được quen biết mấy người vợ của các nhà văn trong nhóm
Nhân văn Giai phẩm, đó là bà Băng vợ Văn Cao, bà Yến vợ
Hoàng Cầm, bà Khuê vợ Trần Dần và bà Bội Trâm vợ Phùng
Quán. Có điều thật đáng kính phục các bà là mấy chục năm
chồng bị hoạn nạn, bà nào cũng yêu thương chăm sóc chồng
con và bảo vệ chồng đến kỳ lạ. Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc
Tường đã tụng xưng các bà là "những hộ pháp" của văn
tài. Bà Yến đã mất năm 1985, giờ bà Bội Trâm cũng đã theo
chồng về cõi khác. Tôi có thăm bà Trâm trước khi mất 1
tháng, và đến viếng tiễn đưa bà. Giờ đọc bài của Ngô
Minh viết về bà mà rưng rưng cảm động. Một cảnh ngộ thật
đặc biệt. Một mối tình thật vĩ đại. Một bài viết thật
trân trọng và đắng đót… </div>
<h2>NGÔ MINH - NGƯỜI PHỤ NỮ BẤT CHẤP TAI ƯƠNG ĐÃ RA ĐI</h2>
<div class="boxright300"><img
src="http://nguyentrongtao.org/wp-content/uploads/2010/08/boitram1.jpg"
/><div class="textholder">Bà Vũ Bội Trâm</div></div>
Chị Vũ Bội Trâm, vợ cố nhà thơ Phùng Quán đã qua đời lúc
8 giờ 35 phút sáng ngày 15 tháng 8 năm 2010 tại bệnh viện Hữu
Nghị Hà Nội. Lòng tôi trĩu nặng tiếc thương chị và thương
cháu Quyên, cháu Quân mồ côi cha mẹ. Mới hôm nào ra Đại Hội
Nhà văn VIII, tôi đã cùng anh em nhà văn Huế như Tô Nhuận Vỹ,
Nguyễn Đắc Xuân, Mai Văn Hoan, Vĩnh Nguyên… đến Bệnh viện
thăm chị. Chị nằm bất tỉnh, nhưng khi nghe tôi nói: "Em là
Ngô Minh đây", mặt chị sáng lên, hình như chị cười. Một
giọt nước mắt chị ứa ra trên khuôn mặt hoang dại… Tôi
quen thân gia đình anh Phùng Quán-chị Bội Trâm từ đầu năm
1980, đến nay độ 30 năm rồi. Anh chị coi tôi như đứa em trong
nhà, có chuyện gì cũng kể. Từ ngày anh Phùng Quán qua đời,
bao nhiêu bài viết của anh Quán hay những bài các nhà văn nhà
báo viết về anh Phùng Quán, chị đều gửi vào Huế cho tôi
cất giữ. Nhờ khối tư liệu đó, tôi và chị đã làm được
mấy cuốn sách cơ bản về nhân cách và tài năng Phùng Quán
như Nhớ Phùng Quán, Phùng Quán còn đây, Ba phút sự thật.
Những cuốn sách được độc giả ca nước rất mến mộ.
Đối với tôi, chị Bội Trâm là một người phụ nữ vĩ
đại, người phụ nữ đã bất chấp tai ương để tạo dựng
hạnh phúc của riêng mình. 79 tuổi đời chị đầy đắng cay
đau khổ, tất cả chỉ vì chị đã gắn đời mình với nhà
thơ Phùng Quán, một văn nhân nổi tiếng truân chuyên. Chị kể:
"Anh chị bằng tuổi nhau, cùng sinh năm 1932. Năm 23 tuổi, chị
gặp anh Quán. Anh ấy quen với em trai chị – nhạc sĩ Vũ
Hướng, hồi đó anh đóng quân ở Cửa Đông rồi sau chuyển
về 4-Lý Nam Đế, hay qua lại nhà chị 3-Hàng Cân và được cha
mẹ chị thương như con trong nhà. Các con chị sau này thường
hỏi: "Mẹ yêu cha vì cha đẹp trai hay vì cha làm thơ hay?".
Có lẽ chị yêu anh ấy vì yêu thơ. Thơ anh Quán hợp với cái
tạng của chị: <em>Yêu ai cứ bảo ràng yêu / Ghét ai cứ bảo
rằng ghét / Dù ai cầm dao doạ giết / Cũng không nói ghét thành
yêu...</em> Chị yêu anh lúc mà cuộc đời anh cơ cực đau khổ
nhất. Anh là "phần tử Nhân văn Giai phẩm", dù có tác phẩm
Vượt Côn Đảo được giải thưởng, tiếng tăm lững lẫy,
vẫn vị đuổi khỏi quân đội, khai trừ khỏi Hội Nhà văn,
không người thân, bạn bè xa lánh vì sợ liên luỵ, không nhà
cửa, không có nghề để sinh sống, không lương (chỉ được
Hội Nhà Văn trợ cấp mỗi tháng 25 đồng chỉ đủ để ăn
cơm "đầu ghế", bây giờ gọi là cơm bụi, anh muốn về
Quảng Bình quê bạn sống để được câu cá trên sông Nhật
Lệ. Chị Bội Trâm lúc đó là cô gái Hà Thành sinh ra trong một
gia đình gia giáo, lại là giáo viên dạy văn của một trường
danh giá - Trường Chu văn An. Chị yêu Phùng Quán, gia đình không
đồng ý. Mẹ bảo: "Lấy chồng như thế thì thà ôm nhảy
nhảy xuống giếng cho xong". Chị kể: "Chị đã nói với bố
mẹ rằng: Con đã yêu anh Quán nên con không thể yêu người
khác nữa. Nếu bố mẹ không cho con lấy, con xin vâng lời,
nhưng con sẽ không lấy người đàn ông nào khác nữa". Nhà
trường thì kiểm điểm lên kiểm điểm xuống vì kết hôn
với "bọn Nhân văn Gia phẩm"… Nhưng chị đã quyết đến
với anh, chị muốn lấy tình yêu của mình để che chở cho
trái tim đau khổ cô đơn "tứ cô vô thân"của anh. Cả đời
chị chỉ có một người yêu duy nhất: Đó là Phùng Quán! Chị
kể với tôi: "Nhiều lúc chị sợ anh tự vẫn. Chị nghĩ mình
cần phải gắn bó với anh để ràng buộc anh với cuộc
đời!" Nên chị đã khảng khái trước mọi người:
"<em><strong>Người mà tôi lấy làm chồng chỉ có thể là
người tốt. Thời gian sẽ chứng minh điều đó!</strong></em>".
Và chị đã đúng. 30 năm sau, Phùng Quán đã được phục hồi
Hội Nhà văn, được in sách, được viết và được Giải
thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Đó là hạnh phúc
mà chị phải đổi bằng nước mắt và khổ đau.
Lấy một "phần tử' Nhân văn Giai phẩm nên không thể tổ
chức đám cưới đàng hoàng như mọi cô gái khác, vì không
thể đứng tên chú rể Phùng Quán trên thiếp mời. Chị Vũ
Bội Trâm có lẽ là người con gái Việt Nam duy nhất lấy
chồng không có lễ tơ hồng, không đám cưới, không được
mặc áo cưới, không lên xe hoa, không có đưa dâu, không có
phòng tân hôn sang trọng, không chụp ảnh, quay phim… Để thông
báo với bà con lối phố, chị bàn với gia đình chỉ làm ít
đĩa trầu cau mang đến từng nhà bảo là "trầu cau chạm
ngõ" của cô Trâm, thế là xong. Đối với những người thân
thiết, anh Phùng Quán làm một tấm thiếp báo tin, mặt trước
là hai bông hoa do bạn thân, họa sĩ Lê Huy Quang vẽ, mặt sau có
đôi chim bồ câu và mấy chữ của Phùng Quán viết tay. Đây là
thiếp báo tin gửi cho cô giáo Mai Thị Từ của chị Trâm:
"Chúng em đã ra ở riêng ngày 12-1-1962. Chúng em nhờ những
bông hoa này mang tin vui đến với cô. Mong cô chia vui và mừng
cho hạnh phúc của chúng em". Tiệc cưới của Phùng Quán –
Bội Trâm cũng lạ lùng như tình yêu của hai người. Gọi là
"tiệc cưới" cho oai, thực chất là một bữa cơm tươi
tại nhà bà mẹ nuôi Tưởng Dơi bên Hồ Tây. Bữa cơm chỉ có
bốn người khách là vợ chồng nhà thơ Tạ Vũ- Nguyễn Thị
Điều, hai người bạn thân anh Quán là nhà văn Xuân Đài và
nhà báo Xuân Trung. Phùng Quán ra chợ mua hai con gà về để làm
tiệc thì một con chết. Câu trộm được ít cá Hồ Tây, ký
nợ lít rượu bà Hai Hạnh đầu phố nữa là có tiệc. Bữa
tiệc xong, Tạ Vũ say rượu nên vợ chồng phải ngủ lại. Nhà
bà Tưởng Giơi có một cái giường đơn, nhà thơ Phan Vũ ở
xưởng phim cho mượn thêm cái giường của anh nữa là hai. Hai
cái giường kê sát nhau. "Đêm tân hôn" ấy vợ chồng Phùng
Quán – Bội Trâm ngủ trên cái gường đơn ấy cạnh vợ
chồng Tạ Vũ. Thật là một tiệc cưới và đêm tân hôn chưa
từng có trên đời!
Lấy nhau đã có hai đứa con là Phùng Đỗ Quyên (1963) và Phùng
Quân (1965), mà 20 năm liền, mẹ con chị Bội Trâm vẫn ở nhà
mẹ ở Hàng Cân, còn Phùng Quán thì trú ở nhà bà Tưởng Giơi.
Một tuần chị Trâm mới đến thăm chồng một lần. Những năm
tháng ấy, Phùng Quán thường xuyên đi cải tạo lao động ở
Thái Bình, Thanh Hoá, Việt Trì, rồi đi tăng gia một mình ở
rừng núi Thái Nguyên suốt ba năm liến… Vì phải "phấn
đấu cải tạo tốt", nên có khi nửa năm không về gặp vợ
cơn. Gay go nhất là tiền mua sữa, mua sắm tã lót cho con. Tất
cả trông nhờ vào đồng lương giáo viên ít ỏi của chị Trâm
và mấy đồng tiền câu trộm cá của Phùng Quán. Những ngày
ấy, bạn bè như nhà văn Tuân Nguyễn, Xuân Đài… san sẻ chút
tiền lương ít ởi để cho chị Trâm nuôi con. Bao nhiêu cơ cực
dồn lên đôi vai của người phụ nữ gầy nhỏ này. Thương
chồng, chị Bội Trâm chỉ biết nuốt đau thương để nuôi con.
Năm 1981, Trường Chu Văn An thương tình mới cho vợ chồng
Quán - Trâm một góc nhỏ phía sau trường vốn là nơi chứa
đồ mộc thí nghiệm của trường. Dù khổ, vợ chồng cũng đã
được sống bên nhau để cùng nuôi con. Phùng Quán đêm ngày
"cá trộm, vui chui, rượu chịu". Rồi nhờ anh bạn Phùng
Xuân Bính ở Nhà văn hóa TW giúp ít gỗ thải loại, Phùng Quán
cặm cụi đục đẽo làm được cái "chòi ngắm sóng" lợp
lá gồi. Tôi đã nhiều lần từ Huế ra ngụ trên cái chòi
ấy. Rồi gian nhà sau trường Chu văn An ấy bị giải toả,
Chòi ngắm sóng không còn, chị Bội Trâm đã tậu được ngôi
nhà đàng hoàng ở tầng hai phố Vĩnh Phúc, thì anh Quán không
còn nữa.
Khi Phùng Quán vừa được niềm vui được phục hồi Hội nhà
văn, được in sách với cái tên của mình, thì chị Bội Trâm
bị căn bệnh hiểm nghèo: Ung thư vú. Đó là năm 1987. Chị
Trâm lúc đó vừa được mổ, được điều trị bằng tia
phóng xạ, nhưng cái tay phải vẫn to phình lên. Đêm ngủ phải
buộc cái dây để treo tay lên không lủng lẳng. Bệnh tật như
thế nhưng chị vẫn hàng ngày cơm nước chăm chồng con. Những
ngày đó, buổi sáng nào thức dậy trên Chòi ngắm sóng, sau
khi làm chén rươụ diệt sâu bọ, Phùng Quán đều đọc bài
thơ "Kinh cầu nguyên buối sáng" tặng vợ: <em>Tôi sẽ đi
với em / Cho đến tận mút chót con đường / Cho đến lúc tôi
nằm dài dưới đáy huyệt! / Có thể em chết trước tôi / Cũng
có thể tôi chết trước em / Nhưng không sao cả em ơi/ Ngày
lấy em tôi đã có lời nguyền / Nếu tôi bỏ em lại bơ vơ
dọc đường / Tôi sẽ bị trời chu đất diệt !…</em>".
Nhưng nhà thơ Phùng Quán đã ra đi trước vợ đến 15 năm. Anh
mất năm 1995 vì bệnh xơ gan cổ trướng…
15 năm anh Phùng Quán xa cõi tạm, chị Vũ Bội Trâm đã lao
động hết sức mình để tiếp tục giới thiệu với bạn
đọc những tác phẩm của chồng. Chị dành những năm tháng
còn lại của cuộc đời mình để sắp xếp, chăm chút những
trang bản thảo của chồng. Đằng sau những trang di cảo là
tấm lòng của người vợ muốn tìm và chia sẻ, cảm thông với
tâm sự của chồng. Chị đọc và chọn tuyển tập Thơ Phùng
Quán cho nhà Văn học 2003, chị cùng với tôi làm nhiều tập
sách về Phùng Quán đã nói ở trên, chị còn cắm cúi đọc
lại từng chồng di cảo của anh để lại và đã phát hiện
ra tập bản thảo "Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào",
đưa đến bạn đọc một tập hồi ký chân thực và hấp dẫn.
Hôm ra mắt cuốn sách "Phùng Quán còn đây" và "Tôi đã
trở thành nhà văn như thế nào" ở Trung tâm Triển lãm văn
hóa nghệ thuật Hoa Lư, tháng 10/2007, chị nói với mọi
người: "Hơn 30 năm sống với chồng nhưng giờ đây, qua
những tác phẩm tôi mới hiểu hết anh ấy!".
Chị Bội Trâm ơi, chị là người biết tin ở con người, tin
ở lẽ công bằng, tin ở thời gian, nên chị đã thắng tai
ương cuộc đời. Mối lần ra Hà Nội đến thăm chị ở khu
chung cư Vĩnh Phúc, em thực sự cảm phục sức làm việc của
chị. Bị nhiều thứ bệnh nan y thế mà chị vẫn đọc những
trang di cảo đã nhoè mực của anh, để chia sẻ với anh những
câu thơ, những ghi chép về cuộc đời. Và sự dấn thân đó
đã làm cho sức khoẻ chị yếu dần và cơn bạo bệnh 30 năm
trước đã tái phát…
Khi ở Hà Nội, tôi thấy ngày nào chị cũng thắp nhang, rót
rượu lên bàn thờ anh Quán rồi khấn: Anh Quán ơi, anh đã cho
em được sống như em muốn!
Vâng, chị đã được sống như mình mong muốn, chị Bội Trâm
ơi!
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6270), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét