Gordon G. Chang - “Gorbachev” Tàu đang xé nát Đảng Cộng sản

Gordon G. Chang
Phan Trinh dịch

"Tập Cận Bình, giống Gorbachev, muốn làm điều vĩ đại để
cải cách một hệ thống bệnh hoạn. Nhưng cũng như lãnh tụ
cuối của Liên Xô cũ, Tập vừa kích hoạt những chuyển biến
mà ông không thể kiểm soát được."


<strong>Giới thiệu của người dịch:</strong>

<em>Lập luận của Gordon rất đáng chú ý, nhất là khi ông so
Tập Cận Bình với Gorbachev, người vừa cố sửa vừa cố
giữ, sao cho không đổ vỡ, một hệ thống đã không thể sửa.
Thực ra, bài học của Gorbachev nôm na chính là: Sai không sửa
không được, nhưng cứ sửa là sụp.
Hóa ra Tập không vô địch, mà đang "thọ địch", Tàu không
siêu cường muốn làm gì thì làm, mà là một pho tượng khổng
lồ đứng trên bục đất bở. Và hóa ra Đặng Tiểu Bình nói
quá đúng:"Nếu Trung Quốc rơi vào bất ổn, thì bất ổn sẽ
xuất phát từ chính nội bộ Đảng Cộng sản".
Nếu xâu chuỗi những ngày tháng nêu trong bài – Bộ Chính trị
Tàu họp kín ngày 26/6, trong đó Tập tuyên bố không màng sống
hay chết trong công cuộc chống tham nhũng, và ngày 29/7, ngày ra
thông báo điều tra Chu Vĩnh Khang – thì có thể đặt thêm một
giả thuyết, không phải không có lý, đó là: Trung Quốc rút
giàn khoan 981 khỏi vùng biển Việt Nam ngày 15/7, sớm trước
một tháng, thực ra cũng chỉ vì đấu đá nội bộ đang đến
hồi quyết liệt. (Đó là chưa kể Chu Vĩnh Khang từng là một
ông trùm dầu khí với nhiều tay chân trong ngành.) Và với Tập
Cận Bình, có lẽ "thù trong" còn đáng sợ gấp trăm lần
"giặc ngoài".</em>

Bài gốc đăng trên National Interest ngày 14/8/2014 có tên
"China's "Gorbachev" Is Tearing the Communist Party Apart". Những
tiêu đề nhỏ là của người dịch.

__________

<strong>Sống-chết, mất-còn</strong>

"Tôi không màng mình sẽ sống hay chết, tiếng tăm mình sẽ
còn hay mất, trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng này." Tập
Cận Bình đã mạnh miệng như thế, trong một phiên họp kín
của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc ngày 26/6 vừa
qua. Lãnh tụ nhiều tham vọng họ Tập cũng nhắc đến hai đội
quân, một bên là đội quân "tham nhũng", bên kia là đội
quân "chống tham nhũng", và hai lực lượng, theo ông, đang
lâm vào thế "tiến thoái lưỡng nan."

Những lời tuyên bố hùng hồn này, được một Ủy viên Trung
ương Đảng tiết lộ, có vẻ chính xác và phù hợp với những
thông tin trước đó rằng ông Tập đã đọc một diễn văn
"gay gắt đến chấn động" về chiến dịch chống tham
nhũng. Báo South China Morning Post tại Hongkong cho biết một nguồn
tin liên quan đến bài diễn văn của Tập đã xác minh điều
vừa kể. Rõ ràng, hiện đang diễn ra cuộc đấu đá nghiêm
trọng giữa các phe phái cao cấp ở Bắc Kinh.

Mới gần đây thôi, phần lớn dư luận chỉ chú trọng đến
việc ông Tập nhanh chóng củng cố vị thế chính trị sau khi
trở thành Tổng Bí thư Đảng vào tháng 11/2012. Chẳng hạn vào
năm 2013,trong đêm trước ngày diễn ra hội nghị thượng đỉnh
thân mật giữa Chủ tịch Tập và Tổng thống Obama, tờ New York
Times và Wall Street Journal cho biết quan chức Nhà Trắng khẳng
định Tập Cận Bình đã nắm được quyền kiểm soát các cơ
quan quyền lực của Đảng và quân đội nhanh hơn họ dự báo
rất nhiều.

Cũng vậy, từ đó đến nay, việc truy tố rộng rãi các quan
chức từ cao đến thấp – từ "hổ" đến "ruồi" trong
từ vựng Trung cộng – được xem như bằng chứng ông Tập đã
nắm trong tay hệ thống chính trị. Đầu tháng này, nhà báo
Andrew Browne, viết trên tờ Wall Street Journal rằng: "Ít nhất
là cho đến bây giờ, gần như không có dấu hiệu chống
đối." Tuy nhiên, thời điểm bài báo của Browne xuất hiện
quả là không may. Vì ngay khi bài báo "không có dấu hiệu
chống đối" được đưa lên mạng thì thông tin về bài diễn
văn mạnh miệng trước Bộ Chính trị của Tập Cận Bình bắt
đầu được lan truyền tại Hoa lục.

<strong>Thời khắc quyết định</strong>

Những điều hùng hồn Tập Cận Bình nói ở trên làm người
nghe nhớ đến tuyên bố đình đám năm 1998 của ông Chu Dung Cơ,
về việc hãy chuẩn bị sẵn 100 cỗ quan tài cho bọn tham nhũng,
nhưng cũng chuẩn bị luôn cho ông một cỗ vì ông sẵn sàng
chết trong cuộc đấu tranh giành lại "niềm tin của nhân dân
vào chính phủ". Thế nhưng, tuy dùng ngôn ngữ đầy kịch
tính, lời lẽ của ông Tập lại cho thấy tình trạng chống
đối quyết liệt và sự bất mãn cao độ đang diễn ra trong
giới lãnh đạo chóp bu.

Theo lời giáo sư Trương Minh (Zhang Ming) thuộc Đại học Nhân
dân Trung Quốc, vì đang có quá nhiều chống đối và bất mãn
nên có thể xem đây chính là thời khắc quyết định mất-còn,
được ăn cả ngã về không, của đồng chí Tập Cận Bình.
Quả là một thời kỳ tế nhị vì việc chuyển giao lãnh đạo
chính là nhược điểm lớn nhất của những hệ thống độc
tài toàn trị, và Trung Quốc đang ở ngay trong một thời điểm
rất dễ vỡ. Việc chuyển giao quyền lực từ Thế hệ Thứ tư
Hồ Cẩm Đào cho Thế hệ Thứ năm Tập Cận Bình là lần
chuyển giao quyền lực đầu tiên trong lịch sử Cộng hòa Nhân
dân Trung Quốc mà không được lãnh tụ tối cao Đặng Tiểu
Bình dàn xếp. Đặng Tiểu Bình, sau khi hất chân nhân vật
chuyển tiếp Hoa Quốc Phong, đã tự đưa mình lên ngôi cao
nhất, và sau đó ông chọn Giang Trạch Dân kế vị mình và sau
nữa chọn Hồ Cẩm Đào kế vị Giang. Dĩ nhiên, Đặng không
còn ở thế có thể dàn xếp người vào ghế cao nhất trong
thời hậu-Hồ.

Các chuyên gia về Trung Quốc, dù không thân thiện với chế
độ, đã cho rằng việc chuyển giao gần đây được thực
hiện theo đúng các quy trình, thể lệ của Đảng, và đã diễn
ra "êm thắm". Mặc dù được chuyên gia nhận định như thế
nhưng thực ra đã có những vấn đề nghiêm trọng,vì trong một
nhà nước độc đảng, kể cả một nước quan liêu nặng như
Trung Quốc, mọi nội quy luật lệ đều có thể thay đổi tùy
theo ngẫu hứng bất chợt của lãnh tụ.Và trong cuộc chuyển
giao Hồ-Tập vừa rồi, một số điều bất ngờ đã xảy ra.

<strong>9 còn 7, và ghế đập lưng ông</strong>

Chẳng hạn, đã có sự cắt giảm ngoài dự đoán con số thành
viên của Ban Thường vụ Bộ Chính trị, tức đỉnh cao quyền
lực chính trị, từ con số chín người xuống còn bảy. Đây
là bằng chứng cho thấy việc chuyển giao quyền lực là kết
quả sự dàn xếp giữa các bên, chứ không phải là kết quả
bầu chọn theo luật định. Thêm vào đó, vụ Tập Cận Bình
biến mất trong hai tuần vào tháng 9/2012 – theo một bài trên
tờ Washington Post, Tập bặt tăm hai tuần vì bị chấn thương
khi một đồng nghiệp ném ghế trong một phiên họp cấp cao, và
ghế đập trúng lưng Tập – được cho là dấu hiệu của sự
bất đồng nghiêm trọng trong hàng ngũ lãnh đạo. Lại cũng có
hàng loạt tin đồn về các cuộc đảo chính trước khi chuyển
giao quyền lực diễn ra, có cả tin về vụ nổ súng tại trung
tâm Bắc Kinh trong số những tin khác. Đặng Tiểu Bình từng
dự báo: "Nếu Trung Quốc rơi vào bất ổn, thì bất ổn sẽ
xuất phát từ chính nội bộ Đảng Cộng sản."

Nhưng, có lẽ lý do quan trọng nhất cho thấy đây là thời
khắc định đoạt mất-còn của Tập Cận Bình lại chính là
tham vọng quá lớn của ông. Từ trước đến nay, lãnh tụ nào
của Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc cũng yếu hơn tiền nhiệm
của mình, trừ Tập Cận Bình. Ông Tập rõ ràng là đã ấp ủ
những hy vọng lớn và ước mơ vĩ đại kiểu Mao, và chính
điều này đã khiến ông, hơn hẳn ba vị tiền nhiệm, tiến
hành thanh trừng những đối thủ chính trị cản đường mình.
Dưới vỏ bọc chống tham nhũng, ông đã thúc đẩy điều mà
nhà bình luận John Minnich thuộc Viện Chính sách (think tank)
Stratfor gọi là "nỗ lực rộng nhất và sâu nhất, kể từ khi
Mao Trạch Đông chết năm 1976 và Đặng Tiểu Bình lên nắm
quyền hai năm sau đó, nhằm thanh trừng, tái tổ chức và chấn
chỉnh lại vị thế của giới lãnh đạo Đảng Cộng sản."

<strong>20 tháng 36 vị</strong>

Tính đến nay, cuộc chiến của Tập đã thực sự càn quét,
hạ bệ ít nhất 36 quan chức ở vị trí thứ trưởng hoặc cao
hơn trong 20 tháng đầu tiên nắm quyền. Ủy ban Kỷ luật Trung
ương Đảng cho biết năm ngoái họ đã kỷ luật 182.000 quan
chức. Bộ sưu tập những con hổ sa bẫy có cả Bạc Hy Lai,
một ủy viên Bộ Chính trị đầy sức hút, có cả Từ Tài
Hậu, từng là một trong những vị tướng quyền lực nhất
nước, và có cả Chu Vĩnh Khang, ông vua lực lượng an ninh nội
chính, người phải phải rời ngôi vào năm 2012.

Thông báo về việc điều tra ông Chu Vĩnh Khang, đưa ra ngày
29/7/2014 vừa qua, đánh dấu điều một số người cho là
"kết thúc giai đoạn quan trọng đầu tiên trong chiến dịch
chống tham nhũng của Tập," nhưng điều này còn có ý nghĩa
sâu xa hơn nhiều. Việc truy tố chưa từng có rõ ràng đánh
dấu những ngày cuối cùng của hai thập niên ổn định chính
trị, một thời kỳ đủ dài để cho phép Trung Quốc phục hồi
sức lực sau 27 năm thảm hại dưới sự cai trị của Mao Trạch
Đông.

<strong>Phạm điều tối kỵ</strong>

Việc điều tra Chu Vĩnh Khang thực ra vi phạm điều tối kỵ
từng được mấy thế hệ lãnh đạo tuân thủ, đó là không
được truy tố ủy viên hay cựu ủy viên của Ban Thường vụ
Bộ Chính trị. Nếu các lãnh tụ biết mình sẽ không bị truy
bức đến cùng, như họ từng bị truy bức trong thời Cách
mạng Văn hóa do Mao phát động, thì họ sẽ sẵn lòng rút lui
êm thắm nếu thất bại khi tranh giành quyền lực. Nói cách
khác, người kế vị khôn khéo của Mao, ông Đặng Tiểu Bình
đã giảm thiểu tối đa nguy cơ các nhân vật chính trị quan
trọng phải chiến đấu đến cùng và xé nát Đảng Cộng sản.
Nhìn như thế thì việc cấm đụng đến các vị Ủy viên ban
Thường vụ là một yếu tố quan trọng trong việc tái lập ổn
định sau thời kỳ thanh trừng điên dại kéo dài hàng thập
niên do Mao tiến hành.

Thế nhưng, Tập Cận Bình đã đảo ngược thế cờ và quy
trình quen thuộc, và điều này thể hiện rất rõ qua vụ cho
điều tra Chu Vĩnh Khang và án chung thân dành cho Bạc Hy Lai. Đây
là dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang trở lại thời kỳ mà
nhiều nhà quan sát nghĩ là đã qua từ lâu, và Tập Cận Bình
đang phủ nhận cách làm chính trị của thời kỳ do Giang-Hồ
thống lĩnh. Suốt thời kỳ vuốt mặt phải nể mũi đương
nhiên đó, những kẻ chơi trò quyền lực đã cố duy trì thế
cân bằng mong manh giữa những phe kình chống nhau trong Đảng.
Còn đến thời Tập Cận Bình, cuộc chiến mất-còn sống-chết
tranh giành quyền lực đang biến thành chủ trương"Tao còn,
mày mất" hoặc "Mày chết, tao sống" ("You die, I live.")

Như giáo sư Trương Minh thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc
nhận xét, "trận đánh" giữa Tập và những quan chức khác
"đã ở mức nóng bỏng cực độ." Câu hỏi đặt ra là
liệu trong những tháng sắp tới, các cuộc đấu đá kia sẽ
giảm cường độ hay lại càng nóng bỏng.

<strong>Thỏa thuận?</strong>

Theo quan sát viên kỳ cựu về vấn đề Trung Quốc, ông Willy
Lam, thì giai đoạn tệ hại nhất đã qua. Ông trích một nhận
định của Đặng Vũ Văn – nguyên Phó Tổng Biên tập tờ Học
tập Thời báo (Study Times) của Trường Đảng Trung ương –
đăng trên Đại Công báo (Ta kung Po), tờ báo Hongkong thường
phản ảnh đường lối Bắc Kinh, số ra ngày 26/7: "Nhiều
người muốn biết liệu những con "hổ lớn" hoặc "hổ
già" có tiếp tục bị sa bẫy hay không. Và khả năng điều
này xảy ra trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ năm năm lần
thứ nhất gần như bằng không." Ông tin rằng Tập Cận Bình
đã đạt được một thỏa thuận nào đó với Giang Trạch Dân,
Hồ Cẩm Đào, và những tai to mặt lớn khác trong Đảng để
họ cho phép Tập làm bất cứ những gì Tập muốn với Chu Vĩnh
Khang, với điều kiện Tập sẽ không đụng đến họ hoặc con
cháu họ.

Nhưng một thỏa thuận như thế là điều nhiều người còn
hoài nghi. Hiện đang có rất nhiều dự đoán về những gì sẽ
xảy ra, và tất cả dường như đều cho thấy suy đoán của
Đặng Vũ Văn không đúng, ít nhất là với các lý do sau:

<strong>Con hổ lớn nhất & tà khí</strong>

Thứ nhất, Tập được cho là đang dùng chiến dịch chống tham
nhũng – trên thực tế thì đây là một cuộc thanh trừng chính
trị – để gạt ra ngoài những kẻ chống đối kế hoạch tái
cấu trúc kinh tế sâu rộng. Nếu điều này đúng thì thỏa
thuận mà Đặng Vũ Văn nhắc tới là sai. Xét cho cùng, nếu tìm
cách thỏa thuận với phe bảo thủ thì phe bảo thủ, vốn chịu
nhiều thiệt hại nhất nếu có thay đổi, sẽ ở vào thế có
thể cản trở hầu hết các cải cách. Trong khi đó, Tập Cận
Bình lại là tuýp người khát khao để lại một di sản đáng
kể – Tập muốn được xem như người có công cứu sống
Đảng Cộng sản và thực hiện được "Giấc mơ Hoa" – và
ông cũng chẳng dại gì bán rẻ tiền đồ của chính mình nếu
thỏa hiệp. Để làm được điều mọi người nói ông sẽ làm
– hoặc ít nhất là nắm được quyền lực tối cao – Tập
Cận Bình cần nhổ nanh mọi đối thủ, nhổ nanh mọi con hổ
vẫn đang là chúa tể rừng rú.

Thứ hai, mọi người hầu như đang mất kiên nhẫn với Tập,
hoặc đang gặp bất lợi vì các chính sách của ông. Điều này
có nghĩa trên thực tế Tập đang có động lực rất chính
đáng để tung một chiêu ngoạn mục nhằm lấy lại sự ủng
hộ của xã hội, chẳng hạn như bủa lưới bắt luôn con hổ
lớn nhất của bầy hổ là Giang Trạch Dân. Nhà bình luận
thạo tin ở Bắc Kinh, ông Lý Vĩ Đông (Li Weidong) tin rằng Tập
sẽ nhắm vào mạng lưới tay chân của Giang và từ đó đảm
bảo rằng 19 vị cựu Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị
sẽ vì sợ hãi mà phải tuân thủ mọi ý muốn của Tập.

Thứ ba, ngay cả khi có một thỏa thuận giữa Tập và các bác
hổ già đi nữa, thì những thỏa thuận đó cũng không thể kéo
dài. Tập chắc chắn hiểu rằng ông đã đẩy cao kỳ vọng
của người dân Trung Quốc và giờ đây ông phải làm những gì
mình hứa. Quần chúng đòi hỏi bọn tham nhũng và quan tham bị
hạ bệ, quần chúng muốn thấy gió lành thổi bay "tà khí",
mượn lời người bạn thâm niên của Tập nói với nhà báo
John Garnaut. Vì vậy, Tập sẽ không thỏa hiệp trong cuộc chiến
chống tham nhũng, ngay cả khi đó là điều Tập muốn làm. Trong
xã hội Trung Quốc phát triển ngày càng phức tạp, có những
thế lực mới không thể nào xem thường.

<strong>Vượt tầm kiểm soát</strong>

Tập Cận Bình, giống Gorbachev, là người muốn làm điều vĩ
đại để cải cách một hệ thống bệnh hoạn. Nhưng cũng như
lãnh tụ cuối của Liên Xô cũ, Tập vừa kích hoạt những
chuyển biến mà ông không thể kiểm soát được. Ông quyết
định tấn công tham nhũng, nhưng tệ nạn này đã ăn quá sâu
trong hệ thống chính trị cộng sản Trung Quốc, nên rất khó
có thể quản lý những nỗ lực chống tham nhũng quyết liệt.
Không may cho Tập, ông đã tạo ra những kỳ vọng lớn lao trong
xã hội, và trong cả giới tinh hoa. Cũng vì vậy ông không thể
nào ngưng chiến dịch chống tham nhũng, và điều này nghĩa là
dù có ngầm thỏa thuận với những bác hổ già đi nữa, các
thỏa thuận đó không sớm thì muộn cũng tan tành, bằng cách
này hay cách khác.

Một hệ thống chính trị dễ vỡ không thể kiềm chế được
những kẻ quyết chí chiến đấu đến cùng để tồn tại.

Chính trị Trung Quốc thời hiện đại có lẽ sẽ không man rợ
như trong những năm đầu lập nước Cộng hòa Nhân dân, nhưng
vẫn không thể cho phép một lãnh tụ chấp nhận tình thế bất
phân thắng bại. Một lãnh tụ chỉ có thể hoặc thắng hoặc
thua, nhất là với Tập Cận Bình, kẻ đã kích hoạt điều
được xem như một cuộc chiến tranh hủy diệt mang động cơ
chính trị.

<strong>Logic khốc liệt</strong>

Với những thử thách quá lớn trong những ngày này, không ai
muốn thấy mình yếu kém, nhất là đối với Tổng Bí thư
Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tập Cận Bình đã khởi động
cuộc chiến sống-còn, và ông phải tiến hành đến khi kết
thúc. Khác với những hệ thống pháp trị trong đó các cơ cấu
có tính định chế sẽ kiềm chế những xung động và xung
đột, hệ thống toàn trị ở Trung Quốc lại dễ dàng tưởng
thưởng những hành động tồi bại nhất trong những thời kỳ
căng thẳng nhất. Kiểu cách chính trị được ăn cả ngã về
không của Tập Cận Bình trói ông vào một logic rất khốc
liệt mà ông không thể thoát khỏi.

Trong tình hình đó, <a
href="http://www.npr.org/blogs/parallels/2014/08/08/338630914/chinas-president-says-his-anti-corruption-drive-is-deadlocked">như
nhận định của giáo sư Quách Ôn Lương (Guo Wenliang)</a> thuộc
Đại học Trung Sơn tỉnh Quảng Châu: "nguy cơ những con hổ
sẽ liên kết để phản công là một nguy cơ rất, rất lớn"
vì các quan chức cao cấp sẽ không thể ngồi chờ Tập đến
tóm đi từng người một. Và Tập cũng không thể ngồi chờ
họ tấn công phản kích.

Tập Cận Bình, một lãnh tụ cứng rắn đang định hình và tung
hoành, đã thay đổi cục diện chính trị tại Trung Quốc Cộng
sản – sự thay đổi này có thể tốt hay xấu hơn, nhưng
điều chắc chắn là ông không thể quay ngược lại được
nữa.

Nguồn: Gordon G. Chang, <a
href="http://nationalinterest.org/feature/china%E2%80%99s-gorbachev-tearing-the-communist-party-apart-11076">"China's
"Gorbachev" Is Tearing the Communist Party Apart", The National
Interest 14/8/2014</a>

Bản tiếng Việt © 2014 Phan Trinh & pro&contra

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140816/gordon-g-chang-gorbachev-tau-dang-xe-nat-dang-cong-san),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!