Quốc hội (ĐBQH) về dự án Đường sắt cao tốc Bắc-Nam
(ĐSCT), Quốc hội đã soạn câu hỏi và một ngày sau đã có
kết quả. Chưa thấy nước nào trên thế giới làm thăm dò ý
kiến về một vấn đề hệ trọng theo kiểu chớp nhoáng và
chụp giựt như thế! Câu hỏi được soạn theo kiểu "<a
href="http://danluan.org/node/5425">nhét chữ vào miệng người</a>",
thì kết quả cũng chẳng có giá trị gì. Thật ra, kết quả
thăm dò này lại sinh ra nhiều câu hỏi khác, hơn là có câu
trả lời.
Trước khi bàn qua kết quả đó, tôi thấy có vài vấn đề về
con số. Theo báo chí thì người ta gửi hai câu hỏi thăm dò ý
kiến đến 488 đại biểu. Nhưng Quốc hội hiện nay có 493
đại biểu, vậy tại sao 5 đại biểu kia không được gửi câu
hỏi? Trong số 488 phiếu gửi đi, có 474 (tức là 97%) phiếu
trả lời; như vậy cũng tốt vì tỷ lệ phản hồi (response
rate) cao hơn nhiều so với các cuộc trưng cầu dân ý khác.
<h2>Diễn giải ý kiến của ĐBQH</h2>
Dựa vào con số trả lời qua cách thăm dò ý kiến của Quốc
hội, mỗi báo diễn giải một cách khác nhau. Trong khi <a
href="http://vietnamnet.vn/chinhtri/201006/Bo-phieu-kin-duong-sat-cao-toc-148-dai-bieu-dong-tinh-916456/">Vietnamnet</a>
cho rằng kết quả trên có nghĩa là "<em>Quốc hội đồng ý
chủ trương làm đường sắt cao tốc</em>", thì Vnexpress hiểu
rằng "<em>Có thể lùi thời gian làm đường sắt cao
tốc</em>", còn <a
href="http://phapluattp.vn/20100617125313512p0c1013/duong-sat-cao-toc-bacnam-gan-200-dbqh-khong-ung-ho.htm">Pháp
Luật TP</a> có cách hiểu ngược lại "<em>Đường sắt cao
tốc Bắc-Nam: Gần 200 ĐBQH không ủng hộ</em>". Theo tôi thì
những kết quả này chẳng nói lên được điều gì cả, và
nhất là chưa trả lời được câu hỏi có nên tiến hành hay
không nên tiến hành dự án ĐSCT.
Để giải thích tại sao tôi nghĩ như vậy, cần phải đối
chiếu phần trả lời với câu hỏi đặt ra (Bảng dưới đây).
Xin nói trước rằng tất cả những con số này tôi thu thập
qua báo chí tường thuật, và rất rời rạc.
<table>
<tr><td>Câu hỏi</td><td>Số người trả lời</td></tr>
<tr>
<td><strong>Câu 1: Việc Quốc hội quyết định thông qua Nghị
quyết về chủ trương đầu tư xây đường sắt cao tốc Hà
Nội – TP HCM</strong></td><td> </td>
</tr>
<tr>
<td><span class="underlined-text">Theo phương án Chính phủ
trình</span>: Quốc hội thông qua chủ trương tại kỳ họp lần
này, làm căn cứ để Chính phủ triển khai các bước tiếp
theo</td>
<td>271</td>
</tr>
<tr>
<td><span class="underlined-text">Phương án khác</span>: Quốc hội
chưa thông qua Nghị quyết tại kỳ họp lần này, đề nghị
Chính phủ tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện dự án để thông
qua vào kỳ họp sau</td>
<td>
192</td>
</tr>
<tr>
<td><span class="underlined-text">Ý kiến khác</span></td>
<td>
13</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Câu 2: Nếu Quốc hội đồng ý ra Nghị quyết tại
kỳ họp về dự án này, thì nội dung Nghị quyết sẽ thể
hiện theo các hướng sau đây</strong></td>
<td> </td>
</tr>
<tr>
<td><span class="underlined-text">Phương án 1</span>: Tán thành xây
đường sắt cao tốc như tờ trình của Chính phủ. Sau đó
nghiên cứu lập dự án đầu tư toàn tuyến Hà Nội – TP HCM.
Đầu tư trước hai đoạn Hà Nội – Vinh và TP HCM – Nha Trang,
bắt đầu khởi công từ năm 2014, đưa vào sử dụng năm 2025.
Thông qua toàn tuyến vào năm 2035</td>
<td>
148
</td>
</tr>
<tr>
<td><span class="underlined-text">Phương án 2</span>: Tán thành chủ
trương xây dựng đường sắt cao tốc nhưng lùi thời gian khởi
công xây dựng và lựa chọn 1 lộ trình phù hợp. Theo đó:</td>
<td>
201</td>
</tr>
<tr>
<td>- Giao Chính phủ chỉ đạo cơ quan hữu quan tiếp tục nghiên
cứu sâu hơn, đầy đủ và toàn diện hơn về các điều kiện
đảm bảo tính khả thi của dự án</td>
<td>
?
</td>
</tr>
<tr>
<td>- Đồng thời trên cơ sở đó lập dự án đầu tư (dự án
khả thi) một trong hai đoạn tuyến, hoặc Hà Nội – Vinh hoặc
TP HCM – Nha Trang để trình Quốc hội xem xét quyết định chủ
trương xây một trong hai tuyến và thực hiện đầu tư vào
thời điểm thích hợp trước năm 2020</td>
<td>
?
</td>
</tr>
<tr>
<td>- Tiến hành đánh giá tổng kết việc đầu tư khai thác
đoạn tuyến trên và báo cáo QH xem xét triển khai các bước
tiếp theo</td>
<td>
?
</td>
</tr>
<tr>
<td><span class="underlined-text">Ý kiến khác</span></td>
<td>
?</td>
</tr>
</table>
Tại sao trong câu 1 có 476 người trả lời, còn câu 2 chỉ có
349 người trả lời?
Điều khó diễn giải là trong câu hỏi đầu, có 271 người
(tức 57% người được hỏi) thông qua dự án kỳ này
("<em>theo phương án Chính phủ trình: Quốc hội thông qua chủ
trương tại kỳ họp lần này, làm căn cứ để Chính phủ
triển khai các bước tiếp theo</em>"), nhưng đến câu 2 thì
chỉ có 148 người (31%) "<em>Tán thành xây đường sắt cao
tốc như tờ trình của Chính phủ</em>". Tại sao số người
trả lời câu 1 không nhất quán với câu 2? Điều này chứng
tỏ đại biểu cũng không biết mình trả lời cái gì. Do đó,
điều mâu thuẫn ở đây là câu đầu thì có 57% OK với phương
án của Chính phủ, nhưng câu 2 thì chỉ có 31% tán thành tờ
trình của Chính phủ!
Tình trạng lẫn lộn (confusion) này xuất phát từ cách đặt
câu hỏi một cách… cực kỳ ngớ ngẩn. Ngớ ngẩn là vì câu
hỏi và câu trả lời đều mang tính nhập nhằng, chứ không
tách biệt (mutually exclusive) – một điều "đại kỵ" trong
các cuộc thăm dò ý kiến.
Ấy thế mà báo VNexpress.net cho biết "<em>Một đại biểu hội
bình luận, kết quả thăm dò này thể hiện sát tinh thần và
nội dung thảo luận trong Quốc hội, và đúng với nguyện vọng
cử tri về việc tiến hành dự án một cách thận trọng, từng
bước</em>". Lại một kiểu nhét chữ vào miệng dân! Cuộc
thăm dò này chỉ thực hiện trong các đại biểu Quốc hội,
chứ có hỏi ý kiến người dân đâu. Thật ra, kết quả thăm
dò ý kiến dân của giới báo chí cho thấy 65% không đồng ý
với siêu dự án này.
Tóm lại, những kết quả này không có ý nghĩa gì cả, bởi vì
(i) cách đặt câu hỏi sai về mặt phương pháp, (ii) câu hỏi
thiếu tính khách quan, và (iii) quần thể trả lời không đại
diện người dân.
Một dự án với ngân sách 56 tỉ USD dài 33 trang. Một cuộc
thăm dò ý kiến với những câu hỏi được soạn trong vòng 1
ngày, không hề qua quy trình khoa học nào cả. Làm sao chúng ta
có thể đặt niềm tin vào những cách làm việc như thế.
<em>NVT</em>
<strong>TB.</strong> Xin kể các bạn nghe một chuyện ngoài lề,
nhưng có liên quan đến tầm quan trọng của việc soạn câu
hỏi. Một đồng nghiệp tôi đi thi lý thuyết trong một phần
của chương trình lấy bằng hành nghề y bên Úc. Phần thi lý
thuyết gồm một bộ câu hỏi 300 câu (chỉ có 240 câu thật sự
tính điểm, và 60 câu để nhờ thí sinh đánh giá giúp — không
tính điểm, mà thí sinh cũng không biết 60 câu đó là câu nào),
vốn đã được soạn thảo cẩn thận cả 5 năm trời. Soạn
xong, họ cho thi thử, để đánh giá tính khả thi, độ tin cậy,
tính chính xác, và thời gian trả lời. Sau vài lần thi thử,
họ phải chỉnh sửa lại câu hỏi một vài lần nữa. Phải
tốn thêm vài tháng, thậm chí năm để đem những câu hỏi này
ứng dụng vào thực tế (tức cho thi thật). Mỗi câu hỏi như
thế tốn 18,000 đôla trước khi cho ra thi chính thức. Đó chỉ
là một kỳ thi cử, chứ chẳng phải chuyện quốc gia đại sự
gì mà người ta còn làm cẩn thận như thế. Còn ở VN thì
Quốc hội làm cứ như là chuyện "bắt cóc bỏ dĩa" (ad hoc),
hay là họ không nhận thức tầm quan trọng của việc họ làm?
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5447), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét