từ góc nhìn đối ngoại</strong></center>
<center>(Bản đã chỉnh sửa ngày 21-08-2007)</center>
<h2>Thân phận công dân thế giới hạng hai</h2>
Cuối năm 2006, suy nghĩ về thân phận công dân thế giới hạng
hai là phản ứng đầu tiên trong tôi sau khi được nghe đài báo
loan tin nước ta đã trở thành thành viên của Tổ chức Thương
mại Thế giới!
Tôi hiểu, như thế là với bước đi này nước ta đã trở
thành thành viên đầy đủ trong cộng đồng các quốc gia trên
thế giới. Tôi cũng hiểu, như thế là nước ta chấp nhận
một cuộc đua tranh mới không ngang tài ngang sức trên thị
trường thế giới. Tôi càng thấm thía những thách thức nhiều
mặt bên trong bên ngoài đến từ cái nghèo và sự lạc hậu
của đất nước. Khi tôi viết những dòng chữ này, thị
trường tài chính thế giới đang tụt dốc, hàng chục tỷ USD,
Euro, Yên… đang được cấp tốc bơm vào để mong chặn đứng
cơn suy thoái này… Nếu lại xảy ra trận tsunami tiền tệ tài
chính thế giới, nền kinh tế nước ta sẽ đứng ở đâu? Có
tai qua nạn khỏi được như năm 1997 không?
Công dân thế giới hạng hai, đấy là cái cùm đang xích vào
chân dân tộc Việt Nam ta sau khi giành được độc lập thống
nhất đất nước năm 1975. Tên gọi của thân phận này dấy
lên trong tôi hình ảnh cái triện sắt nung đỏ thời trung cổ
xa xưa thường được đóng vào trán kẻ nô lệ - để phân
biệt với những người không phải là nô lệ. Khác chăng, là
thời nay cái triện sắt nung đỏ ấy vô hình!
Tôi quá nhạy cảm, hay tôi xúc phạm dân tộc mình, đất nước
mình?
Công dân thế giới loại hai, còn có nghĩa là trên thế giới
này có công dân thế giới loại một! Thế giới này còn lâu
mới "phẳng", và chí ít bị phân chia thành hai đẳng cấp
như vậy.
Một quốc gia đóng vai trò công dân thế giới hạng hai
trên thế giới, có nghĩa là trong cộng đồng quốc tế quốc
gia này lép vế và phụ thuộc hay lệ thuộc vào thế giới bên
ngoài trên nhiều phương diện, tiếng nói của nó ít được
lắng nghe, vai trò của nó trong cộng đồng quốc tế thường
mờ nhạt – vai trò "thứ dân" trong cái "làng" thế giới
- mặc dầu về pháp lý nó là nước độc lập, có chủ quyền,
bình đẳng với mọi quốc gia khác. Quốc gia công dân thế
giới hạng hai quá thiếu thực lực về mọi mặt tinh thần,
vật chất, chính trị và văn hoá… để thực hiện vị thế
lẽ ra phải có của mình là một quốc gia bình đẳng với mọi
quốc gia khác trên thế giới này.
Nói ngắn gọn: Công dân thế giới hạng hai đang là thân
phận của nhiều nước độc lập, có chủ quyền, nhưng nghèo
và lạc hậu. Phần lớn đấy là những đang phát triển thuộc
nhóm nước nghèo trên thế giới, trong đó có Cộng Hoà Xã hội
Chủ Nghĩa Việt Nam.
Xin hãy gạt bỏ mọi kỳ thị quốc gia hay chủng tộc, sắc
tộc..., xin hãy gạt bỏ mọi thứ quan niệm nhiều hình dạng
của chủ nghĩa xô-vanh nước lớn hay chủ nghĩa xô-vanh nước
nhỏ, để nhìn thẳng vào cái nghèo và lạc hậu kéo dài đang
đóng vào trán chúng ta cái triện sắt nung đỏ: Nói trời nói
đất gì cũng được, các người vẫn chỉ là công dân hạng
hai trên thế giới này mà thôi! Cuộc sống cũng cho thấy một
khi lực bất tòng tâm thì lẽ phải còn mấy ý nghĩa trong cái
thế giới còn không ít chuyện sát phạt này? Mới đây nhất
là vụ kiện Dioxin của chúng ta.
Xin hãy cắn răng nén lại lòng tự hào dân tộc, xin hãy thẳng
thắn nhìn lại mình với tất cả ý thức tự trọng, để
thấm thía nỗi nhục nước nghèo, để trong thâm tâm biết oằn
oại với cái hèn khiến ta không sao có thể bằng vai bằng vế
với thiên hạ.
ất nước bốn ngàn năm văn hiến, trong lịch sử cận đại
đã đánh thắng hai đế quốc to, đã một thời được coi là
lương tri của nhân loại, đã hơn 30 năm là quốc gia độc lập
có chủ quyền, là thành viên đầy đủ của hầu hết mọi tổ
chức quốc tế và khu vực trên thế giới.., thế nhưng ngày nay
cái nghèo và hèn nặng trĩu trên vai cứ gí đất nước ta
xuống hàng ngũ công dân hạng hai của thế giới. Trong khi đó
vị thế của đất nước không thể nói là thấp.
Đó đây trên thế giới có thể có những có những đầu óc,
những tấm lòng biết tôn trọng lẽ phải, không thừa nhận,
thậm chí không dung tha sự phân loại hay phân biệt đối xử
với nhau như vậy trong cộng đồng thế giới. Nhưng cay nghiệt
thay, cuộc sống thực tế mọi mặt trong cộng đồng thế giới
hình như không thèm đếm xỉa đến những đạo đức hay quan
điểm tân tiến này. Hoặc lịch sự, hoặc che đậy, hoặc
trắng trợn, cuộc sống trên thế giới cứ bám vào cái nghèo
và hèn của nước ta để đối xử với nước ta trên thực
tế (de facto) như một loại thứ dân trong trật tự quốc tế!
Xin hãy đoạn tuyệt với mọi sự biện minh hay tự bào chữa!
Xin hãy quên đi việc tự uống thuốc ngủ bằng những bài hát
"nhất thế giới…". Xin dừng cái việc đem mình hôm nay ra
so sánh với mình hôm qua! Không sự biện minh hay loại thuốc
ngủ nào có thể xoá đi dấu vết cái triện công dân thế
giới hạng hai đang hằn đen trên trán chúng ta!
Hãy tự hỏi: Cái nhục vì mất nước hôm qua và sự cay đắng
vì nghèo hèn hôm nay có khác nhau bao nhiêu không?
Quốc gia độc lập rồi, nhưng để cho nghèo hèn kéo dài mãi,
nỗi nhục càng lớn!
Xin hãy tự nhìn lại chính mình.
<h3>Những chuyện "nhỏ" nhất:</h3>
Lúc này lúc khác nước ta đã có cái "chợ vợ" cho người
nước ngoài, báo chí đã phải lên tiếng… Ai mà không thắt
ruột!?
Trên đường phố N. ở Phnom Penh tôi đã gặp những em gái làm
nghề bán hoa là người Việt, khi chuyện trò các em không ngần
ngại chia sẻ nỗi xót xa của mình về cái nghề mình đang làm,
song lại một mực chối bỏ mình là người Việt vì quá đau
lòng! Ngồi nghe, tim tôi thắt lại - vì thương cảm, vì trân
trọng tấm lòng của các em: có thể chối bỏ mình, nhưng không
nỡ làm thương tổn thể diện quốc gia! Trời đất, ai đếm
được ở Phnom Penh có bao nhiêu phụ nữ Việt Nam trong hoàn
cảnh như vậy!?
Trong khi gần như cả thế giới nhiều năm nay nhao vào bào chữa
để cứu 5 y tá người Bulgari và 1 bác sỹ người Palestin bị
nhà cầm quyền Lybie xử oan và kết án tử hình - do bị khép
vào tội làm lây nhiễm bệnh HIV cho trẻ em; 6 người này đã
được cứu thoát. Thế nhưng ở phía trời Biển Đông thế
giới lại lặng thinh trước việc 9 ngư dân của ta bị giết
tháng 1-2005. Chuyện ngư dân ta bị giết như thế lại tái diễn
trong tháng 7 này. Lại một lần nữa ta cắn răng ngậm bồ hòn
làm ngọt, cố tìm cách giải quyết theo con đường nội bộ,
còn thế giới thì yên lặng! Đương nhiên trên thế giới này
chuyện nào cũng có những "dích-dắc" riêng của nó, nhưng
cũng là sinh mạng con người trên thế giới, sao lại có những
cách đối xử khác nhau như vậy?
Khi đọc trên báo chí ta những ý kiến đanh thép lên án việc
bắt cóc các con tin Hàn quốc ở Afghanistan, càng chia sẻ bao
nhiêu sự phẫn nộ chính đáng này, trong lòng tôi càng xót xa
về những ngư dân ta bị giết nói trên và bản thân mình càng
thấy nhục vì sự im lặng của phía ta. Đành rằng phải tỉnh
táo vì lợi ích đại cục của đất nước, không để chuyện
bé xé ra to, không kích thích thù hằn giữa hai nước… Nhưng
phải chăng vì yếu và hèn nên không thể làm cách nào khác có
tư thế hơn? Có cách gì phòng ngừa hiệu quả hay chấm dứt
hẳn sự lạm sát này trên biển không?
Ai có thể vô cảm khi hàng ngày đọc những tin tức lao động
Việt Nam ở nước ngoài bị ngược đãi và tước mất nhân
phẩm, nhất là các lao động nữ!?.. Thế nhưng, vì không còn
đường nào khác, nhiều người vẫn bán hết của cải, thậm
chí phải vay nợ chồng nợ chất, để tìm đường đi lao
động nước ngoài, hằng mong có thể đổi đời…Sinh viên
mới tốt nghiệp, người tài… hễ chỗ nào công ty nước
ngoài trả lương cao là nhao nhao vào… - chính đáng thôi, nhưng
nếu… Tôi chạnh lòng nhớ lại những bài học cũ: Người là
vốn quý nhất.., lao động là giá trị cao quý của con người
và không phải là hàng hoá… Tôi không kỳ thị việc đi làm
thuê như vậy, lao động để kiếm sống là chính đáng, thậm
chí là cần thiết trong khi trong nước thiếu việc làm. Thế
nhưng… tôi đã thấy những tập đoàn lớn của Hàn Quốc đưa
lao động của họ đi xây dựng những công trình họ thắng
thầu ở nước ngoài, hầu hết là những lao động có kỹ
thuật, chạnh lòng so sánh với người mình đi làm thuê xứ
người… - thật một trời một vực! Tôi nghĩ đến mối nguy
chất xám của đất nước không được tận dụng, bị chảy
máu… Bao trùm lên nỗi lo này là câu hỏi: Cả nước sẽ tiêm
nhiễm tư tưởng đi làm thuê? Tư duy kinh tế của chúng ta sẽ
không thoát được tư tưởng làm thuê? Thế thì bao giờ và như
thế nào để trở thành làm chủ?
Tôi xin lỗi trước và không dám vơ đũa cả nắm… Hàng chục
năm qua tôi đã dự khá nhiều hội nghị khu vực và quốc tế
trên các lĩnh vực khác nhau. Họ giáo sư, tiến sỹ, ta cũng
giáo sư, tiến sỹ; họ cấp bậc này nọ, ta cũng không kém…
Thế nhưng trong không ít những hội nghị như thế ta nghe là
chính – nghe có hiểu hay không lại là chuyện khác; tại không
ít hội nghị hễ không có phiên dịch thì các đại biểu ta
thường không có tai và không có cả mồm... Phát huy vai trò và
tiếng nói của nước ta ra sao đây? Thế còn hậu hội nghị là
cái gì?.. Hơn thế nữa, phải chăng vì những lẽ này, năm này
qua năm khác, hàng nghìn, hàng nghìn cán bộ, viên chức từ cấp
xã trở lên đi họp, đi học, tập huấn, tham quan… khắp nơi
trên thế giới mà cái lạc hậu trong nước vẫn kéo dài?
Vân vân…
<h3>Thế còn những chuyện không "nhỏ" thì sao?</h3>
Cũng là một trong những nước hấp dẫn mạnh mẽ đầu tư
trực tiếp của nước ngoài (FDI) như ai.., tôi vào một xí
nghiệp lắp rắp ô-tô ở nước ta, tôi đến thăm một xí
nghiệp như thế ở Thái Lan… Có thể khái quát thế này: Ở
nước ta là công nghệ loại 3 loại 4, ở Thái Lan là công nghệ
loại 2. Thế thì cạnh tranh sao đây? Nói lên so sánh này, tôi
bấm bụng cố quên đi những chuyện các nhà máy mía đường
mini và các nhà mày xi-măng lò đứng đang trở thành những
đống vụn đổ vỡ rải rác trên nước ta…
Tôi phát sốt phát rét trước những tin tức ào ào trên báo
chí về công nghiệp đóng tầu biển mà nước ngoài đang cố
thải ra và nước ta đang cố gắng biến nó trở thành một
trong những ngành công nghiệp mũi nhọn - với tất cả những
ưu ái có thể được dành cho nó, trong khi đó khoảng 2/3 hàng
xuất nhập khẩu của nước ta lại do các hãng vận tải hàng
hải nước ngoài đảm nhiệm.
Tai tôi ù lên về những tin tức Tập đoàn khai thác than và
khoáng sản nước ta sẽ đưa sản lượng than lên thêm nhiều
triệu tấn nữa cho xuất khẩu – trong khi nước ta thiếu
điện… Trong đầu tôi dấy lại giấc mơ hãi hùng năm nào về
một Quảng Ninh đen… Trên thực tế Quảng Ninh đã xuất hiện
nhiều vùng đen mới. Sắp tới còn bauxite Đắc Nông làm alumin
cho xuất khẩu, còn bột giấy, còn nhiều nguyên liệu và khoáng
sản khác và sản phẩm dựa trên lao động cơ bắp, cũng cho
xuất khẩu…
Cả một dải vùng duyên hải phong phú từ Móng Cái đến Cà Mau
nhiều quốc gia mơ cũng không có được đang được khai thác
nham nhở… Tôi chạnh lòng nghĩ đến các nước phát triển khai
thác, làm giàu và làm đẹp vùng duyên hải của họ như thế
nào – còn hơn cả tấc đất tấc vàng!
Trong khi đó, trên đất nước ta đã xuất hiện những con sông
chết, những làng ung thư; ách tắc và tai nạn giao thông đang
là ác mộng hàng ngày, nhiều nơi bắt đầu thiếu nước, đất
đai ngày càng khan hiếm…Phát triển như vậy, nước ta sẽ
thoát khỏi nguy cơ trở thành bãi thải công nghiệp trong tương
lai? Mà như thế sẽ làm sao thoát khỏi thân phận công dân thế
giới hạng hai?
Các nước ASEAN ý thức rất rõ về vai trò của tổ chức mình,
rất muốn Việt Nam với vị thế quan trọng trong khu vực sẽ
đóng góp hiệu quả hơn nữa vào việc tăng cường mọi mặt
tổ chức này. Lợi ích sống còn của nước ta cũng cần một
ASEAN mạnh. Về mặt chính trị, Việt Nam đã được lên chức
"trung phong" trong đội tuyển ASEAN. Thế nhưng kinh tế còn
yếu như thế, vẫn chưa bước ra được khỏi nhóm ASEAN 4
(Việt Nam, Lào, Campuchia, Mianma), làm sao nước ta có thể góp
phần đáp ứng mong ước chung về một ASEAN mạnh?
Năm 2008 đến lượt nước ta sẽ là thành viên không thường
trực 1 năm của Hội đồng bảo an Liên hiệp quốc. Thực hiện
vai trò này ra sao đây với thực lực mọi mặt, ý chí và tầm
nhìn như hiện tại của nước nhà?
Trên đại dương có kẻ ngang ngược nói thẳng vào mặt chúng
ta: Lực lượng hải quân các người như vậy hãy cố giữ lấy
hải phận 12 hải lý thôi! Sức mấy mà các người đòi hơn!..
Luật pháp quốc tế nào cho phép hành xử như vậy? Thế còn
biết bao nhiêu chuyện hệ trọng khác về an ninh, về toàn vẹn
lãnh thổ, về chủ quyền quốc gia…sẽ ra sao?
Đời sống thế giới ngày nay có vô vàn vấn đề, của khu
vực, của toàn cầu. Trong cuộc sống này không chỉ có ăn
cướp, chụp giựt, bố thí, đi xin.., mà còn có vay có trả, có
cho có nhận - những xu thế tốt này đang ngày càng tăng theo
với quá trình phát triển của toàn cầu hoá. Trên thế giới
này có biết bao nhiêu chuyện riêng của từng nước, và chuyện
chung của từng khu vực hay của cả nhân loại, ta không vì
người, làm sao có thể mong đợi người vì ta?
Chỗ này chỗ khác trong tư duy vẫn còn những ý nghĩ bạc
nhược và ích kỷ: Nước ta quá nghèo, sức ta có hạn, lo cho
thân mình chưa xong, hơi sức đâu mà lo cho người!
Quy luật muôn đời là: Ta có vì người, thì người mới vì ta.
Trong thế giới này, bạn bè hỗ trợ nhau ngày càng gia tăng,
mới đỡ bị lẻ loi, đỡ bị ăn hiếp. Ta không dấn thân như
thế, làm sao thoát khỏi thân phận hạng hai trong thế giới
này? Thế nhưng lực yếu, chí mỏng, tầm nhìn quanh quẩn những
chuyện của chính mình thì làm sao có thể dấn thân vì người
để người cũng sẽ vì ta?
Các chuyến đi thăm chính thức của Thủ tướng Nguyễn Tấn
Dũng đã đưa nước ta trở thành đối tác chiến lược của
nhiều nước. Một triển vọng lớn rộng mở cho tương lai của
đất nước. Tầm nhìn, ý chí, trí và lực của nước ta rồi
đây sẽ phải như thế nào, để nước ta đáp ứng thoả đáng
sự hợp tác quan trọng có ý nghĩa sống còn này, chứ không
để nó chỉ là một lời cam kết?
Vân vân… và vân vân…
Mỗi chúng ta, không phân biệt một ai trong toàn thể cộng
đồng dân tộc ta, trừ ai tự đánh mất mình dù theo cách nào,
chừng nào còn coi mình là người con của dân tộc này, đều
phải nhìn nhận lại tất cả với tinh thần phê phán, để ngay
từ bây giờ phấn đấu thoát khỏi thân phận công dân thế
giới hạng hai – còn nghèo thì phấn đấu theo cách nghèo.
<h2>Ta đi một bước, thiên hạ cũng đi một bước</h2>
Phải, sau 22 năm đổi mới, thu nhập theo đầu người của
nước ta tăng 4 lần, việc xoá và giảm đói nghèo được thế
giới nêu gương. Báo chí thế giới không hiếm những dự báo
về một "con hổ", "con rồng" Việt Nam ở Đông Nam Á
đang vươn vai ra khỏi giấc ngủ của mình… Tất cả đều là
sự thật. Tất cả là những kỳ tích không phải một nước
đang phát triển nào trong những thập kỷ cuối cùng của thế
kỷ 20 có thể làm được. Báo chí và dư luận thế giới đánh
giá cao sự ổn định mọi mặt, có ấn tượng sâu sắc về
tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, liên tục đứng thứ hai
thế giới của nước ta trong thập niên này... Thực tế đúng
là như vậy. Đấy là niềm tự hào lớn của đất nước, là
một trong những yếu tố quan trọng để các đối tác nước
ngoài "chọn mặt gửi vàng", ngày càng mở rộng quan hệ làm
ăn với nước ta.
Nếu lấy mức tăng GDP theo đầu người, lấy kim ngạch buôn
bán với bên ngoài và FDI làm thước đo, Việt Nam là một nền
kinh tế năng động trong khu vực với nhiều triển vọng hứa
hẹn. Nhất là từ hai năm nay những tiến bộ nhiều mặt của
đất nước đang có triển vọng mở ra những bước đột phá
mới - đặc biệt là thị trường vốn đang phát triển mạnh,
nền kinh tế đất nước đang đem đến cho thị trường ngày
càng nhiều sản phẩm mới. Là người Việt Nam, mỗi chúng ta
có lẽ hiểu sâu sắc hơn ai hết những gì đã phải trải qua
để đạt được những thành tựu rất có ý nghĩa này. Một
thời kỳ phát triển mới của đất nước đang hé mở…
Trong mỗi chiến thắng, trong mỗi thành tựu giành được
thường ấp ủ những mầm mống của những vấn đề mới,
của những thất bại mới. Đơn giản là chiến thắng nào,
thành tựu nào cũng phải trả giá, cũng đặt ra những đòi
hỏi mới, thách thức mới. Cuộc sống cũng cho thấy những
vấn đề mới, những thách thức mới đến từ những chiến
thắng, từ những thành tựu nếu không được xử lý, có thể
trở thành những yếu tố dẫn đến thất bại mới bằng con
đường ngắn nhất. Ví dụ nóng hổi là quản lý một nền kinh
tế xuất khẩu tới 60 – 70% sản phẩm làm ra hàng năm như
của nước ta hiện nay, FDI chiếm tới 1/3 tổng vốn đầu tư
toàn xã hội hàng năm.., hiển nhiên tình hình này đang đặt ra
những vấn đề, những thách thức hoàn toàn khác so với thời
nền kinh tế bao cấp khép kín. Muốn thắng nghèo nàn lạc hậu,
phải thường xuyên nhìn thẳng vào những mầm mống nguy cơ
mới này với tầm nhìn dài hạn. Nhất là không được mất
cảnh giác, không được tự ru ngủ mình.
Tốc độ tăng trưởng GDP 7 – 8% liên tục trong nhiều năm là
một trong những thế mạnh của đất nước. Thế nhưng đã
đến lúc phải nhìn sâu vào những hẫng hụt, những mất cân
đối nhiều mặt đang tích tụ lại trong quá trình tăng trưởng
này – ví dụ: giữa tầm nhìn và chiến lược kinh tế đang
thực thi, giữa yêu cầu phát triển và năng lực quản lý,
giữa cầu và cung trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng, giữa số
lượng và chất lượng của toàn bộ nền kinh tế, trên hết
cả là giữa những đòi hỏi và khả năng đáp ứng trong việc
phát triển nguồn nhân lực… Sự tăng trưởng năng động
hiện nay nếu không nâng cao được chất lượng tăng trưởng
sẽ nói lên điều gì?
Dưới đây xin lẩy ra một số vấn đề săm soi vào những yếu
kém, những tồn tại cần khắc phục trong quá trình phát triển
đất nước.
Câu chuyện: Ta đi một bước, thiên hạ cũng đi một bước. Ta
chạy một bước, thiên hạ cũng chạy một bước.
Đi và chạy cật lực như thế, năm 1986 – năm bắt đầu công
cuộc đổi mới – thu nhập theo đầu người của ta kém Trung
Quốc 200 USD, kém Thái Lan 997 USD, kém Malaysia 1950 USD, kém
Indonesia 550 USD, kém Philippines 440 USD, kém Hàn Quốc 6.940 USD…
Cũng so sánh như vậy, năm 2006 thu nhập của ta kém Trung Quốc
1.100 USD, Thái lan 2.140 USD, Malaysia 4.520 USD, Indonesia 750 USD,
Philippines 420 USD, Hàn Quốc 17.000 USD… (tham khảo thêm thống kê
của IMF 2007). Nghĩa là ta càng chạy như hiện nay khoảng cách
thu nhập so với những nước này càng rộng ra!
Một hình ảnh cụ thể: Khoảng cùng thời gian ta khởi công xây
dựng nhà ga sân bay quốc tế Nội Bài, Thái Lan cũng tiến hành
xây dựng sân bay mới Suvarnabhumi cho Bangkok (thay thế sân bay
Donmuang cũ). Hai sân bay mới này có quá nhiều chỉ số, tôi
thực sự không biết nên so sánh ta với bạn như thế nào, cứ
tạm đo lường theo số lượng các cổng (gates) ra máy bay và
những tiện ích khác của mỗi bên vậy. Nếu cho điểm nhà ga
sân bay quốc tế Nội Bài mới của ta là 1 thì có lẽ phải cho
điểm Suvarnabhumi là 10. Ngay so với Donmuang cũ, Nội Bài mới
của ta cũng kém xa! Nghĩa là ta đi một bước, bạn cũng đi
một bước, nhưng sự khác nhau cụ thể thật ớn lạnh! Còn
hệ thống đường xá của Thái Lan, có lẽ phải hai ba mươi
năm sau ta mới đuổi kịp bạn ở mức hôm nay – với điều
kiện có quy hoạch tổng thế khoa học, làm công trình nào xong
đứt đoạn công trình ấy, chứ không dang dở và kéo dài lê
thê, gối đầu triền miên năm nay qua năm khác như đang diễn ra
khắp nước ta..
Một so sánh nữa: Tập đoàn dầu khí Petro Vietnam và tập đoàn
dầu khí Malaysia Petronas ra đời gần như cùng một thời điểm
năm 1974, đều là tập đoàn của quốc gia. Thế nhưng từ giữa
thập kỷ 1990 Petronas đã vươn ra đầu tư và khai thác nhiều
nơi trên thế giới và trở thành một trong những tập đoàn
kinh tế tổng hợp lớn nhất của Malaysia. Trong khi đó Petro
Vietnam cho đến hôm nay vẫn chưa phải là nhà kinh doanh lớn
nhất ngay trong vùng biển của mình, hầu như chưa vươn ra khỏi
vùng biển nước mình, nhà máy lọc dầu Dung Quất 9 năm chưa
hoàn thành… Tôi thực sự băn khoăn về giá thành, tính hiệu
quả kinh tế và khả năng sinh lời của công trình này. Có thể
giải thích công khai được không? Âu cũng là ta đi một bước,
bạn đi một bước!
Báo chí thế giới gần đây nói nhiều về Campuchia hiện nay:
Một nước mà người dân ở đây trước kia không biết gì hơn
là mưa và ruộng lúa, thời Polpot đã xoá bỏ cả tiền tệ…
Thế nhưng trong ngôn ngữ đời sống của họ hôm nay đã xuất
hiện những từ ngữ mới: Chứng khoán, trái phiếu… FDI đang
tăng vọt ở thị trường nước này. Đáng chú ý là hàng may
mặc xuất khẩu của Campuchia đã cạnh tranh ngang ngửa với
sản phẩm của Việt Nam trên thị trường thế giới cũng như
ngay tại nước ta. Kinh tế Campuchia còn rất nhiều vấn đề -
từ tham nhũng đến sự thiếu công khai minh bạch trong thực thi
luật pháp như bất kỳ một nước đang phát triển nào ở
thời kỳ ban đầu này. Tuy nhiên, điều khác với nhiều nước
đang phát triển khác là sự ổn định ngày càng gia tăng, chính
phủ quyết tâm vận dụng cơ chế kinh tế thị trường trong
khung khổ của WTO, người tài được thu dụng và được đưa
vào nhiều trọng trách trong cơ quan nhà nước, sự điều hành
đất nước đang hướng về pháp quyền theo những điều kiện
cụ thể của đất nước này.
* Hàn thử biểu thứ nhất để đo sự phát triển của Campuchia
hiện nay là: cho đến hết thập kỷ trước, kinh tế Campuchia
chỉ tăng trưởng khoảng 5% năm hoặc thấp hơn, với lạm phát
là 2 con số. Song từ 3 năm nay tăng trưởng GDP bình quân của
Campuchia là 11,4% (cao hơn Việt Nam), với chỉ số lạm phát
khoảng 5% (năm 2006 chỉ số này là 4,7% - IMF 2007).
* Hàn thử biểu thứ hai để đo sự phát triển này là nhiều
tập đoàn lớn của Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ, Nhật, Úc đang
rót vốn vào nhiều đề tài kinh tế quan trọng, thị trường
chứng khoán đã xuất hiện, chính phủ Campuchia được đánh
giá là chính phủ thân thiện với kinh doanh. Một nhà kinh tế
Hàn Quốc nhận định: Sự hoang dã trong nền kinh tế Campuchia
hiện nay không khác gì tình hình ở Hàn Quốc cách đây nửa
thế kỷ, thế nhưng Campuchia đã đi tới một điểm… "…con
chuột nhắt châu Á – bài báo này ví Campuchia như vậy - sẽ
gầm lên!.." [1]
Rõ ràng ta đi một bước, Campuchia cũng đi một bước, song rồi
đây ai biết mèo nào sẽ cắn mỉu nào?
Xin hãy đến thăm một xí nghiệp có FDI về ô-tô ở Trung
Quốc…
Có thể nhận thấy ngay Trung Quốc cũng bắt đầu từ FDI, đã
đi qua đủ những cung đoạn, từ lắp ráp, gia công, tham gia
chế tác.., bây giờ là tiến lên tự chế tác, tự thiết kế,
tự sản xuất và tự đặt ra thương hiệu riêng cho sản phẩm
của mình… Tự nhiên bạn sẽ hiểu ngay vì sao ô-tô Trung Quốc
đã bắt đầu len được vào thị trường Mỹ và châu Âu! Tất
cả những cung đoạn này Trung Quốc đã đi qua trong vòng 30 năm!
Tất cả những cung đoạn này nói lên ý chí và nội dung phát
huy nội lực – và hình như rất khác với nội dung phát huy
nội lực của ta. Trung Quốc còn có nhiều sản phẩm công nghệ
cao khác đã trải qua con đường như thế…
Tôi tự hỏi, tầm nhìn nào, luật pháp nào và chính sách nào
đã đưa Trung Quốc lên con đường này với những bước đi
bài bản và ngoạn mục trong khoảng thời gian ngắn như vậy?
Ta cũng đi trên con đường này 22 năm rồi – nghĩa là 2/3 thời
gian con đường Trung Quốc đã đi, hiện nay ta đang ở đâu?
Xin nói thêm, theo báo chí nước ngoài, có tới 70 – 80% "know
how" công nghệ thuộc loại hiện đại nhất của Trung Quốc -
như công nghệ vũ trụ, hạt nhân, tin học… - là do những trí
thức người Hoa học tập và sống ở nước ngoài làm ra hoặc
đem về. Trung Quốc đã bắt đầu có bộ trưởng là người
ngoài Đảng…
Trong vòng 3 thập kỷ, Trung Quốc từ một nền kinh tế khổng
lồ lạc hậu trở thành công xưởng của cả thế giới, đang
làm cho cả thế giới thán phục, kinh ngạc, sợ hãi.
Trung Quốc sẽ là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với
tất cả sức mạnh chính trị, quân sự trong thời gian không xa.
Không ít những dự báo về sự xuất hiện siêu cường Trung
Quốc, trong khi ngọn cờ xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung
quốc cứ tiếp tục dâng cao. Cả thế giới – trước hết là
các nước phát triển, đang lo lắng phải thay đổi như thế
nào để thích nghi với thực tế này. Sự xuất hiện "công
xưởng của thế giới" này được nhiều người đánh giá là
sự kiện kinh tế quan trọng nhất trên thế giới kể từ cuộc
cách mạng công nghiệp (bắt đầu từ cuối thế kỷ XVIII), vì
nó đang biến đổi sâu sắc cấu trúc và quan hệ kinh tế thế
giới hiện tại! Thực tế này khiến người ta nhớ lại một
câu trong Tuyên ngôn Cộng sản, nhưng với một ý khác: Hàng hoá
rẻ của Trung Quốc đang bắn thủng các dinh luỹ của cấu trúc
kinh tế thế giới hiện tại.[2]
Sát nách cái "công xưởng của thế giới", nước ta nghĩ
gì? Ta đi một bước, Trung Quốc cũng đi một bước là như
thế đấy.[3]
<h2>Suy nghĩ về tuyên chiến với nghèo hèn</h2>
Có nhiều thứ để đổ tội một cách chính đáng cho cái nghèo
hèn hiện nay nước ta đang phải mang vác trên vai. Nhưng "đổ
tội" được như vậy ta sẽ mau trở nên giầu sang? Sẽ thanh
thản hơn? Lương tâm sẽ đỡ cắn dứt hơn?..
Nghèo và lạc hậu, không phải là một bệnh, càng không phải
là một số phận, mà là sản phẩm của một thực tế nhất
định, bao gồm hai phần: khách quan và chủ quan. Điều quan
trọng là trí tuệ, tầm nhìn, ý chí chiến thắng nghèo nàn
lạc hậu, tất cả cần được hun đúc thành sự đồng thuận
của toàn dân tộc, kết tinh lại thành ý chính trị mãnh liệt
của toàn dân tộc.
Nói một cách khác:
Chiến thắng nghèo nàn lạc hậu, quyết thoát khỏi thân phận
công dân hạng hai của thế giới phải là sự nghiệp và khát
vọng của toàn dân tộc. Đặt ra được vấn đề như vậy,
sẽ tìm ra con đường và sức mạnh đi tới mục tiêu.
Khát vọng này, ý chí chính trị này là yếu tố đầu tiên
phải tạo ra trước khi bắt tay vào mọi việc khác - trước
hết với ý nghĩa phải chiến thắng những yếu kém của chính
bản thân mỗi con người chúng ta, phải chiến thắng những
yếu kém của toàn thể cộng đồng dân tộc Việt Nam ta. Chỉ
có sự phấn đấu của bản thân, dứt khoát không đổ lỗi cho
một hoàn cảnh hay nguyên nhân nào cả.
Hãy nhìn ra cả thế giới, có những quốc gia sống trong những
điều kiện còn ngặt nghèo hơn nước ta, họ đi lên được và
thoát khỏi thân phận công dân thế giới hạng hai. Nước ta -
một dân tộc đang lên, tuổi trẻ chiếm quá nửa dân số -
tại sao không
Dưới đây xin nêu lên một số ý kiến bàn thêm về
khía cạnh chủ quan.
<h2>Tầm nhìn</h2>
Sự ra đời của các "con hổ", "con rồng" Singapore, Hàn
Quốc, Đài Loan đều bắt đầu từ tầm nhìn của những
người lãnh đạo đương thời.
Sự nghiệp cải cách ở Trung Quốc và những gặt hái thành
công cũng bắt đầu từ tầm nhìn của Đặng Tiểu Bình.
Trước tình hình bế tắc hiện nay ở Iraq và nhiều vấn đề
khác đang đặt ra đối với nước Mỹ, dư luận rộng rãi ở
Mỹ đang bức xúc đặt ra vấn đề phải đổi mới đội ngũ
lãnh đạo với tầm nhìn mới của nước họ.
Công cuộc đổi mới ở Việt Nam được dấy lên từ cuộc
sống và cuối cùng trở thành đường lối của Đảng Cộng
Sản Việt Nam, trước hết là nhờ đổi mới tư duy trong Đảng
– nghĩa là cũng bắt đầu từ tầm nhìn. (Lùi xa chút nữa vào
lịch sử: Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và việc thành
lập nhà nước cách mạng với chính thể dân chủ cộng hoà
trước hết bắt nguồn từ tầm nhìn nắm lấy thời cơ và
quyết định chính trị tuyệt vời của Chủ tịch Hồ Chí
Minh).
Tầm nhìn như thế ở tất cả các nước nói trên, kể cả
nước ta, có đặc trưng chung là thừa nhận xu thế vận động
khách quan của sự vật - ở đây là những vấn đề mang tính
quy luật phát triển khách quan của một quốc gia, và nhận
thức được sự gắn kết tất yếu giữa phát triển đất
nước mình với xu thế phát triển chung của thế giới, phấn
đấu cho nước mình trở thành một bộ phận năng động của
kinh tế thế giới – đó cũng là cách khai thác tốt nhất mọi
thuận lợi và đối phó chủ động nhất đối với mọi thách
thức trong quá trình toàn cầu hoá.
Dựa vào thực tiễn của 20 năm đổi mới, có thể nói tầm
nhìn như vậy đòi hỏi loại bỏ triệt để mọi duy ý chí dù
màu sắc chính trị nào, và phải có ý chí sắt đá phát huy
sức mạnh dân tộc và dân chủ. Có tầm nhìn trở thành ý chí
chính trị như vậy, mới có những thứ khác. Mọi thành tựu
đạt được của đổi mới khẳng định điều này, mọi thất
bại trong đổi mới cũng cho thấy có nguyên nhân quan trọng là
duy ý chí và kìm hãm phát huy sức mạnh dân tộc và dân chủ.
Thực chất của công cuộc đổi mới ở nước ta trước hết
là một quá trình tìm cách giải phóng và phát huy sức mạnh
dân tộc, dân chủ.
Những điều vừa trình bày trên cho phép kết luận: Nhìn ra
được xu thế vận động của sự vật, tìm ra được cách
giải phóng mọi nguồn lực để làm chủ xu thế vận động
này, đó chính là nội dung tầm nhìn cần phải có để thoát
khỏi nghèo nàn lạc hậu và để không phải chịu hèn.
Cái gì làm cho nước ta gần như trong một đêm từ nước
thường xuyên thiếu đói phải nhập lương thực trở thành
nước xuất khẩu lương thực có hạng trên thế giới?
Cái gì làm cho nền kinh tế tự cung tự cấp của nước ta ngày
nay trở thành một nền kinh tế xuất khẩu tới 60% của cải
làm ra hàng năm?
Cái gì trước hết, nếu không phải là tầm nhìn – xuất phát
từ tư duy đã được đổi mới?
Cái gì trước hết đang gây ra những hẫng hụt, những ách
tắc, những mất cân đối đang tồn tại trong nền kinh tế
nước ta, cái gì cản trở việc khắc phục những yếu kém và
tha hoá trong hệ thống chính trị và quản lý đất nước của
ta, nếu trước hết không phải là tầm nhìn bất cập?
Như vậy, phải chăng có đủ lý lẽ để nói:
Cái trước hết có thể làm cho đất nước giàu mạnh là tầm
nhìn đúng đắn trở thành một ý chí chính trị; cái kìm hãm
lớn nhất sự phát triển của đất nước là tầm nhìn bất
cập.
Thiết nghĩ vấn đề bức xúc nhất là cần mổ xẻ thấu đáo
mọi khả năng giải phóng mọi nguồn lực làm đất nước giàu
mạnh, bắt đầu sự nghiệp này từ mở rộng tầm nhìn. Vấn
đề bức xúc khác là vạch ra để khắc phục mọi nhân tố
kìm hãm phát triển đất nước có nguồn gốc từ tầm nhìn
bất cập. Mọi giá trị tư tưởng, đạo đức phải được soi
rọi và xác lập từ tầm nhìn mới này.
Lợi ích của sự nghiệp phát triển đất nước, lợi ích bảo
vệ an ninh và ổn định của đất nước đang cấp thiết đòi
hỏi huy động những bộ não kiệt xuất của toàn thể cộng
đồng dân tộc Việt Nam ta, trong nước cũng như ngoài nước -
trước hết từ giới trí thức, giới doanh nhân, những người
làm chính sách – đưa ra tầm nhìn làm thay đổi cuộc chạy
đua "ta đi một bước, thiên hạ cũng đi một bước" như
đã diễn ra trong hai mươi năm đổi mới đầu tiên của đất
nước! Thời kỳ này sang trang rồi, phải hạn chế dần và
tiến tới từ giã hẳn chạy đua bằng huy động lao động cơ
bắp và tài nguyên thiên nhiên là chủ yếu (cũng có nghĩa là
chạy đua bằng công nghệ thấp và bán môi trường tự nhiên
là chủ yếu), để tìm một phương thức chạy đua mới –
bằng cách xây dựng lợi thế so sánh mới trên cơ sở phát huy
nguồn lực con người và khai thác hội nhập quốc tế.
Chuyển sang chạy đua bằng xác lập và phát huy lợi thế so
sánh mới như vậy là một cuộc phấn đấu vô cùng gian khổ,
quyết liệt và toàn diện, bởi vì phải xoá bỏ nhiều cái cũ,
phải tạo ra nhiều cái mới - từ cách nghĩ, thể chế, chính
sách, cơ chế, đến các điều kiện tinh thần, vật chất, kỹ
thuật, văn hoá… – để phát huy được nguồn lực con người
và khả năng sáng tạo của nó, để khai thác xu thế hội
nhập.
Về nhiều mặt, tạo ra lợi thế so sánh mới như thế, đòi
hỏi mỗi thành viên trong cộng đồng dân tộc chúng ta phải
dấn thân vào một cuộc phấn đấu mới thay đổi và nâng cao
chính bản thân mỗi chúng ta, không trừ một ai. Người có
địa vị kinh tế, chính trị, xã hội, trình độ học vấn
càng cao, trách nhiệm này của họ càng lớn; tất cả phải
được thử thách, được tôi luyện, sàng lọc qua quá trình
phấn đấu mới này. Muốn đưa đất nước ta đi lên, mỗi
người chúng ta – không có một sự phân biệt nào - đều
phải đem hết trí tuệ, nghị lực và lòng yêu nước mà phấn
đấu như vậy và chấp nhận sự sàng lọc của cả nước –
không thể gia giảm hay ăn bớt được đối với bất kỳ một
ai.
Nếu muốn, cũng có thể gọi sự nghiêp đổi mới lợi thế so
sánh như thế nhất thiết phải tiến hành, thực chất là một
cuộc cách mạng toàn diện đời sống của đất nước và mỗi
con người Việt Nam chúng ta, tất cả nhằm vào "hàm lượng
trí tuệ cao hơn, hàm lượng công nghệ cao hơn, chất lượng
tốt hơn" – và đấy chính là giá trị đạo đức cao nhất!
Bắt đầu ngay từ những bước đi thấp nhất. Không bắt đầu
ngay từ bây giờ, thì đợi đến bao giờ? Hay không bao giờ?
Xin hãy từ tầm nhìn này huy động mọi trí tuệ xác định
lại tất cả.
<h2>Muốn sự nghiệp này là của toàn dân, đất nước này
phải là của toàn dân</h2>
Chân lý vô cùng đơn giản này, không đơn giản chút nào.
"Nhà nước của dân, do dân, vì dân" được nhắc đến hàng
ngày.
Song trong cuộc sống hàng ngày còn cho thấy có biết bao nhiêu
chuyện: Tham nhũng, tiêu cực, bất cập, quan liêu.., nền hành
chính hiện hành đang được dân gian tặng cho cái tên "hành
là chính", công việc làm ăn của người dân còn bị biết bao
nhiêu bất cập của luật pháp và thực thi luật pháp kìm hãm,
những bất cập của nhiều chính sách cản trở, đời sống
kinh tế còn quá nhiều vấn đề khó tiên liệu trước cho làm
ăn lâu dài – trước hết là những vấn đề xuất phát từ
luật pháp còn nhiều chồng chéo và không rành mạch; chất
lượng cuả những phúc lợi từ dịch vụ công cũng như từ
những dịch vụ xã hội khác mà người dân phải được
hưởng nhìn chung thấp so với nhiều nước cùng trình độ phát
triển như nước ta – đặc biệt là những vấn đề lớn trong
giáo dục và y tế…
Trong nông nghiệp đang cộm lên vấn đề hạn điền, tình
trạng khiếu kiện đất đai hiện nay…Vấn đề thời gian
quyền sử dụng đất hết hạn vào năm 2013 mặc nhiên được
kéo dài thêm 20 năm (theo cách giải thích mới của điều 34
của NĐ 181/2004 ngày 29-10-2004) lại đặt ra vấn đề quyền sở
hữu đất đai chưa được luật pháp xác định rõ ràng, đẻ
ra nhiều hậu quả rối ren. Gần đây lại rộ lên câu chuyện
kết quả điều tra cho thấy hàng loạt doanh nghiệp mỗi năm
phải chi dùng tới 1900 giờ làm việc riêng cho một việc nộp
thuế. Nền kinh tế đang tăng trưởng năng động, nhưng cũng
đang đặt ra biết bao nhiêu vấn đề mới – từ chất lượng
của tăng trưởng, chất lượng lực lượng lao động, đến
những đòi hỏi bức bách về kết cấu hạ tầng, về quy
hoạch phát triển, về năng lực quản lý..; đất đai, năng
lượng, nguồn nước… ngày càng khan hiếm, cạnh tranh kinh tế
với thế giới bên ngoài ngày càng quyết liệt… - thế nhưng
phương hướng xử lý những vấn đề trọng đại này như thế
nào? Huy động nguồn lực nào, phát huy trí tuệ và sự sáng
tạo nào để giải quyết?
Còn nhiều vấn đề quan trọng liên quan mật thiết đến
người dân, đến đời sống của đất nước không phải do
dân quyết định, mà là do làm hộ, làm thay, - từ việc chọn
người đại diện cho mình, đến những quyết sách lớn… -
thể hiện rõ nhất qua vai trò, năng lực và quyền lực còn
nhiều mặt hạn chế của Quốc hội, Hiến pháp chưa trở thành
Luật tối thượng, vẫn chưa có toà án Hiến pháp. Trong những
điều kiện như vậy đất nước đang có trong tay môi trường
pháp lý, kinh tế, chính trị, xã hội nào để cho mọi nguồn
lực của đất nước – trước hết là nguồn lực con người
– có thể nảy nở, phát huy?
Tỷ lệ người trẻ và đang tuổi lao động chiếm quá nửa dân
số nước ta, người người trong cả nước đang khao khát tìm
cho mình con đường đi tới một cuộc sống thịnh vượng, văn
minh, hạnh phúc. Mỗi năm có gần hai triệu người đến tuổi
lao động cần việc làm, tiến lên nước công nghiệp hoá vào
năm 2020 mà vẫn còn tới 70% lao động trong nông nghiệp. Mỗi
năm có khoảng 6 - 7 trăm nghìn học sinh không tốt nghiệp đại
học và đang cần tìm cho mình hướng đi khác trên con đường
lập nghiệp. Thị trường vốn của ta – một trong những yếu
tố quyết định sự phát triển năng động của đất nước
– đang mở rộng, nguồn FDI đang tăng nhanh, đất nước đang
đứng trước nhiều cơ hội lớn. Điều kiện bên trong bên
ngoài đang cho phép đất nước chuyển sang một giai đoạn phát
triển mới… Chiến lược nào, quyết sách gì để dấy lên
được hào khí phấn đấu và nghị lực sáng tạo của từng
người dân, để chiến thắng mọi thách thức, để cho cơ hội
vàng này của đất nước phải trở thành hiện thực?
Vân vân…
Những yếu kém đang tồn tại nêu trên trong hệ thống chính
trị nói lên nhà nước này còn những khía cạnh chưa phải là
"của dân, do dân, vì dân". Những đòi hỏi cho yêu cầu phát
triển mới của đất nước đang đặt ra cho nhà nước của
dân do dân vì dân nhiều nhiệm vụ rất mới.
Tất cả những điều vừa trình bày có thể cho phép kết
luận:
Khắc phục những khía cạnh yếu kém đang tồn tại trong lòng
hệ thống bộ máy nhà nước hiện tại, làm cho nhà nước này
có đủ khả năng và phẩm chất hậu thuẫn mạnh mẽ sự vươn
lên giai đoạn phát triển mới của đất nước, đó chính là
con đường làm cho sự nghiệp chuyển đổi sang xây dựng và
phát huy lợi thế so sánh mới trở thành sự nghiệp của toàn
dân, làm cho người dân cảm nhận sâu sắc sự nghiệp này của
đất nước cũng là của chính mình, đất nước này là của
mình, không có gì là trừu tượng cả.
Cần nói với nhau dứt khoát: Không làm được như vậy, người
dân coi đất nước này là của ai khác, chứ không phải là
của mình - nói chính xác hơn: chế độ chính trị này là của
ai khác chứ không phải là của mình!
Thiết nghĩ, khắc phục những khía cạnh còn tồn tại như
thế, tạo ra những khả năng và phẩm chất mới như thế của
hệ thống chính trị như trình bày bên trên là nội dung đích
thực và cụ thể của nhiệm vụ đổi mới hệ thống chính
trị, làm cho hệ thống chính trị theo kịp sự phát triển của
đất nước. Đấy một trong những nhiệm vụ trọng đại nhất
đã được ghi vào Nghị quyết Đại hội X của Đảng Cộng
Sản Việt Nam.
Có rất nhiều việc cụ thể phải làm và phải được tiến
hành đồng bộ ở mọi ngành, mọi cấp, trong toàn hệ thống
và trong toàn xã hội. Thực tế này cho thấy công cuộc đổi
mới đang bước vào một giai đoạn cao hơn. Đổi mới như
thế, hiển nhiên là cực kỳ khó khăn và quyết liệt. Vai trò
lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam đang đảm nhiệm
trước dân tộc là bảo đảm cho công cuộc đổi mới ở giai
đoạn này hoàn thành nội dung nói trên của nó.
Tựu trung lại, những công việc phải làm trong đổi mới hệ
thống chính trị là nhằm đem lại cho người dân những điều
sau đây:
1. bảo hộ quyền sở hữu và sự làm giàu hợp pháp,
2. bảo đảm quyền tự do của con người,
3. luật pháp là tối thượng và vận dụng bình đẳng đối
với mọi người,
4. tự do kinh doanh trong cơ chế thị trường,
5. thực hiện công khai minh bạch,
6. nhà nước đóng vai trò bà đỡ mọi bước phát triển
của đất nước,
7. bảo đảm hoà bình cho đất nước và ổn định cho xã
hội.
Đặt ra mục tiêu như thế, sẽ vượt lên được những khẩu
hiệu chung chung, sẽ thấy rõ hướng đi, những việc phải làm
trong mọi lĩnh vực của cuộc sống đất nước. Có cách hiểu
nào khác đúng hơn, tốt hơn về nhiệm vụ đổi mới hệ
thống chính trị ghi trong Nghị quyết Đại hội X không? Hay là
tôi hiểu sai nghị quyết?
<h2>Thay lời kết: "Chấn dân khí, khai dân trí, hậu dân
sinh"</h2>
Đấy là chương trình hành động của phong trào Đông Kinh Nghĩa
Thục cách đây 100 năm, do Phan Châu Trinh và các bậc cùng chí
hướng đã đề xướng ra để vực đất nước đứng dậy.
Ngày nay, vào thời điểm đất nước đã giành được độc
lập thống nhất, Việt Nam là một thành viên đầy đủ trong
mọi tổ chức quốc tế và khu vực của cộng đồng các quốc
gia trên thế giới, ước vọng của những bực thầy ngày ấy
lại càng thôi thúc mỗi người dân Việt chúng ta hôm nay phải
thức tỉnh nhiệm vụ của mình và hành động.
Muốn thoát cái nhục nghèo hèn ngày nay của một nước độc
lập, hiển nhiên phải dấy lên hào khí dân tộc, mọi người
phải được bồi bổ trí tuệ để phát huy chính mình, từ đó
mới có thể cùng nhau mưu cầu quốc kế dân sinh thịnh vượng.
Suy cho cùng, hào khí dân tộc và dân trí với nghĩa như vậy là
những yếu tố hàng đầu không thể thiếu để phát huy nguồn
lực quý báu nhất của đất nước là con người – nhân tố
quyết định nhất để chuyển sang phát huy lợi thế so sánh
mới. Nói rộng hơn nữa, lợi thế so sánh mới chỉ có thể
hình thành và phát huy trên một nền tảng văn hoá được bồi
bổ thêm những giá trị mới.
Ngẫm nghĩ kỹ hơn nữa, nâng cao dân trí với nghĩa rộng - để
trí tuệ mở mang không ngừng, để phát huy những giá trị
truyền thống và vun đắp những giá trị mới - cần phải trở
thành quốc sách lâu dài, đời này qua đời khác. Chỉ có thể
nhờ vào bồi đắp dân trí để kiến tạo nên nền tảng duy
dưỡng mọi giá trị, làm nên tâm hồn Việt Nam thời hiện
đại, hun đúc ý chí chấn hưng đất nước, mỗi người dân
được trau dồi bản lĩnh và khả năng làm chủ bản thân mình.
Đấy chính là con đường giải phóng và phát huy con người.
Đấy chính là con đường để người dân tự giác về vai trò
làm chủ đất nước của mình, thực hiện được tự do dân
chủ. Bởi lẽ tự do dân chủ không thể có được nhờ ban
phát, mà phải nhờ giác ngộ mà giành lấy, gìn giữ và phát
huy. Dân trí với nội dung như thế là cái gốc của nhà nước
do dân, vì dân và của dân.
Không phải ngẫu nhiên thực dân Pháp hồi đó đã thi hành
chính sách ngu dân để duy trì ách thuộc địa, càng không phải
ngẫu nhiên Đông Kinh Nghĩa Thục đã chủ trương nâng cao dân
trí để tạo ra sức mạnh giải phóng dân tộc. Ngay sau khi nhà
nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà được thiết lập, Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã đề xướng nhiệm vụ trọng đại hàng
đầu là diệt giặc dốt, mở đầu là xoá nạn mù chữ! Ở
nấc thang văn minh nhân loại ngày nay, dân trí càng trở nên
yếu tố quyết định của phát triển. Một quốc gia muốn có
một thể chế nhà nước và xã hội văn minh hiện đại, nhất
thiết phải có nền tảng dân trí văn minh hiện đại. Có như
vậy phát triển kinh tế mới thân thiện với con người, thân
thiện với môi trường tự nhiên và không đi vào con đường
phát triển hoang dã.
Ngày nay, giải phóng con người để làm chủ kinh tế tri thức
trong quá trình toàn cầu hoá trở thành mục tiêu phấn đấu
của hầu hết mọi quốc gia. Thành hay bại của một quốc gia
trong vũ bão của thế giới toàn cầu hoá ngày nay trước hết
tuỳ thuộc vào sự nghiệp giải phóng này. Mỗi chúng ta –
không ngoại trừ một ai - chẳng những phải vươn ra khỏi cái
"đất lề quê thói" của mình để trở thành công dân của
một quốc gia như vậy, mà còn phải trở thành công dân của
thế giới với ý thức trái đất này là ngôi nhà chung.
Một quốc gia có công dân như thế, quốc gia ấy bên trong thanh
bình, pháp luật được tôn trọng, phát huy được dân chủ,
nhân tài mới nảy nở và được trọng dụng, nhờ thế mới
tạo ra được đội ngũ tinh hoa lãnh đạo đất nước và không
dung thứ tham nhũng. Một quốc gia có những công dân như thế,
quốc gia ấy bên ngoài không thể là "công dân thế giới
hạng hai".
Người Việt ta ai không ước mơ xây dựng Tổ quốc mình như
thế?
Xin đừng quên: Nếu như trên thế giới 30 – 40 năm là thời
gian để môt nước đang phát triển trở thành con hổ, con
rồng, để Trung Quốc trở thành công xưởng của thế giới,
nước ta đi như thế là chậm. Phải chăng vì chúng ta giác ngộ
nỗi nhục của nghèo hèn chậm hơn, khó khăn hơn giác ngộ nỗi
nhục mất nước? Vì lý do này mỗi chúng ta chưa đủ bức xúc
về cái thận phận công dân thế giới hạng hai đất nước
đang mang nặng trên vai?
Cuộc sống cũng cho thấy: Tuy không có gươm đao bom đạn, nhưng
cuộc đấu tranh đẩy lùi nghèo hèn của đất nước hình như
gian khổ phức tạp hơn nhiều lần, bởi vì về nhiều mặt
trước hết đấy là cuộc đấu tranh chiến thắng những yếu
kém, tha hoá trong mỗi con người chúng ta, trong hệ thống chính
trị của đất nước.
Vấn đề đặt ra không phải là tranh giành địa vị quốc gia
hoặc danh vọng hão huyền. Vấn đề đặt ra là muốn thoát
khỏi mọi uy hiếp, muốn phát triển được để tồn tại trong
thế giới này, muốn đất nước độc lập mà không phải
sống lệ thuộc, muốn làm một quốc gia xứng đáng với lịch
sử hào hùng của mình, nhất thiết dân tộc ta cần phần đấu
làm cho đất nước thoát khỏi thân phận công dân thế giới
hạng hai, dấn thân vì người và vì mình để thoát khỏi công
dân thế giới hạng hai. Muốn tới cái đích này, trước hết
phải thay đổi chính mình./.
<em>Võng Thị mùa thu 2007</em>
______________________
[1] Tham khảo bài "Cambodia, long an Asian mouse, may be ready to
roar" của Erika Kinetz, International Herald Tribune, Friday, July 27,
2007 và nhiều bài khác về đề tài này.
[2] Tham khảo: The Return of Authoritarian Great Powers, của Azar Gat,
đăng trong Foreign Affairs July/August 2007.
[3] Tham khảo: The Chinese Economy: Transitions and Growth của Barry
Naughton, The MIT Press, New York, 2007.
21-8-07
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5509), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét