quí trọng phẩm giá
con người hơn trước chưa?
<center>* * *</center>
Chắc chắn sự thiếu quí trọng phẩm giá con người không
phải là một đặc sản Việt Nam. Nhiều nước hồi giáo ở
Tây Nam Á có lẽ còn mắc bệnh này nặng hơn. Nhưng nếu cần
tìm một bệnh nhân có triệu chứng thật giống chúng ta, thì
tôi xin chọn Trung Quốc. Mới đây, ở căn cứ không quân Côn
Minh, Vân Nam, Trung tướng Lưu Á Châu của "nước đàn anh" đọc
một bài phát biểu (1) có đoạn:
<div class="special_quote">"<em>Sự hèn kém về tinh thần ắt sẽ
đem lại hèn kém trong hành vi. Sự cao quý tinh thần ắt sẽ mang
lại sự cao quý trong hành vi. Khoảng 20 năm trước tiểu khu tôi
sống có xảy ra câu chuyện như sau: một cặp vợ chồng cãi
nhau đòi ly hôn, người chồng mang bồ về nhà, hai vợ chồng
cãi nhau. Người vợ chạy lên gác đòi tự tử. Rất nhiều
người vây quanh xem. Có kẻ vì hí hưởng khi thấy người khác
gặp nạn mà hét to: "Nhảy đi, nhảy đi!", sau đó cảnh sát
đã cứu được bà kia xuống, những người xem thậm chí còn
cảm thấy tiếc rẻ. Tôi thở dài một cái rồi trở về nhà,
mở tivi xem. Trên tivi đang chiếu một bộ phim kể về một câu
chuyện có thật ở châu Âu: Một nước nào đó, theo trí nhớ
tí ỏi của tôi có là lẽ Hunggari thì phải, 70 năm trước có
một người thợ mỏ trẻ sắp cưới vợ, trong lần cuối cùng
xuống giếng mỏ trước khi kết hôn đã xảy ra sụp hầm,
người thợ mỏ mãi mãi không trở về. Cô dâu không thể tin
người yêu của mình đã ra đi mãi mãi, cứ thế đằng đẵng
chờ 70 năm trời. Cách đây ít lâu người ta sửa lại hầm
mỏ, phát hiện một xác người nằm ở chỗ sâu nhất của
vũng nước đọng. Đó chính là chàng rể – thợ mỏ bị vùi
dưới giếng 70 năm về trước. Vì dưới ấy không có không
khí, xác lại ngâm trong nước có khoáng chất nên người đó
vẫn trẻ như lúc chết. Còn cô dâu đã là một bà lão tóc
bạc phơ. Bà cụ ôm lấy người yêu mình khóc nức nở. Bà
quyết định tiếp tục hôn lễ với người yêu của mình. Một
câu chuyện thật gây xúc động: Cô dâu hơn 80 tuổi mặc áo
cưới trang trọng một màu trắng tinh như tuyết. Tóc cũng
trắng như tuyết. Người yêu của bà thì vẫn trẻ như vậy,
mắt nhắm nghiền nằm trên một cỗ xe ngựa. Hôn lễ và tang
lễ đồng thời tổ chức. Không biết bao nhiêu người đã rơi
lệ.</em>
<em>Một sự việc có thể thử thách trình độ đạo đức của
dân tộc Trung Quốc chính là việc Mỹ xảy ra "sự kiện
11/9". Sự kiện này tuy không làm thay đổi thế giới, nhưng
đã làm thay đổi nước Mỹ. Đồng thời, thế giới sau ngày
ấy rất khó trở lại như trước sự kiện này. Khi xảy ra
"sự kiện 11/9", ít nhất trong một quãng thời gian sau đó
Trung Quốc đã bị bao phủ bởi một bầu không khí không lành
mạnh. Tối ngày 12/9, các sinh viên của Đại học Bắc Kinh và
Đại học Thanh Hoa khua chiêng gõ trống. Tôi bảo đội tuyển
bóng đá quốc gia Trung Quốc còn chưa lọt vào vòng sau mà,
phải đến ngày 7/10 độ Trung Quốc mới đấu trận đấu cuối
cùng với các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất, nếu thắng
sẽ lọt vào danh sách dự Word Cup. Một lát sau tôi mới biết
là các sinh viên Trung Quốc đang chúc mừng việc Tòa tháp đôi
của Mỹ bị đánh sập. Khi ấy có một đoàn nhà báo Trung
Quốc đang ở thăm Mỹ, nhìn thấy tòa nhà Trung tâm thương mại
thế giới bị đánh bom, các thành viên của đoàn nhà báo này
không cầm được lòng đã vỗ tay. Đây là một dạng ngấm văn
hóa, điều này không thể trách họ, bọn họ đã không thể
kiềm chế bản thân. Kết quả là họ bị (Chính phủ Mỹ –
ND) tuyên bố mãi mãi là những người không được hoan nghênh
ở Mỹ. Hồi ấy, tôi đang ở không quân Bắc Kinh, mấy ngày
đó đều có binh sỹ đến thăm tôi, gặp ai tôi cũng hỏi quan
điểm của họ về "sự kiện 11/9". Nhiều người nói:
đánh bom hay lắm. Sau này tôi nói đây là một tình trạng rất
đáng buồn. Nếu những người đó yêu mến Trung Quốc, thế
thì Trung Quốc có nên cứu họ không? Về các phương tiện
thông tin đại chúng thì càng không nên nhắc tới. Ở Trung
Quốc, nơi không có tin tức nhất là báo chí. Năm 1997 Công
nương Diana chết vì tai nạn giao thông. Bất kể Diana là người
thế nào, hoàng gia Anh quốc ra sao thì ít nhất bà ấy còn có
giá trị tin tức. Các tờ báo lớn trên thế giới đều đưa
tin này ở trang nhất, duy nhất báo chí Trung Quốc không đưa tin
này. Hôm đó tin tức đầu bảng của các tờ báo lớn ở Bắc
Kinh là "Các trường trung, tiểu học Bắc Kinh hôm nay đã khai
giảng". Tin này chẳng khác gì tin: "Người Bắc Kinh hôm nay
ăn sáng rồi", giá trị thông tin là như vậy.</em>
<em>Đêm thứ 2 sau sự kiện 11/9 tôi ngồi xem chương trình
"Bình luận điểm nóng" trên tivi. Tôi muốn thử xem "miệng
lưỡi của đất nước" đánh giá điểm nóng sự kiện 11/9
như thế nào: Nhưng chương trình hôm ấy lại có nội dung nói
về việc các chi bộ ở nông thôn tăng cường xây dựng lại
chi bộ gì đó. Bạn muốn xem cái gì thì không có cái ấy. Cái
bạn không muốn nghe thì người ta cứ nói cho mà nghe. Dĩ nhiên,
miệng lưỡi của ông nhà nước thì vô tội.</em>
<em>(...)</em>
<em>Chúng ta đối xử với người ta với thái độ như vậy,
nhưng người ta không dùng thái độ như vậy đối xử với ta.
Thảm án Dover có sự tương phản rõ rệt với việc này. Năm
2000, một đoàn người Phúc Kiên vượt biên trái phép ngồi
trong xe thùng bịt kín cập cảng Dover lên đất Anh. Vì ngồi
mấy chục giờ trong thùng xe thiếu không khí, tất cả đều
chết ngạt, chỉ có 2 người sống sót. Khi vụ này bị phanh
phui, không một quan chức nào của Đại sứ quán Trung Quốc
xuất đầu lộ diện. Cuối cùng dân chúng nước Anh vùng Dover
tự phát làm lễ truy điệu và lễ thắp nến tưởng niệm
những người đã chết. Rất nhiều trẻ em tham dự, chúng cầm
trong tay những thứ đồ chơi chế tạo tại Trung Quốc. Nhân
đây xin nói thêm, hiện nay 90% đồ chơi trên thế giới là Made
in China. Nhà báo hỏi lũ trẻ: Tại sao các cháu dự lễ truy
điệu? Bọn trẻ nói: Họ cũng là người cả mà; các thứ đồ
chơi trong tay chúng cháu cầm đây có thể là do những người
trong số họ sản xuất. Không một người Trung Quốc nào có
mặt trong buổi lễ truy điệu ấy. Thế nào là văn minh, thế
nào là không văn minh?</em>"</div>
Vì sao chúng ta không quí trọng phẩm giá con người nhiều như
người phương Tây? Và vì sao, theo cách rất giống với người
Trung Quốc? Có lẽ vì chúng ta và Trung Quốc đã có lịch sử
và văn hóa rất giống nhau. Những khiếm khuyết tinh thần hôm
nay là hệ lụy của lịch sử và văn hóa.
Cũng như người Trung Quốc, chúng ta đã chỉ biết đến những
chế độ quân chủ và độc tài bạo ngược trong suốt chiều
dài sự sống của dân tộc. Nếu không may mắn được đào
thoát khỏi Tổ quốc trên những con thuyền, thì mọi kiếp
người Việt Nam cho tới nay đều là những kiếp nô lệ. Các
biến cố chính trị trong lịch sử, dù được cho là hào hùng,
đã chỉ có tác dụng đổi chủ cho chúng ta. Và có nô lệ nào
được coi là một con người? Thân phận quen thuộc với người
Việt Nam là tài sản của cá nhân cầm quyền (vua), hoặc công
cụ của đảng cầm quyền (ĐCS). Chúng ta chưa có trải nghiệm
làm người, con người thực sự - được tôn trọng đầy đủ
các quyền tự nhiên. Kết quả là cho tới nay, ý thức tiến
bộ về con người đối với chúng ta vẫn còn là cái gì rất
lạ lẫm và khó chấp nhận.
Ách nô lệ phải được duy trì bằng một tâm lí nô lệ. Với
chúng ta, nó đến từ Nho giáo - một văn hóa sinh ra để duy trì
trật tự đẳng cấp trong xã hội phong kiến. Xin hãy đọc
"Khổng giáo và Khổng Tử", "Sự nghiệp và nhân cách của
Khổng Tử", "Di sản Xuân Thu Chiến Quốc", "Đạo lý thánh
hiến", và "Việt Nho", 5 chương trong cuốn Tổ Quốc Ăn Năn của
tác giả Nguyễn Gia Kiểng (2). Chúng vạch mặt thật của Nho
giáo như "m<em>ột cố gắng chính đáng hóa bạo quyền và nâng
sự chấp nhận kiếp sống nô lệ lên hàng một đạo đức
tuyệt đối</em>". Nghĩa là một văn hóa khinh rẻ phẩm giá con
người, trái ngược hẳn với ý thức tiến bộ về con người
của văn hóa phương Tây.
Nền đạo đức Việt Nam sẽ không thể khá hơn, chừng nào
chúng ta còn lưu luyến Nho giáo.
<center>* * *</center>
Xin trở về với câu hỏi chính: làm thế nào để người Việt
Nam có một quan niệm đạo đức đúng đắn, bắt kịp với tư
tưởng của nhân loại tiến bộ?
Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc đề nghị một đổi mới giáo dục:
"<em>đã đến lúc ý thức về sự công chính xã hội cần
được giảng dạy như một nền tảng của đạo đức học
mới</em>". Tôi rất tán thành, việc này không thể không làm.
Tuy nhiên, đó có lẽ chưa phải là giải pháp quan trọng và
cấp thiết nhất.
Hãy nhìn lại các kết luận:
_ Nền đạo đức Việt Nam lỗi thời vì người Việt chưa có
suy nghĩ tiến bộ về con người. Chúng ta không quý trọng phẩm
giá con người.
_ Chúng ta như vậy vì đã chỉ biết đến, và vì thế chỉ quen
với những chế độ độc tài và quân chủ, trong đó "con
người" không hơn gì vật sở hữu hoặc công cụ của kẻ cầm
quyền. Văn hóa của chúng ta có tác dụng duy trì những chế
độ này, nó là một văn hóa nô lệ khinh rẻ con người. Nó
phủ nhận mọi quyền con người tự nhiên phải có.
_Tư tưởng dân chủ đã phát sinh từ ý thức tiến bộ về con
người. Dân chủ là chế độ duy nhất đảm bảo nhân quyền,
nghĩa là cho chúng ta sống như những con người đúng nghĩa. Văn
hóa dân chủ quí trọng phẩm giá con người.
Vậy đúng rồi, <strong>đáp án là dân chủ!</strong>
Xin hãy để ý một chi tiết. Muốn "hiện đại hóa" nền đạo
đức Việt Nam, chắc chắn mỗi người Việt sẽ phải học
nhiều điều mới. Chúng ta phải học những gì? Trước hết là
một ý thức rằng mọi người đều sinh ra bình đẳng, vì thế
mỗi người đều đáng quí như nhau. Kế đến là các quyền con
người mà mỗi người đều có và chúng ta phải tôn trọng.
Một điều khác là tinh thần thượng tôn pháp luật. Dù chúng
ta có ý thức được hay không, thì vi phạm những luật lệ
chung cũng có nghĩa là xâm hại quyền của người khác.
Nếu thế, thì nên gọi những chuyển biến tư tưởng làm
"hiện đại hóa" nền đạo đức bằng cái tên nào? Phải chăng
nó chính là sự thay thế văn hóa nô lệ bằng văn hóa dân chủ
- nội dung chính của cuộc vận động dân chủ?
Phải chăng chừng nào còn nắm quyền lực, chính quyền độc
tài sẽ tìm mọi cách cản trở quá trình "hiện đại hóa" nền
đạo đức, bởi mỗi người Việt "có đạo đức mới" sẽ là
một người kịch liệt chống nó - công cụ cai trị của tầng
lớp tư bản đỏ nắm mọi đặc quyền trong xã hội, cũng là
kẻ thù của nhân quyền, và còn là bộ máy đã giúp một
thiểu số áp đặt luật lệ hà khắc cho toàn dân?
Đúng vậy.
Chúng ta có ít nhất hai lí do để coi dân chủ là giải pháp
cấp thiết nhất. Trước hết, chưa có dân chủ thì chưa thể
thực hiện bất cứ giải pháp nào. Có ông Bộ trưởng Giáo
dục nào của Đảng độc tôn cầm quyền sẵn lòng phê chuẩn
giáo trình giảng dạy ý thức công chính xã hội hay không? Tất
nhiên không, chế độ sẽ không kí lên giấy báo tử của chính
nó.
Thứ hai, cuộc vận động dân chủ và quá trình thực hành dân
chủ chính là lớp học "đạo đức mới" tốt nhất. Nó sẽ
đặt những nền móng tư tưởng cần thiết cho 86 triệu học
viên. Ngày nền dân chủ Việt Nam trưởng thành, sao cho sánh
được với những nền dân chủ phương Tây cũng chính là ngày
chúng ta tốt nghiệp xuất sắc.
Hãy xem người ta nói gì khi về đích tự do. Ở Pháp:
"<em>Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi</em>".
Ở Mỹ: "<em>Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình
đẳng. Tạo hóa đã cho họ những quyền không ai có thể thay
thế được</em>". Ở mọi nơi, giấy khai sinh của chế độ
mới cũng chính là giấy khai sinh của đạo đức mới.
Tôi tin rằng nền đạo đức Việt Nam trong tương lai sẽ rất
khác. Tinh thần dân chủ trong chính trị sẽ khiến mọi người
Việt đều hiểu rằng mình có quyền đòi hỏi phúc lợi và
niềm tự hào từ đất nước. Cũng như thế, khi thâm nhập vào
đời sống gia đình, tinh thần dân chủ sẽ chuyển cách hành
xử kiểu mẫu giữa các thế hệ từ tôn trọng một chiều sang
tôn trọng lẫn nhau. Được sống như một con người và hiểu
sâu sắc các quyền con người qua đời sống dân chủ, người
Việt sẽ sẵn lòng tranh đấu cho cả những người xa lạ thay
vì chỉ thân quen. Và đạo đức Việt Nam sẽ không còn là công
cụ để duy trì những đẳng cấp cũ kĩ.
Lê Anh Tuấn
23/08/2010
______________________
<strong>Link tài liệu đã đề cập:</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6256), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét