Chiến lược quốc tế của Việt Nam đang chuyển dịch một
cách kịch tính. Trong nhiều năm qua, Việt Nam hy vọng rằng họ
có thể đối phó được động lực nắm quyền bá chủ khu
vực của Trung Quốc bằng cách thể hiện nhượng bộ Bắc Kinh
đúng mức. Vì mục đích đó, các quan chức tại Hà Nội đã
cố gắng nuôi dưỡng nhiều mối quan hệ với các đối tác
Trung Quốc, đồng thời theo đuổi quan hệ hữu nghị với tất
cả các nước, đặc biệt là các nước láng giềng ASEAN, nhưng
không liên minh với nước nào cả.
Tuy nhiên, chiến lược đó đã đảo ngược trong những tháng
gần đây. Đầu tháng Năm, Trung Quốc đã triển khai một giàn
khoan dầu trị giá 1 tỷ USD cùng với hơn 100 tàu tới địa
điểm chỉ cách bờ biển miền Trung Việt Nam 130 hải lý, nằm
trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam (EEZ). Hà Nội phản
ứng với 30 lần tiếp xúc ngoại giao với Bắc Kinh nhưng đều
bị Trung Quốc bác bỏ, thậm chí từ chối tiếp Tổng Bí thư
Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng. Khi Ủy viên Quốc
vụ viện Trung Quốc Dương Khiết Trì đến Hà Nội vào ngày 18,
không phải là để ngỏ lời xin lỗi, mà là để trách mắng
Việt Nam vì các hành vi của mình – tức là, vì có các phản
kháng đối với giàn khoan dầu và vì các cuộc biểu tình
chống Trung Quốc vượt ngoài tầm kiểm soát. Các phương tiện
truyền thông Trung Quốc miêu tả ông Dương mang đến Việt Nam
một cơ hội "tự kiềm chế bản thân trước khi quá muộn".
Việc TQ triển khai giàn khoan nước sâu không phải là một
bất ngờ. Ít nhất là từ năm 2009, Bắc Kinh đã nhắm tới
việc đạt được quyền bá chủ ở biển Đông trên thực tế,
và khu vực dầu khí ngoài khơi của Việt Nam đã trở thành
một mục tiêu chính. Bắc Kinh đã đe doạ hai công ty đa quốc
gia khai thác dầu BP và ConocoPhillips, đều có đầu tư lớn vào
Trung Quốc, từ bỏ những khu chuyển nhượng khai thác trong vùng
biển Việt Nam vào năm 2009 và 2012. Trong năm 2011, các tàu Trung
Quốc quấy rối hai tàu khảo sát thuộc công ty dầu khí
PetroVietnam. Trong năm 2012, Tập đoàn Dầu khí Hải Dương Trung
Quốc (CNOOC) mời các công ty nước ngoài đấu thầu quyền thăm
dò 9 lô dầu khí nằm trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của
Việt nam.
Vào cuối tháng 7, cả Việt Nam tràn ngập các tin đồn rằng
Bộ Chính trị đã bỏ phiếu 9-5 ủng hộ "việc đứng lên
chống lại Trung Quốc." Cũng có tin nói rằng một phiên họp
bất thường của Ban Chấp hành Trung ương Đảng sẽ tiến hành
xem xét và xác nhận chủ trương mới của Bộ Chính trị.
Những tin đồn có thể chỉ đơn thuần là phản ánh sự mơ
tưởng của công chúng mong muốn chống lại Trung Quốc. Bắc
Kinh và Hà Nội trên hình thức vẫn là bạn; Lê Hồng Anh,
người từng đứng đầu công an và thuộc phe quyết thân Trung
Quốc, đã được chào đón đúng nghi thức ở Bắc Kinh vào
giữa tháng 8 và chắc chắn bị cảnh báo không được có
những động thái không thân thiện. Dù vậy, có nhiều cơ may
Việt Nam sẽ sớm chấp nhận tiến hai bước thay đổi trò
chơi.
Thứ nhất, có khả năng Việt Nam sẽ thách thức Trung Quốc ở
tòa án quốc tế, nhằm có được một phán quyết tuyên bố
khẳng định "chủ quyền lịch sử" của Bắc Kinh trên gần
như toàn bộ biển Đông là bất hợp pháp và chiến thuật của
họ là không được phép. Hà Nội ban đầu đã từng xem xét
thực hiện một động thái như vậy năm ngoái, khi Philippines
mời Việt Nam cùng tham gia với họ vụ kiện Trung Quốc tại
Tòa án Luật Biển của Liên Hợp Quốc. Lúc đó Hà Nội quyết
định không tham gia. Nhưng vào ngày 14 tháng 5, hai tuần sau khi
Bắc Kinh đặt giàn khoan ngoài khơi, Thủ tướng Nguyễn Tấn
Dũng nói với hãng tin điện tử rằng Chính phủ của ông đang
nhắm tới hành động pháp lý. Vào cuối tháng 7, Trường Đại
học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức một cuộc họp
các chuyên gia có nổi tiếng, theo yêu cầu của Chính phủ để
khuyến nghị các chiến lược pháp lý.
Thứ hai, có khả năng Việt Nam sẽ hun đúc một mối quan hệ
ngoại giao và quân sự thân mật hơn với Hoa Kỳ – không phải
là một liên minh chính thức mà là một quan hệ đối tác dựa
trên lợi ích chung trong việc ngăn chặn bá quyền Trung Quốc ở
biển Đông. Phạm Bình Minh, trong tư cách bộ trưởng ngoại giao
và là một trong bốn phó thủ tướng của Việt Nam, giữ vai
trò trung tâm trong vấn đề nầy. Vài ngày sau khi Trung Quốc
triển khai giàn khoan dầu, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry mời ông
Minh đến thăm Washington: chuyến đi sẽ diễn ra vào cuối tháng
9.
Trước chuyến đi của ông Minh, Evan Medieros, viên chức điều
hành các vấn đề châu Á thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa
Kỳ, đã có một chuyến đi thầm lặng tới Hà Nội vào cuối
tháng 7. Theo sau Medieros là thượng nghị sĩ Mỹ John McCain và
Sheldon Whitehouse, và hai tuần sau đó là Tướng Martin Dempsey,
Chủ tịch Bộ Tham mưu Liên quân Hoa Kỳ, có chuyến thăm bốn
ngày được truyền thông Việt Nam tường thuật tận tình. Cả
ông McCain lẫn Dempsey đều đưa ra nhiều gợi ý rằng Washington
sẵn lòng nới lỏng lệnh cấm chuyển giao vũ khí gây sát
thương cho quân đội Việt Nam. Cả hai ông đều đề cập đến
sự cần thiết phải tăng cường "nhận thức về lĩnh vực
hàng hải" của Việt Nam
Một số nhà quan sát cho rằng, bằng việc tự tách mình ra
khỏi Bắc Kinh về mặt chính trị, Việt Nam có thể kích động
một cuộc chiến tranh kinh tế với Trung Quốc mà VN không thể
có đủ sức chống trả. Nhưng nỗi sợ hãi này là thổi
phồng. Việt Nam xuất khẩu than, dầu, gỗ và các sản phẩm
nông nghiệp sang Trung Quốc và nhập khẩu máy móc thiết bị và
hàng tiêu dùng giá rẻ; phần này của mối quan hệ thương mại
song phương không chỉ là tương đối cân bằng mà cả hai
nước cũng có thể dễ dàng tìm thấy các thị trường khác cho
những thứ đó. Nếu có vấn đề thì nó nằm ở các phụ tùng
điên tử, dệt may, dây kéo, nút, và các phu liệu giày dép từ
Trung Quốc được đưa đến Việt Nam để lắp ráp và tái
xuất: mặc dù những món nhập khẩu này tạo ra một thâm hụt
rất lớn cho Hà Nội, nhiều hơn phần bù đắp bởi doanh số
bán hàng may mặc thành phẩm và các thiết bị kỹ thuật số
của Việt Nam sang châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ và các nơi khác
trên thế giới. Có thể mất một hoặc hai năm để thiết lập
lại các chuỗi giá trị này, nếu Trung Quốc giận dữ đến
mức cắt đứt chúng.
Nhưng ở đây một lần nữa, nước Mỹ dường như cấp cho
một hình thức bảo vệ tiềm năng. Đó là hiệp định thương
mại đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), cuộc đàm phán mà
Việt Nam đã tham gia từ năm 2009. Việt Nam là nước kém phát
triển nhất trong số 12 đối tác đàm phán TPP và rất có thể
xuất khẩu của nước này sẽ nhảy vọt lên một phần ba nếu
hiệp ước có hiệu lực. Các quy định dự kiến trong hiệp
định sẽ giành đặc quyền cho hàng may mặc được làm ra hoàn
toàn tại các nước thành viên TPP. Do đó, các công ty của Trung
Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan và Việt Nam đang xây dựng năng lực
cho đầu vào nguồn cho hàng may mặc và giày dép làm tại Việt
Nam.
Hà Nội muốn Mỹ đồng ý dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí gây
sát thương, một bước mà Washington có ra điều kiện trên
việc Hà Nội cải thiện cách đối xử với những người bất
đồng chính kiến. Đối với cả hai chính phủ, đó là một
vấn đề nguyên tắc. Có một khoảng cách lớn giữa việc Hoa
Kỳ kiên quyết đòi hỏi chế độ Việt Nam phải tôn trọng
các quyền chính trị cơ bản và việc các nhà lãnh đạo Cộng
sản Việt Nam tin rằng nương nhẹ việc kích động cho dân chủ
đặt ra một mối đe dọa hiện hữu với hệ thống của họ.
Về vấn đề các quyền tự do chính trị này, Hà Nội hoặc
Washington hay cả hai phải thỏa hiệp nếu họ muốn tiến lên
phía trước, nhưng cả hai nước đều không có nhiều chỗ để
linh động. Nhiều thành viên Quốc hội Mỹ sẽ cảnh giác việc
ôm lấy Hà Nội, ngay cả khi họ thừa nhận rằng ngăn chặn
trước việc TQ thành bá quyền khu vực là mối quan tâm của
cả hai nước. Về phần mình, tầm nhìn của Bộ Chính trị về
trật tự chính trị đã giới hạn khả năng thỏa hiệp về
quyền con người. Tuy nhiên, nếu Hà Nội không thể cam kết
để mở ra không gian cho việc tham gia chính trị, hay Washington
không thể có một cái nhìn dài hơn, các mối quan hệ chiến
lược thảo luận từ lâu sẽ vẫn nằm ngoài tầm với.
Đó là một quyết định khó khăn đối với chính quyền Obama.
Ở biển Đông, Bắc Kinh không còn "trỗi dậy một cách hòa
bình" nữa – mà họ đã trở thành kẻ bắt nạt láng giềng.
Việt Nam, dù nền chính trị cũng khó ưa, lại là nước duy
nhất ở Đông Nam Á vừa có khả năng và, nếu khuyến khích
đúng cách, vừa sẵn sàng chống lại tham vọng Trung Quốc.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140911/david-brown-viet-nam-xoay-truc-de-ha-noi-khong-con-lo-lang-va-gan-washington-hon),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét