<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjB-hKIQGKNAwiQ9GMhvafcsbV_5lejCqRlUJiSHzaUcr84ZBV1ZuFEIWQIx7OIM6zaFzgFn026INyyxbHkZyPQDt1HykjYy67opq7gm-VMeOG4GaYMKSkz49uV1BuMKNYJt49T4CdnXg/s1600/4926589e_011_armiya_1231.jpg"
width="560" /></center>
Tư Mã Thiên kể sự tích Lý Tư, thừa tướng nước Tần, giới
thiệu: Lý Tư, người đất Thượng Sái, nước Sở, lúc còn
thiếu thời, làm một chức viên lại, nhìn thấy trong nhà xí
của lại xá chuột ăn đồ bẩn, khi người hoặc chó lại gần
thì chuột sợ hãi. Lý Tư vào kho lẫm, thấy chuột ăn thóc dự
trữ, dưới mái đình, thấy người, thấy chó, chuột không
chút kinh sợ. Lý Tư thở dài than "Con người ta tốt xấu, sang
hèn cũng như chuột, tùy chỗ mà cư xử". Ðoạn này trích từ
Sử Ký, số 87, Lý Tư liệt truyện, nằm trong phần liệt
truyện.*
Tình cờ chiều hôm qua gặp lại đoạn văn kỳ thú trên, tôi
chợt liên tưởng tới đảng Cộng Sản Việt Nam. Vì tuần
trước mới được biết thêm về hành trạng của quý vị lãnh
đạo đảng sau khi đọc Ðèn Cù của Trần Ðĩnh. Nếu đặt
đoạn này vào trang mở đầu cho Ðèn Cù thì thú lắm. Cũng
những người đó, khi ở trong rừng thì họ cư xử với nhau
một cách, khi về thành phố họ đối đãi với nhau khác hẳn.
Ở trong rừng Việt Bắc, Trần Ðĩnh kể, lãnh tụ với thuộc
cấp không xa cách. Trường Chinh vừa là tổng bí thư đảng,
vừa làm chủ nhiệm báo Sự Thật, khi thấy mấy anh em trong tòa
báo đùa giỡn ồn ào, nói một câu thì họ nói lại, phải
dịu giọng yêu cầu: "Các cậu ra ngoài đùa với nhau cũng
được, ở đây tôi đang làm việc." Nói vậy thì ai cũng
hiểu, vui vẻ nghe lời; mà không khí thấy thân mật, không phân
biệt cao, thấp, trên dưới.
Khác hẳn cảnh sau này, Trường Chinh bị Lê Duẩn gạt ra ngoài,
đưa Lê Ðức Thọ, Nguyễn Chí Thanh lên làm vây cánh. Khi Trần
Ðĩnh được lệnh Thọ viết tiểu sử chính thức của Hồ Chí
Minh. Viết xong, đem in rồi, Lê Ðức Thọ mới bảo đem một
bản cho Trường Chinh đọc. Trần Ðĩnh tới, "Xin anh cho ý
kiến." Trường Chinh hỏi: "In xong cả rồi, còn hỏi ý kiến
tôi làm gì?" Trần Ðĩnh chỉ biết nói rằng anh Thọ bảo em
đưa, có gì anh cứ hỏi anh Thọ. Bị coi thường đến như
vậy, trước mặt một người vốn là đàn em thân cận của
mình từ mấy chục năm trước, mà Trường Chinh vẫn chịu
nhục, nhận cuốn sách mới in để mà đọc. Như người có khí
phách thì sẽ đưa trả lại cuốn sách, nói rằng nếu có góp
ý cũng quá muộn rồi. Nhưng Trường Chinh biết rằng mình chỉ
là chủ tịch Quốc Hội, mà cả cái Quốc Hội đó cũng chỉ
làm bù nhìn, đóng vai cây cảnh thôi. Không quyền hành bằng
ông trưởng Ban Tổ Chức, càng sợ ông tổng bí thư lên thay
chân mình. Quan hệ giữa hai, ba lãnh tụ đảng đã thay đổi,
cách người ta đối xử với nhau đã khác.
Trần Ðĩnh nhớ lại lời Nguyễn Cơ Thạch khoe, một ngày mùa
Ðông ở chiến khu Thạch ghé thăm ban biên tập báo Sự Thật:
"Sáng nay Chủ Nhật, tớ ra suối giặt cho anh Giáp (Võ Nguyên
Giáp) biết bao nhiêu quần áo... Này, tay còn nhợt đi đây
này!" Ðèn tắt, chiếu ngay sang cảnh khác: Trong đại hội
đảng kỳ thứ bẩy, Võ Nguyên Giáp đã bị đánh bật ra khỏi
Trung Ương Ðảng, còn lên phát biểu ý kiến rằng đảng cần
phát huy dân chủ, thì cậu thư ký giặt áo quần ngày nào, nay
[đã vào] Bộ Chính Trị và đang ngồi trên chủ tịch đoàn,
liền giơ tay cắt: "Ðồng chí nói quá mất mấy phút rồi, xin
thôi. Ðồng chí hãy chú ý cho là đảng ta rất chú ý phát huy
dân chủ!"
Cách cư xử thay đổi, không phải trong việc ngắt lời người
phát biểu ý kiến, bởi vì trong một cuộc họp ai nói quá giờ
cũng nên cắt. Hành vi thay đổi đổi quan trọng ở đây là
cậu học trò lên giọng dạy dỗ ông thầy cũ của mình, mà
lại dạy một điều rất sơ đẳng. "Ðồng chí hãy chú ý cho
nhé!" "Ðảng ta rất chú ý phát huy dân chủ mà đồng chí
nghe không thủng hay sao?"
Vì đâu mà các cán bộ, đảng viên và lãnh tụ cộng sản thay
đổi nhiều như vậy? Nói vắn tắt như Tư Mã Thiên thuật lời
Lý Tư: "Tại sở tự xử nhĩ," tùy chỗ mà thay đổi cách
cư xử đó thôi. Loài chuột sống dưới hầm nhà xí, hoặc
sống trong kho thóc, đổi chỗ ở chúng thay đổi cả hành vi
(bây giờ hay gọi là động thái).
Vậy trong đời sống của các đảng viên cộng sản, cái gì là
"tại sở," là cái "chỗ ở" đã thay đổi? Mới đầu,
có thể nghĩ rằng đời sống trong rừng nó khác, thành phố nó
khác. Hoặc giả, sống khi nghèo khó, thiếu thốn khác với lúc
sung túc, thừa thãi. Muốn giữ lập trường thì nói rằng khi
vào thành phố, từ đảng viên đến các lãnh tụ đều bị
nhiễm "nọc độc tư bản, phong kiến," cho nên "biến
chất." Làm như tác phong tư bản nó bay ở trong không khí, hay
ngấm vào trong đất, trong nước! Giải thích như vậy thì trút
được hết tội lỗi lên đầu người khác, mình lại tiếp
tục ngồi bát ăn bát vàng!
Nhưng chúng ta không nên chỉ nhìn thấy nhà xí và kho lúa trong
truyện Lý Tư. Loài chuột ở đâu thì cũng là chuột; mà cuộc
sống thay đổi hành vi, cách cư xử của chúng không hoàn toàn
do nơi chúng sống và kiếm ăn. Chính công việc kiếm ăn của
loài chuột đổi khác. Ở một nơi kín đáo tối tăm như nhà
kho, khác ở ngoài trời như trong hầm xí. Nơi này thì sinh nhai
khó khăn, người và chó qua lại đông, nơi kia thì chẳng mấy
khi thấy bóng một sinh vật nào, ngoài giống chuột. Lại thêm
con số khác nhau, một nơi lèo tèo mấy ổ chuột sống chui
nhủi, nơi kia họ hàng nhà chuột đông hàng đoàn hàng lũ,
giống chuột chúng ta tự do tung hoành, dọc ngang nào biết trên
đầu có ai! Sống cách khác, hành vi loài chuột cũng khác.
Cho nên cũng khó dùng các điều kiện địa dư cũng như kinh tế
để giải thích hành vi con người thay đổi. Có lẽ thay đổi
lớn nhất trong cuộc sống của các lãnh tụ và đảng viên
cộng sản khi từ rừng về thành, rồi từ Bắc vào Nam, là
quyền hành của họ đã thay đổi với thời gian.
Ở trong rừng thì Trường Chinh cũng không biết ngày nào mình
còn sống, hay sẽ trúng bom, trúng đạn; mà nhìn người chung
quanh cũng thấy họ sống chết dễ như mình. Mình có thể sai
khiến họ vì được họ thỏa thuận, nếu họ rút ra khỏi cái
"hợp đồng ngầm" đó thì họ bỏ về thành phố, chẳng ai
làm gì được ai. Quyền hành, dù được xác định hay chỉ
hiểu ngầm, là do người dưới thỏa thuận cho người trên
được hưởng.
Nhưng trong đời sống chính trị ở Hà Nội những năm 1960 thì
quyền hành của đảng Cộng sản đối với dân chúng đã bám
rễ, khó ai lay chuyển được. Hậu quả là quyền hành của các
lãnh tụ trên các đảng viên của họ cũng kiên cố hơn. Tất
cả đã được định chế hóa. Các cấp bậc được xác
định, quyền sinh sát không bị ai kiểm soát.
Yếu tố giúp củng cố quyền hành cho các lãnh tụ là chế
độ độc tài toàn trị. Trong một quốc gia tự do dân chủ thì
mỗi chức vụ, mỗi cơ quan có quyền hành bao giờ cũng được
một hay nhiều cơ quan, chức vụ khác kiểm soát. Việc kiểm
soát có tính chất thường xuyên, định kỳ, do pháp luật yêu
cầu và bảo đảm. Vì thế, quyền hành nào cũng có phạm vi
giới hạn. Một chức vụ được phép sử dụng quyền hành
trong một lãnh vực nào đó thôi, bước ra ngoài là thuộc
quyền của chức vụ khác.
Trong chế độ độc tài toàn trị, đảng Cộng sản nắm toàn
quyền trên tất cả mọi lãnh vực của cuộc sống con người
và xã hội. Ðiều 4 bản Hiến Pháp Cộng Sản Việt Nam ghi
rằng đảng lãnh đạo nhà nước và xã hội. Bên trong nội
bộ, đảng cũng lãnh đạo cuộc sống của từng đảng viên,
trên tất cả các mặt. Không chỉ có lập trường chính trị,
sinh hoạt kinh tế, mà ngay cả nhà anh ở, quần áo anh mặc, anh
được phép yêu ai, cưới ai, đọc sách, coi phim nào, cũng phải
nghe lời đảng lãnh đạo hết! Tự nhiên, hành vi con người,
cách người ta cư xử với nhau cũng thay đổi. Lý thuyết chuyên
chính vô sản của Lê Nin làm thay đổi hành vi con người, từ
lúc đảng cộng sản chưa có quyền tới lúc nắm quyền sinh
sát trong tay.
Phải công nhận Tư Mã Thiên là tay cự phách. Ông mở đầu Lý
Tư liệt truyện bằng câu chuyện chuột. Rồi sau đó, không bao
giờ nhắc tới nữa. Chúng ta theo dõi cuộc đời Lý Tư, sau khi
quan sát loài chuột, cho là mình đã hiểu loài người rồi, bèn
đi học "đạo làm đế làm vương" với Tuân Tử (Nãi tùng
Tuân Khanh học đế vương chi đạo). Sự nghiệp lên như diều
từ khi đầu quân cho nước Tần. Nhiều lần bị chống, lại
biết phản bác, lần nào cũng lọt tai Tần Thủy Hoàng. Khi Tần
Thủy Hoàng chết dọc đường, bị Triệu Cao thuyết phục tham
dự âm mưu phế trưởng lập thứ. Cuối cùng, cũng tiêu vong
với cơ nghiệp nước Tần. Suốt cuộc đời Lý Tư dùng biết
dùng thuật giúp Tần Thủy Hoàng trị quốc dựa trên tâm lý con
người, qua bài học về chuột.
Ðảng Cộng Sản Việt Nam cũng nắm được cái thuật cai trị
nhờ học từ các ông Stalin và Mao Trạch Ðông. Như Trần Ðĩnh
nhận xét: "Người ta lừa bịp đại trà được là nhờ khai
thác những bản năng thấp kém của con người: Sợ và tham."
Nhưng các cụ ta vẫn dạy: Thực thà là cha quỷ quái. Tấm
gương nhà Tần cho thấy quỷ quái đến mấy cũng tiêu vong.
Chú thích:
* Người dịch: Ngọc Dung.
Sau đây là nguyên văn trong Sử Ký của Tư Mã Thiên:
李斯者，楚上蔡人也。年少時，為郡小吏，見吏舍廁中鼠食不絜，近人犬，數驚恐之。斯入倉，觀倉中鼠，食積粟，居大廡之下，不見人犬之憂。
於是李斯乃嘆曰：「人之賢不肖譬如鼠矣，在所自處耳
Lý Tư giả, Sở Thượng Thái nhân dã. Niên thiếu thời, vi
quận tiểu lại, kiến lại xá xí trung thử thực bất khiết,
cận nhân, khuyển, sổ kinh khủng chi. Tư nhập sương, quan
sương trung thử, thực tịch túc, cư đại vũ chi hạ; bất
kiến nhân khuyển chi ưu. Ư thị Lý Tư nãi thán viết: Nhân chi
hiền bất tiếu thí như thử hĩ, tại sở tự xử nhĩ.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140817/ngo-nhan-dung-chuot-va-nguoi),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét