nguy cơ tác động của các nhóm lợi ích. TS Hoàng Ngọc Giao
(ảnh) - phó viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách, pháp
luật và phát triển - phân tích sâu về vấn đề này.
<div class="boxleft300"><img
src="http://phienbancu.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=428352"
/><div class="textholder">Tiến sĩ Hoàng Ngọc Giao</div></div>
Ông cho rằng một chủ trương, chính sách bị tác động có
lợi cho một nhóm nào đó tất nhiên sẽ ảnh hưởng đến
cộng đồng của cả một khu vực, thậm chí ảnh hưởng đến
cả vấn đề lớn của quốc gia. Ông Giao nói:
- Trong mọi xã hội, các nhóm lợi ích tồn tại rất tự nhiên.
Nó hình thành trên cơ sở đồng lợi ích, đồng mối quan tâm.
Các nhóm lợi ích luôn tìm cách tác động lên quá trình hoạch
định và ban hành chính sách để có lợi cho họ.
<h2>Những người dân có chung lợi ích</h2>
<em>* Ông đánh giá thế nào về các nhóm lợi ích ở VN?</em>
- Các nhóm lợi ích dễ thấy nhất là các hiệp hội nghề
nghiệp, các tập đoàn, doanh nghiệp. Các nhóm này thường tác
động vào những chính sách, quyết sách cụ thể như xây dựng
thủy điện, việc di dời trung tâm hành chính...
Cách đây vài năm, dư luận phản đối việc một doanh nghiệp
được làm dự án xây dựng khu nghỉ dưỡng ở đồi Vọng
Cảnh (Thừa Thiên - Huế). HĐND tỉnh họp cũng phản đối nhưng
đến lúc bỏ phiếu thì 95% đồng ý với dự án, đấy chính
là biểu hiện có sự tác động của nhóm lợi ích.
Ông Martin Rama, chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế
giới tại VN, nói khi các tập đoàn nhà nước lớn tới mức
đủ sức để tác động tới chính sách thì không loại trừ
khả năng những chính sách đưa ra không phải vì lợi ích của
nhân dân mà là vì lợi ích của các tập đoàn.
Không chỉ quá trình ban hành các chủ trương, chính sách mà
trong quá trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật cũng
có thể có sự tác động của các nhóm lợi ích. Nhưng vì quy
trình xây dựng không minh bạch, không có kênh tiếp cận thông
tin nên không có tiếng nói của người dân trong quá trình ban
hành văn bản pháp luật.
Ngoài ra, nhóm lợi ích có thể là những người dân có chung
lợi ích khi phát sinh vấn đề từ quyết sách của chính
quyền. Chẳng hạn, khi TP Hà Nội cho phép xây dựng khách sạn
trong công viên Thống Nhất, người dân thấy đấy là công
viên, là cây xanh... và họ cùng quan điểm phải bảo vệ nó,
không để bị xâm phạm, thế là hình thành nhóm lợi ích. Các
nhóm liên kết với nhau một cách rất phong phú, có thể phản
ánh với báo chí, bàn tán ở quán nước...
Dự án này cuối cùng không thực hiện được vì chính quyền
TP đã lắng nghe, đã thay đổi quyết định. Đấy là tác
động tích cực của nhóm lợi ích.
<em>* Như vậy, sự tồn tại của các nhóm lợi ích khác nhau
trong xã hội là điều rất bình thường?</em>
- Đúng vậy. Nhưng quan trọng là các nhóm lợi ích yếu hay
mạnh đều có cơ hội như nhau để đưa tiếng nói của mình
đến quá trình ra chính sách. Nếu không có cơ hội bày tỏ
tiếng nói, bảo vệ lợi ích, những nhóm lợi ích yếu thế
sẽ bị ảnh hưởng xấu bởi một chính sách.
Để có cơ hội đó thì phải có khuôn khổ pháp lý, phải có
quy trình ra chính sách một cách minh bạch và quy trình này phải
bị "soi", không chỉ báo chí "soi" mà cả các tổ chức
xã hội, Quốc hội, HĐND cùng giám sát.
<h2>Tạo điều kiện cho tất cả các nhóm lợi ích</h2>
<em>* Làm thế nào để có sự minh bạch trong hoạch định chính
sách cũng như tạo cơ hội cho các nhóm lợi ích đưa được
tiếng nói đến quá trình hoạch định chính sách?</em>
- Các nước có luật, có hành lang pháp lý để sự tác động
vào chính sách được minh bạch, không bị lạm dụng. Sự tác
động đó lành mạnh nhất, mang tính cạnh tranh nhất để chính
phủ và các cơ quan ra chính sách có được thông tin nhiều
chiều từ các nhóm lợi ích khác nhau.
Nếu không có hành lang pháp lý để điều chỉnh các tác động
vào quá trình ra chính sách thì sự tác động vẫn diễn ra mà
không ai kiểm soát được, cộng với việc không có sự soi xét
của thông tin đại chúng, sự giám sát của nhân dân thì cơ
hội cho một vài nhóm lợi ích có sức mạnh lũng đoạn chính
sách rất lớn.
Vấn đề là phải có khuôn khổ pháp luật rõ ràng để tạo
điều kiện cho tất cả các nhóm lợi ích có cơ hội tiếp
cận với quá trình ra chính sách, tác động vào quá trình đó
theo luật.
Nhờ có tác động minh bạch trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng,
chính phủ, cơ quan hoạch định chính sách sẽ đưa ra được
những chính sách thông minh nhất, có lợi chung cho cả dân tộc,
mang tính đồng thuận xã hội, thúc đẩy sự phát triển.
<em>* Cụ thể, khuôn khổ pháp lý đó là gì?</em>
- Chúng ta cần có luật về tiếp cận thông tin, luật về vận
động hành lang và luật về trưng cầu ý dân.
Luật tiếp cận thông tin cho phép quy trình ban hành chính sách
được minh bạch, xã hội được biết, truyền thông được
biết.
Luật về vận động hành lang tạo nên hành lang pháp lý để
mọi chủ thể cùng tiếp cận và vận động được lợi ích
chính đáng cho nhóm của mình và làm rõ ranh giới giữa vận
động hành lang với tham nhũng.
Còn luật về trưng cầu ý dân là một công cụ để nhân dân
có ý kiến đối với những vấn đề lớn, nếu chỉ Quốc
hội có ý kiến là chưa đủ bởi chưa chắc Quốc hội đã
phản ánh đầy đủ tiếng nói thật sự của toàn dân.
Hiện nay, do VN chưa có những luật này nên sự tác động của
các nhóm lợi ích đến việc hoạch định chính sách dựa trên
sự thân quen. Chỉ những nhóm nào mạnh về quyền mới có thể
tác động đến chính sách, còn những nhóm yếu thế trong xã
hội thì không tiếp cận được.
<em>KHIẾT HƯNG - TTO</em>
<div class="special_quote"><em><strong>* Các nước xây dựng khuôn
khổ pháp lý thế nào?</strong></em>
- Những nước phát triển đều có các thể chế đó. Đã đến
lúc VN cũng phải có các thể chế này. Sự cần thiết không
phải chỉ vì người dân mà vì chính nhà nước. Nếu có
được những khuôn khổ này, nhà nước sẽ mạnh hơn. Vì sao
vậy? Vì nhà nước sẽ ra được những quyết sách đúng đắn,
thông minh, phản ánh ý chí, nguyện vọng của nhân dân bởi khi
đó nhà nước có đầy đủ thông tin của toàn xã hội đưa
đến. Nếu nhà nước chỉ ngồi nghe một chiều, chỉ nghe thông
tin của một vài nhóm lợi ích mạnh thì không ra được quyết
sách có lợi chung và nó sẽ ảnh hưởng đến các nhóm lợi
ích khác, khi đó sẽ tạo tiềm ẩn bất đồng xã hội. Về
hình thức, nhà nước đã quyết định thì người dân phải
nghe nhưng trong lòng không sướng, có thể khẩu phục nhưng tâm
không phục.
</div>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5488), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét