Nguyễn Văn Tuấn-- Tiếm công và chiếm đoạt.

Đọc bài "Anh thợ hồ quên mình tìm bé mất tích: Thôi thúc
tình người" (1) trên tường của một người bạn, và thấy
câu cuối của bài viết có câu giống như than thở: "Âu đây
cũng là điều đáng để suy gẫm." Đáng suy ngẫm thật vì
câu chuyện trong bài báo nói lên một sự tiếm công trắng
trợn của giới cầm quyền, nhưng đồng thời cũng phản ảnh
số phận "thấp cổ bé họng" của người dân trong xã hội
VN hiện nay. Câu chuyện có thể phản ảnh một thể chế chiếm
đoạt.

Câu chuyện kể rằng anh thợ hồ Nguyễn Văn Tâm đã can đảm
lặn xuống ống cống để tìm và đem được thi thể của cháu
bé La Văn Tỷ (đã mất tích trước đó 3 ngày). Anh Tâm chỉ có
cái đèn soi ếch và một tấm lòng cộng chứ chẳng có công
cụ bảo hộ nào khác như chúng ta hay thấy các nhân viên cứu
hộ ở các nước tiên tiến hay dùng. Anh ngụp lặn trong cống 3
ngày liền. Anh là người duy nhất tìm được thi thể bé Tỷ
và người duy nhất đem được thi thể lên bờ giao cho cha mẹ
em.

Ấy thế mà công của anh không hề được ghi nhận! Ông Trần
Văn Nam, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương "lấy ra 10 triệu
đồng trao cho thượng tá Vũ Thanh Tâm, người trực tiếp chỉ
đạo tìm kiếm để gọi là thưởng nóng bù đắp công sức anh
em bỏ ra." Ngay sau việc "thưởng nóng", báo Bình Dương
online đã có ngay một bản tin cũng rất nóng, trong đó có
đoạn "Nhờ sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt và trực tiếp
của UBND tỉnh đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác
cứu hộ hoàn thành nhiệm vụ sau 39 giờ tìm kiếm." Giọng
điệu bản tin nghe quen, nhất là cụm từ "nhờ sự quan
tâm", "chỉ đạo trực tiếp", v.v. Trong khi những người
trong chính quyền ăn mừng với tiền thưởng và có cơ hội
chụp hình với những nụ cười rạng rỡ và chiến thắng, thì
anh Tâm lặng lẻ thu xếp đồ đạc và lủi thủi về nhà.

Nhưng có lẽ anh Tâm làm việc cứu hộ thật và cũng chẳng
cần ai cám ơn hay tưởng thưởng. Khi phóng viên hỏi những
người chòm xóm thì người ta nói một câu rất nghĩa khí Nam
Bộ: "Xong rồi thì thôi. Có gì nữa đâu mà anh hỏi. Người
nghèo chúng tôi không màng tới chuyện công lao. Chỉ cần biết
sống với nhau, hoạn nạn vui buồn có nhau là được rồi. Mấy
ngày trước chưa tìm ra xác con, mẹ thằng Tỷ chết đi sống
lại. Ai mà không đau buồn? Thằng Tâm đi khắp nơi vận động
quyên góp giúp đỡ gia đình bị nạn. Cái nghĩa cái tình mới
là điều đáng quí. Nó cũng có khá hơn ai đâu nhưng giúp
được gì trong khả năng là nó giúp."

Phóng viên viết như than vãn "Âu đây cũng là điều đáng
để suy gẫm", nhưng tôi lại nghĩ với những dữ kiện trên
thì đủ để có một câu kết luận thích hợp hơn: đó là
một sự tiếm công trắng trợn của phía chính quyền. Các vị
mang hàm tá uý, và chức danh cao ngất ngưởng đó chẳng thấy
làm gì cả; họ chỉ… chỉ đạo. Đáng lẽ cái công việc
cứu hộ, cứu nạn là việc của họ vì họ được người dân
trả tiền thuế để nuôi nấng họ, để huấn luyện họ, và
để họ phải thực thi nhiệm vụ cứu hộ. Nhưng họ không làm
hay không dám/muốn làm việc khó khăn đó, mà chỉ muốn "chỉ
đạo". Đến khi người dân làm thì họ dành công trạng và
cấp trên của họ thì tự cho mình cái quyền khen thưởng. Nói
cách khác, họ tự khen thưởng với nhau!

Mà, điều đáng nói là họ làm việc đó rất ư là trắng
trợn. Họ chẳng xem công chúng và dư luận công chúng ra gì.
Họ thản nhiên nói nhờ sự quan tâm chỉ đạo của họ mà
đội cứu hộ đã hoàn thành nhiệm vụ. Người ta phải hỏi
hoàn thành nhiệm vụ gì khi người ta lặn lội dưới cống còn
họ thì mang sao lấp lánh đứng trên bờ? À, thì ra đó là
nhiệm vụ được chụp hình và được thưởng. Còn một nhiệm
vụ nữa: cướp công. Họ đúng là khinh thường công chúng
đến thế là cùng.

Nếu làm cứu hộ theo kiểu tiếm công như các vị đó thì tôi
nghĩ ai cũng làm được, chứ xã hội đâu cần đến họ làm
gì.

Đây không phải là lần đầu họ làm như thế; cái việc
tiếm công này đã xảy ra trong quá khứ gần. Chúng ta còn nhớ
khi tàu chở du khách bị chìm trên sông Sài Gòn, người đầu
tiên nhảy xuống cứu du khách thành công là anh chàng đi lái ghe
thương hồ. Khi anh đã di dời du khách vào ghe của anh một cách
an toàn thì lực lượng cứu hộ mới đến nơi. Và, dĩ nhiên,
một thủ tục không thể thiếu được là chụp hình ghi công.
Mấy lần trước khi ngư dân bị Tàu cộng tấn công và cướp
bóc, ngư dân phải nhờ bạn bè ngư dân khác cứu hộ và đem
vào bờ, không có lực lượng cứu hộ nào cả. Nhưng ngạc
nhiên thay, khi ngư dân vào đến bờ thì đã thấy lực lượng
cứu hộ trong những bồ đồng phục mới toanh và mang sao lấp
lánh đứng đó để chào đón và… chụp hình. Thế là bản tin
ngày hôm sau nói rằng lực lượng cứu hộ đã đưa ngư dân
về bến an toàn! Trơ trẽn đến thế thì phải nói là cùng
cực vậy.

Sự tiếm công xảy ra rất thường xuyên, ngay cả ở cấp cao
hơn là cứu hộ. Mới đây một vị quan cấp phó chủ tịch
tỉnh lên facebook để khoe thành tích của ông. Trong fb có đoạn
viết "Chí ít, nếu không có người có tâm và có tầm thì làm
sao hàng năm Nam Định có thể cống hiến cho đất nước 15.000
thanh niên ưu tú vào các trường đại học." Ông ấy dành
công cho ông và đồng nghiệp của ông một cách phải nói là
trơ trẽn. Không biết ông có khi nào tịnh tâm và tự hỏi nếu
không có ông và chính quyền thì Nam Định sẽ ra sao, sẽ đóng
góp nhiều hơn cho quốc gia? Ngay cả trong công cuộc kháng chiến
chống Pháp cũng có tình trạng tiếm công, nhưng đây là chuyện
dài và đã có người phân tích nên tôi không muốn nói ra ở
đây.

Nhìn như thế để thấy sự tiếm công và chiếm đoạt là
một hiện tượng có hệ thống chứ không ngẫu nhiên. Viết
đến đây tôi chợt nhớ đến cuốn sách "Tại sao các quốc
gia thất bại" (3) của Daron Acemoglu và James Robinson, trong đó
tác giả chứng minh rằng sở dĩ các nước nghèo và lạc hậu
là do thể chế chiếm đoạt về chính trị và kinh tế. Trong
thời Pháp thuộc, người Việt bị loại ra khỏi địa hạt
chính trị và tước đoạt kinh tế vì tất cả đều tập trung
vào người Pháp. Ngày nay, đại đa số người Việt cũng bị
tước đoạt như thế, vì các tập đoàn kinh tế chỉ tập trung
vào một thiểu số có quyền thế gọi một cách mĩ miều là
"nhóm lợi ích", và đại đa số người Việt không có
quyền quyết định chính trị. Thành ra, theo lí giải của
Acemoglu & Robinson, chúng ta có thể giải thích tại sao Việt Nam
cho đến nay vẫn còn nghèo.


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140913/nguyen-van-tuan-tiem-cong-va-chiem-doat),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!