Con Đường Phi Mã

<img
src="http://tamvong.files.wordpress.com/2010/05/khe1bb95ng-te1bbad.jpg?w=212&h=300"
alt="" />

Khổng Tử đang chu du ở nước Lỗ thì nhận được thư mời
sang giúp nước Vệ chấn hưng cái sự học. Đích thân quan
thượng thư Bộ Lễ là Hứa Đại ra tận cửa xe ngựa để
đón. Ngài cùng các học trò được đưa về nghỉ tại thái
ấp sang trọng, hải âu bay mỏi cánh ở cạnh bờ biển. Nghe
tin, nhiều quan lại trong triều tìm đến khấn lễ với Hứa
Đại, xin được làm học trò Khổng Tử dù chỉ một ngày.
Hứa Đại thấy vậy hỏi với vẻ không vui:

- Ở nước Vệ, các người muốn học gì chẵng có. Vừa rồi
ta chỉ giả bộ lơ đi một chút thì lập tức người người
mở trường, nhà nhà mở trường nhiều như nấm sau mưa. Chẵng
những không chỉ các ngươi mà đến cả mấy đời con cháu sau
này vào học cũng không hết chỗ. Nay các ngươi kéo đến đây
cậy ta nhờ Khổng Phu Tử mở lớp có phải ý các ngươi cho
rằng ta không làm tròn chức trách phải không?

Một vị thấy Hứa Đại nói với giọng không vui nên rón rén
bước lên thưa:

- Bẩm Hứa Đại Nhân! Nói về bằng cấp thì bọn tiểu nhân
đây chẵng những không thiếu mà còn dư thừa là đằng khác.
Mặc dù thời gian cho quan trường chiếm gần hết nhưng lạ ở
chỗ người nào cũng kịp lấy hai ba bằng một lúc. Có người
lấy bằng từ thấp lên cao nhưng cũng có kẻ chơi trội lại
lấy bằng từ cao xuống thấp tức thi Đình đỗ trạng xong
rồi mới quay về thi Hương, thi Hội. Nay nhân có Khổng Phu Tử
sang, bọn tiểu nhân muốn nhờ người mở một lớp "tại
vị" ngắn hạn vừa học vừa làm … quan nhằm kiếm thêm
một cái bằng ngoại bổ sung vào bộ sưu tập bằng cấp của
mình, hy vọng sau nầy đường hoạn lộ sớm được hanh thông.

Hứa Đại nghe thế nét mặt dịu lại, giọng ôn tồn:

- Ta hiểu ý các ngươi rồi. Bản thân ta trước đây cũng nhờ
sang lân la học việc với Khổng phu tử vài tháng, được ngài
cấp cho cái bằng ngoại nên mới được triều đình ưu ái bổ
nhiệm chức Thượng thư bộ lễ. Thôi, đễ ta lựa lời nói
khéo với Khổng phu tử, còn được hay không thì tùy vào duyên
phận của các ngươi vậy.

Sáng hôm sau, Hứa Đại vào gặp Khổng Tử xin nhờ giúp hai
việc. Khổng Tử đang ngồi dùng cháo trắng với củ cải
muối, nghe thế bảo:

- Việc học là việc hệ trọng cần phải làm, Khâu ta sắp
xếp từ nghìn dặm sang đây là có ý giúp nước Vệ, hà cớ
sao Hứa Đại Nhân còn khách sáo với nhau làm chi. Không phải
hai việc mà dẫu cho cả nghìn việc cần phải làm thì Khâu này
cũng quyết không từ nan.

Hứa Đại nghe thế như mở tấm lòng vội nói:

- Việc thứ nhất muốn nhờ Phu Tử giúp chấn hưng lại việc
học ở nước Vệ.

- Cốt lõi của sự học là ở người thầy. Người xưa có câu
"Lương sư hưng quốc". Nước Vệ trước nay chọn thầy thế
nào?

- Những sĩ tử giỏi họ đều thích chọn ngành "sĩ nông công
thương" nên thật tình rất khó tuyển được thầy giỏi.

- Vậy chỉ còn những người tầm tầm thì sao đủ điểm để
làm thầy?

- Trong những người này đành chọn ra những người có cha mẹ
người thân trước đây từng theo Hoàng thượng đi chinh chiến
cho tới khi thống nhất giang sơn, lấy công trạng đó rồi quy
thành điểm này điểm nọ cộng thêm vào cho đủ tiêu chuẩn
xét chọn.

Khổng Tử giơ tay áo lên gạt qua gạt lại, đầu lắc lia lịa:

- Tắc trách, tắc trách quá! Có công với nước thì nên đãi
ngộ bằng ruộng vườn, thái ấp chứ đâu thể lấy công
trạng mà bù cho cái kém cỏi của người thầy được. Muốn
làm thầy phải hội đủ trí và tâm. Trí là phải sàng lọc
để tìm được những người thực sự tài giỏi. Tâm là trong
những người tài giỏi đó lựa ra những người có đạo
đức, tư cách. Không làm được như vậy thì sớm muộn gì
cũng sinh ra chuyện trò vô lễ với thầy, thầy sàm sỡ với
trò. Sự học nước Vệ chắc chắn là bị hỏng nặng rồi.
Cái này sẽ còn di hại đến nhiều thế hệ sau này chứ chẵng
chơi.

- Chuyện nghiêm trọng thế mới phiền tới Khổng Phu Tử sang
giúp.

Khổng Tử trầm ngâm một hồi rồi hỏi:

- Chuyện đến nước này vậy ngài đã thực thi được phương
kế gì rồi?

- Đã cho áp dụng "Tam Không" tức "không nghe, không thấy,
không nói". Bước đầu cũng gây chút tiếng vang, tạo được
sự chú ý khắp bàn dân thiên hạ nhưng tiếc là chỉ được
một thời gian ngắn thì mèo lại hoàn mèo.

Khổng Tử nghe xong miệng lẩm nhẩm một mình:

- Sắc tức thị không, không tức thị sắc, sắc không không
sắc, sắc sắc không không … Thôi chết rồi! Triết lý nhà
Phật mà vận dụng trong trường hợp này là bất cập rồi.
Ấy dà dà…

Hứa Đại rụt rè hỏi nhỏ:

- Tình hình như vậy, Phu Tử thấy liệu còn cách nào xoay
chuyển không?

- Dục tốc bất đạt. Bệnh đã lâu, khí hư xâm nhập sâu vào
tận lục phủ ngũ tạng thì không thể chữa trong một ngày
một bữa là khỏi ngay được. Phải cần rất nhiều thời gian.

- Nếu có thời gian thì nói làm chi. Phu Tử biết rồi đó.
Triều đình sắp tới đợt tái bổ nhậm các chức quan mới cho
các bộ, còn dân tình mấy ngày nay vì nóng ruột từ lâu
chuyện học hành, thi cử của con cái nên bức bách dữ lắm.

Khổng Tử bỏ bát cháo xuống, đứng dậy chấp tay sau lưng
vừa đi qua đi lại ra chiều nghĩ ngợi lung lắm. Bỗng ngài
đột ngột dừng lại, nét mặt hân hoan rồi nhìn dáo dác xung
quanh thấy chỉ có một mình thầy Tử Lộ đang đứng hầu phía
sau liền kề tai Hứa Đại nói nhỏ:

- Ngài cho người tung tin trong dân chúng rằng triều đình chuẩn
bị dốc sạch ngân khố để làm một "Con đường phi mã"
rộng thênh thang, ngựa có thể chạy ba trăm dặm một ngày, kéo
dài từ đầu này tới tận đầu kia của đất nước.

Hứa Đại nghe vậy tròn xe mắt ngạc nhiên hỏi lại:

- Chuyện "Con đường phi mã" thì dính dáng gì tới cái sự học
đang lúc suy đồi chứ?

- Dân tình đang lúc nghèo túng mà nghe tin triều đình chuẩn bị
vét sạch ngân khố, rồi thêm nợ nần chồng chất để lại
cho tới tận đời con, đời cháu ai nghe mà không kinh sợ lo
lắng chứ. Tới lúc đó chẵng ai còn tâm trí đâu để ý tới
cái sự học đang hồi nguy cấp của nước Vệ nữa. Ta cùng
ngài có thừa thời gian mà suy nghĩ tiếp.

Hứa Đại bỗng ngồi sụp xuống lạy Khổng Tử một lạy:

- Ta như vừa cất được gánh nặng ngàn cân. Đạo học của
ngài quả thật là danh bất hư truyền. Kẻ hèn này xin bái
phục, bái phục.

Nói xong Hứa Đại vội mời Khổng Tử cùng các học trò đi
ngay ra bãi biển làm một chầu hải sản mà quên phắt chuyện
thứ hai là nhờ Khổng Tử mở lớp "tại vị" ngắn hạn cho
các quan trong triều.

(Theo Loạn ngữ tân thư)

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5519), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!