David Marr - Công giáo: Đồng minh hay Kẻ thù? (P.1)

<strong>Chương 7: Đối phó với Thành phần Đối lập trong
nước</strong>

...

<strong>
Công giáo: Đồng minh hay Kẻ thù?</strong>

Nhà thờ Công giáo và cộng đồng Giáo dân thiểu số Việt Nam
đã tạo ra một thách thức khác biệt đối với Hồ Chí Minh
và nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (VNDCCH) so với các
tổ chức chính trị đã đề cập ở phần trước. Đây là
một cơ cấu tôn giáo lâu đời có quan hệ với Vatican và chế
độ thực dân trước đấy, nhưng trong khi đó một nghìn tư
linh mục cộng với vô số nhà lãnh đạo giáo dân đã bị ảnh
hưởng mạnh mẽ bởi những làn sóng yêu nước trong hai thập
kỷ trước, và 1,6 triệu người theo đạo Công giáo (khoảng 8,5
phần trăm dân số Việt Nam năm 1945) sống trong các cộng đồng
có qui củ tại nông thôn hoàn toàn có thể được huy động cho
các mục tiêu chính trị và xã hội cụ thể. Trong những năm
1930, lần đầu tiên Toà thánh La Mã đã tấn phong ba linh mục
người Việt vào chức giám mục. Giới trí thức Công giáo cũng
hợp tác với trí thức ngoại đạo trong những dự án hiện
đại hoá. Các tổ chức thanh niên Công giáo bùng nổ. Đến
những năm đầu 1940, các nhà lãnh đạo thanh niên cũng như các
linh mục trong các giáo phận thường xuyên rao giảng tính tương
thích giữa tình yêu Chúa và yêu Tổ quốc. Dường như rất ít
người Công giáo gia nhập các tổ chức Việt Minh, một phần
vì tin đồn rằng Việt Minh bị những người cộng sản vô
thần thống trị, và cũng vì nhiều người theo Việt Minh nhìn
dân Công giáo bằng cặp mắt đầy nghi ngờ. Cơ chế tổ chức
của nhà thờ đa phần vẫn nằm trong tay của một đại diện
tông đồ người Pháp, mười một giám mục châu Âu và 330 linh
mục Pháp.

Sau cuộc đảo chính của Nhật ngày 9 tháng Ba 1945, những
người Công giáo lẫn ngoại đạo đã tổ chức những cuộc
biểu tình và tuần hành yêu nước chống thực dân . Giới linh
mục và nữ tu ngoại quốc thình lình bị đe doạ, mặc dù quân
đội Nhật thường bảo vệ những ai sống trong khu vực thuộc
căn cứ của họ, người Việt Công giáo nói chung đã có thể
tự bảo vệ những tu sĩ nước ngoài vẫn còn nằm lại trong
các giáo xứ ở tỉnh, các trại mồ côi hoặc các tu viện.
Trong một trường hợp ngoại lệ, một đám đông đã xông vào
cướp phá một trại mồ côi Công giáo tại Kẻ Số, Nam Định
vào ngày 11 tháng Tám, bắt đi người đứng đầu hội truyền
giáo Pháp là Cha Dupont và sau đó đã giết chết ông ta. Tại
tỉnh láng giềng Ninh Bình, một nhóm thanh niên Công giáo do Cha
Hoàng Quyền dẫn đầu đã lặng lẽ rút lên một đồn điền
trung du sau khi Nhật đảo chính nhằm tổ chức, học quân sự,
in ấn và phân tán truyền đơn yêu nước về đồng bằng. Sau
khi nghe tin về điều khoản đầu hàng của Nhật, với vài
khẩu súng trường, nhóm này đã hành quân về thị xã Phát
Diệm vào ngày 20 tháng Tám để chiếm chính quyền, Cha Quỳnh
đã gắn huy hiệu "Giám mục Việt Minh" cho giám mục địa
phận là Cha Lê Hữu Từ trong tiếng reo hò của hàng nghìn
người. Năm ngày sau, Văn Tiến Dũng, thành viên cao cấp của
Đảng Cộng sản Đông Dương (ĐCSĐD) trong khu vực đã tảng
lờ nhóm quân của Quỳnh khi công bố danh sách hội đồng nhân
dân cách mạng tỉnh Ninh Bình trong đó ông giữ chức chủ
tịch. Tại Hà Nội, danh sách "Chính phủ Nhân dân Lâm thời"
được công bố lần đầu tiên vào ngày 24 tháng Tám đã không
có thành viên người Công giáo, nhưng danh sách nội các lâm
thời VNDCCH công bố vào ngày 27 và 28 tháng Tám đã bao gồm
Nguyễn Mạnh Hà, một cựu lãnh đạo thanh niên Công giáo và là
người đứng đầu phòng Kinh tế Vụ Bắc Kỳ vào lúc Việt
Minh chiếm chính quyền.

Chủ nhật ngày 2 tháng Chín, ngày mà Hồ Chí Minh chọn để
tuyên bố Việt Nam độc lập và thành lập nước VNDCCH, lại
trùng vào ngày "Thánh tử đạo Việt Nam" nhằm vinh danh
những người đã chết vì đạo Công giáo, đặc biệt là trong
giai đoạn thế kỷ Mười chín. Vào sáng sớm hôm đó, các nhà
thờ tại Hà Nội chật ních người đi lễ. Với động thái
nhằm chứng tỏ hậu thuẫn của công giáo Việt Nam với chính
quyền mới, các linh mục đã dẫn giáo dân của mình qua các
phố đến quảng trường đang tổ chức Ngày Lễ Độc lập.
Cũng cùng ngày tại Sài Gòn, đã có những diễn tiến hoàn toàn
khác khi có những phát súng nổ vào đám đông đang tụ tập
mừng Lễ Độc lập tại quảng trường Norodom kế bên nhà thờ
lớn. Một số người trong đám đông cho rằng đạn chắc chắn
được bắn từ tầng trên của nhà dòng, nhắm vào đám đông
để trả thù. Cha Tricoire, một linh mục râu dài của nhà tù
vốn được nhiều cựu tù chính trị người Việt thầm tôn
trọng, đã bị bắn khi ông đứng trước cửa chính của nhà
dòng, và đã bị bỏ mặc cho ra máu đến chết trong vườn.
Trong tuần lễ đầu của tháng Chín ở Huế, giới lãnh đạo
ĐCSĐD đã giết chết Ngô Đình Khôi, một đại thần và thành
viên gạo cội của dòng họ Công giáo Ngô Đình đầy thế
lực. Em trai ông là Ngô Đình Thục, giám mục Vĩnh Long lúc ấy
đang ở Hà Nội để gặp gỡ các thành viên của chính phủ
mới. Nhưng một người em trai khác là Ngô Đình Diệm lại đang
bị giam giữ ở ngoại ô Hà Nội (xem thêm ở dưới).

Khi những tin tức đáng quan tâm về những hành động hung hãn
của quân Anh tại Sài Gòn truyền đến miền bắc và trung Việt
Nam vào giữa tháng Chín, những người Công giáo đã cùng dân
ngoại đạo tham gia các cuộc tuần hành phản đối. Giới Công
giáo cũng đã lập ra những cuộc biểu tình riêng của họ vào
Chủ nhật ngày 23 tháng Chín, nhằm đúng vào ngày chiến sự
nổ ra tại Sài Gòn. Tại cuộc biểu tình tại Hà Nội, các linh
mục đứng trước họ đạo trong giáo xứ dõng dạc bày tỏ
tinh thần yêu nước cũng như niềm tin tưởng vào Chủ tịch
Hồ Chí Minh. Tại một cuộc biểu tình ở Huế, mọi người
đều lắng nghe bản tuyên bố kêu gọi nam giới chuẩn bị ra
trận và nữ giới đảm nhận vai trò tiếp tế và cứu thương,
và cả hai phía đều bỏ qua những bất đồng trên tinh thần
đoàn kết dân tộc. Nhưng rồi việc này lại kèm thêm điều
kiện: "Tuy nhiên, đặc biệt đối với người Công giáo,
chúng ta phải đóng góp dựa trên nền tảng Tôn giáo của mình.
Những việc gì có nguồn gốc từ Đức Chúa Trời, chúng ta có
thể làm ngay." Khi cuộc biểu tình kết thúc, mọi người hô
to, "Vì Chúa, vì Tổ quốc!" và "Việt Nam hoàn toàn độc
lập muôn năm!"

Cũng vào ngày 23 tháng Chín, Giám mục Nguyễn Bá Tòng, đại
diện cho cả 4 giám mục người Việt, đã gửi một thông
điệp đến Giáo hoàng Pius XII xin ông ban phước lành và cầu
nguyện cho nền độc lập của Việt Nam, "vừa mới giành
được và nhân dân chúng tôi sẽ ra sức gìn giữ bằng mọi
giá." Giám mục Tòng tìm cách chuyển hoá tầm quan trọng của
ngày Thánh Tử Đạo 2 tháng Chín để trở thành một ngày trong
đó "toàn thể người dân An Nam không phân biệt tôn giáo"
bày tỏ lòng yêu nước của mình, và quyết tâm "bảo vệ
chính quyền bằng máu của mình." Thông điệp kết thúc bằng
lời cầu xin giáo hoàng, toà thánh La Mã, các hồng y, các tổng
giám mục, giám mục và giáo dân Thiên chúa trên toàn thế giới
- đặc biệt là ở Pháp - "ủng hộ quyết định của đất
nước dấu yêu của chúng tôi." Chúng ta không biết được
Giám mục Tòng có liên lạc với các thành viên của chính phủ
VNDCCH trước khi gửi bức điện này hay không, nhưng chắc chắn
là Hồ Chí Minh đã rất hài lòng với nội dung của nó. Dường
như không một người nào trong số mười bốn giám mục ngoại
quốc tại Việt Nam được tham vấn. Không cần phải thẩm
định lòng yêu nước của Giám mục Tòng, chúng ta có thể
mường tượng rằng vào thời điểm nhạy cảm ấy ông đã
liên tục lo lắng về tình cảnh yếu thế của người Công
giáo có thể bị người ngoại đạo tấn công, và quyết định
rằng một cam kết rất công khai với Hồ Chí Minh và chính
quyền mới là biện pháp bảo vệ tốt nhất đối với các tín
đồ của ông đang sống rải rác trong nước. Sáu thập niên
trước, người Công giáo từng trải qua những cuộc tàn sát
khốc liệt khi quân Pháp tiến vào.

Từ đầu tháng Chín 1945, những tổ chức liên đới với Hội
Cứu rỗi Quốc gia bắt đầu mọc lên, đôi khi do những tu sĩ
địa phương và đôi khi do giới thanh niên giáo dân khởi
xướng. Trước khởi nghĩa tháng Tám, Việt Minh từng đưa hội
Công giáo vào trong thành phần mặt trận đoàn kết của mình,
nhưng điều này có vẻ chỉ là ý tưởng chứ không là thực
tế. Nguyên tắc được công bố của hội hầu như giống hệt
nguyên tắc của những hội cứu rỗi quốc gia khác. Giờ đây
nhiều hội đoàn thanh niên Công giáo trước đấy chỉ đơn
giản thay đổi tên, thảo ra qui chế mới và xin phép chính
quyền công nhận. Các báo Công giáo in lại "Mười Chính sách
của Việt Minh" và những thông báo mới đưa ra. Lá cờ quốc
gia mới đôi khi được phủ trên ngưỡng cửa chính của nhà
thờ, và bên trong giăng những khẩu hiệu Việt Minh. Các giáo
sĩ người Pháp hoảng sợ nhưng không dám phản đối. Giới
lãnh đạo chính quyền VNDCCH hẳn đã rất hài lòng với việc
những người Công giáo ngã về hướng quốc gia, vào thời
điểm mà chính quyền lâm thời đang tuyệt vọng ra sức biểu
dương tính chính danh của mình trước lực lượng đồng minh
đang tiến vào. Mặt khác, các nhà lãnh đạo ĐCSĐD có thể đã
lo lắng khi thấy Công giáo liên kết với Việt Minh nhưng lại
không có thành phần đảng viên, điều này đã vi phạm nguyên
tắc "mặt trận đoàn kết từ dưới lên" được đưa ra từ
năm 1941.
<center><img src="https://www.danluan.org/files/u28/daminh.png"><br>Trang
bìa báo Đa Minh số 150 (1 Tháng Mười một 1945): Bản đồ La Mã
và Việt Nam được đặt cạnh nhau, cờ Vatican và VNDCCH cùng
bay, và kêu gọi người đọc mến Chúa yêu Tổ quốc. Nguồn:
Thư viện Quốc gia Việt Nam</center>
Một tờ báo bán nguyệt san Công giáo xuất bản tại Nam Định
đã chuyển tải tinh thần hưng phấn nổi bật xảy ra vào cuối
năm 1945. Với tựa đề Đa Minh (<em>Dominican</em>), tờ báo đã
được phát hành từ nama 1939 dưới sự bảo trợ của giám xứ
Bùi Chu là Giám mục Hồ Ngọc Cẩn. Trên trang bìa số ra ngày 1
tháng Chín đăng hình một cây nến thắp sáng và những từ
"<em>VIETNAM độc lập</em>". Trang bìa của số kế tiếp đăng
một lá cờ Việt Minh - VNDCCH lớn và câu khẩu hiệu "Việt Nam
Dân Chủ Cộng Hoà Muôn Năm!!!" Bên trong có một bài viết nhắc
lại quá khứ đẫm máu mà người Công giáo phải chịu đựng
tại Việt Nam. Bìa báo ngày 1 tháng Mười một vẽ một bản
đồ thu gọn nhiều lần để làm La Mã và VNDCCH nằm gần nhau,
một cột cờ với hai lá cờ Vatican và VNCDCH bay bên nhau, và
một chiếc lư thờ lớn với hương khói đang toả lên. Bên
dưới là câu khẩu hiệu: "Mến Thiên Chúa - Yêu Tổ Quốc". Có
những bài báo biện minh cho việc người Công giáo tham gia vào
"mặt trận tổ quốc," một bài tiểu sử của vị tân giám xứ
Phát Diệm, Giám mục Lê Hữu Từ, và kể tiếp câu chuyện
người Công giáo bị đàn áp ngày xưa. Những thông tin liên quan
đến Việt Minh giảm đi trong những số kế tiếp. Trang bìa
của số báo Giáng sinh đăng hình một ngôi sao sáng, nhằm đại
diện cho ngôi sao Bethlehem lẫn ngôi sao trên lá cờ VNDCCH, cùng
với một bài giảng về sức mạnh cứu rỗi từ việc Chúa ra
đời và khát vọng cho hoà bình từ tăm tối và thắc mắc. Bên
trong là một lời kêu gọi thống thiết cho tình đoàn kết
lương giáo, và một thông báo ngắn ngủi của Sở Công an Nam
Định rằng những cáo buộc về việc các nhà truyền giáo
ngoại quốc đầu độc người dân đã được điều tra và
không thấy đủ bằng cớ - thật thế, chắc chắn chúng chỉ
là những đồn đãi do những kẻ phản quốc loan truyền.

Việc chính thức bổ nhiệm Lê Hữu Từ làm giám mục giáo xứ
Phát Diệm ngày 29 tháng Mười đã tạo một cơ hội hiếm hoi
để nhà thờ và chính quyền gặp nhau, chia xẻ quan tâm và rút
ra bài học cho tương lai. Giám mục Tòng và Giám mục Cẩn làm
chủ lễ bổ nhiệm Từ, với sự đồng lòng của các linh mục
từ mười giáo phận, từ Lạng Sơn đến Huế. Không có một
giám mục ngoại quốc nào hiện diện. Phái đoàn của chính
phủ VNDCCH do Cố vấn Tối cao Vình Thụy dẫn đầu và bao gồm
Võ Nguyên Giáp (bộ trưởng nội vụ), Phạm Văn Đồng (bộ
trưởng tài chính) và Nguyễn Mạnh Hà (bộ trưởng kinh tế và
là một giáo dân có vai vế) - rõ ràng là một động thái nổi
bật của chính phủ trong việc thừa nhận và quan tâm. Lá thư
chúc mừng Giám mục Từ của Hồ Chí Minh bày tỏ mối tin
tưởng rằng ông sẽ lãnh đạo đồng bào Công giáo của mình
noi gương hi sinh của Chúa, và "đấu tranh bảo vệ quyền Tự do
và Độc lập của quốc gia." Hồ Chí Minh cũng mời Giám mục
Từ vào chức cố vấn tối cao cùng với cựu hoàng Bảo Đại.
Trong buổi tiệc trưa, Giám mục Từ được cho là đã nghiêng
người sang đề nghị với Bảo Đại những đề xuất chính
trị của mình. Sau khi Bảo Đại thở dài và nói rằng ông
không có thực quyền, Giám mục Từ trả lời thẳng thừng,
"Vậy thì ông quá tệ." Giám mục Từ tỏ vẻ kiên quyết về
chính trị, cả trong tôn giáo lẫn ngoài đời.

Cũng trong cùng bữa tiệc ấy, Giám mục Từ đã nói với
Nguyễn Mạnh Hà rằng ông đã đồng ý với đề nghị của
Phạm Văn Đồng để tham gia Hội Cứu rỗi Quốc gia của Việt
Minh. Hà kêu gọi Giám mục Từ nên cân nhắc lại hành động
này vì nó bị người Công giáo phản đối khắp nơi, do đó
sẽ tạo ra chia rẽ trong thời điểm vô cùng nhạy cảm này. Khi
Giám mục Từ trả lời rằng ông không thể rút lời được,
Hà đề nghị ông nên phát động một tổ chức độc lập
mới. Trong buổi thảo luận trưa hôm ấy, khi một số đại
diện các nhà thờ khác nhấn mạnh rằng Hội Cứu rỗi Quốc
gia không nên hợp nhất hoàn toàn với Việt Minh, Phạm Văn
Đồng và Võ Nguyên Giáp bèn chấp nhận rằng hội này có thể
giữ nguyên cơ cấu song song và đối tác ngang hàng với giới
lãnh đạo Việt Minh ở mỗi cấp. Công thức "mặt trận đoàn
kết từ phía trên" này đã được ghi nhận rõ ràng trong những
giấy phép do Đồng ký tên đại diện cho Việt Minh lẫn chính
phủ. Buổi trưa kết thúc với một cuộc diễn hành lớn tại
sân vận động Phát Diệm, với cả những băng rôn yêu nước
và hô khẩu hiệu.

Mãi đến tối hôm ấy Phạm Văn Đồng và Võ Nguyên Giáp mới
biết được kế hoạch thành lập một tổ chức khác với tên
Liên đoàn Công giáo Việt Nam, mang tính "tôn giáo" hơn Hội Cứu
rỗi Quốc gia, và chịu sự quản lý của nhà thờ nhiều hơn.
Được biết là Đồng và Giáp đã rất giận dữ với Giám
mục Từ, và họ đã không thèm nói chuyện với Nguyễn Mạnh
Hà trong cả tuần. Ít nhất họ cũng hài lòng rằng các giám
mục người Việt đã gửi một thông điệp đến Vatican, London
và Washington, kêu gọi giáo dân trên toàn thế giới hỗ trợ
"đất nước chúng tôi đang bị chiếm đóng và những người
dân, được thúc đẩy bởi lòng yêu nước thuần thành, đang
bị thảm sát trên chiến trường." Sáu tuần sau tại Huế,
đại diện toà thánh từ Indonesia, Tổng Giám mục Drapier đã
giải thể Liên đoàn Công giáo vừa thành lập tại Phát Diệm
và ban hành một qui chế tạm thời của ông để thành lập
một tổ chức khác với cùng tên gọi. Cũng cùng khoảng thời
gian này, một tổ chức thứ ba mang tên Quốc gia Công giáo thông
báo thành lập và tiến tới lên án chủ nghĩa cộng sản vô
thần cũng như lên tiếng ủng hộ đề nghị của Việt Nam
Quốc dân Đảng thành lập một mặt trận quốc gia chống Việt
Minh. Từ giữa tháng Mười hai, lại có thêm một nhóm khác
xuất bản tờ <em>Hồn Công Giáo</em>, một tờ báo bí mật từ
Hà Nội trong đó chủ yếu dồn những chỉ trích đến những
người Công giáo nào tham gia Hội Cứu rỗi Quốc gia, đồng
thời cũng lên án hội Quốc gia Công giáo là đã đứng về phe
của Việt Nam Quốc dân Đảng. <em>Hồn Công Giáo</em> khẳng
định rằng Việt Minh đã dựa vào phát xít Nhật để chiếm
quyền lực, cảnh cáo giáo dân rằng Vatican đã cấm họ đi về
phe cộng sản, và tuyên bố rằng Giám mục Ngô ĐìnhThục và em
là Ngô Đình Diệm đã bị Việt Minh bắt giữ. Cả tờ <em>Hồn
Công Giáo</em> lẫn tờ <em>Việt Nam</em> đã đăng cụ thể
những trường hợp các linh mục bị bắt giữ và cờ Vatican
bị xé bỏ, đặc biệt là tại miền trung Việt Nam.

Tuy nhiên, cho đến cuối năm 1945 hầu hết người Công giáo
đều có vẻ nhiệt tình ủng hộ Hồ Chí Minh và chính phủ
VNDCCH trong khi vẫn e ngại về ĐCS ĐD cũng như thái độ chống
Công giáo của những người theo Việt Minh. Những người Công
giáo yêu nướccảm thấy xấu hổ khi Tổng Cao uỷ Đông Dương,
Đề đốc d'Argenlieu từng là một tu sĩ dòng Carmelite trước
khi phục vụ Tướng de Gaulle vào năm 1940. Trước lễ Giáng sinh,
với sự cho phép của Giám mục Hồ Ngọc Cẩn, một buổi mít
tinh và diễn hành lớn nhằm ủng hộ chính quyền đã được
tổ chức tại giáo phận Bùi Chu với chuông nhà thờ ngân vang
và hang nghìn người vũ trang diễn hành qua lễ đài. Một nhà
báo Việt Minh đã đặc biệt bất ngờ khi trông thấy một đơn
vị nữ vũ trang, và đã ca ngợi họ dám từ bỏ mái ấm quê
nhà để bảo vệ đất nước. Ở Huế, một nhà văn đã viết
bài ca ngợi lễ Giáng sinh độc lập đầu tiên sau suốt tám
mươi năm bị Pháp xúi dục hai bên lương giáo chống nhau,
người dân giờ đây có thể noi gương hi sinh của Chúa để
đem lại tự do, độc lập và hoà bình cho nhân loại. Cuộc
bầu cử Quốc hội sắp đến đã khiến cho một số giáo phận
tiến cử các linh mục hoặc những người đứng đầu họ
đạo vào danh sách tranh cử, và chỉ đạo cho giáo dân thể
thức đi bầu. Giám mục Lê Hữu Từ phát hành một bức thư
mục vụ về cuộc bầu cử- tầm quan trọng chính trị của nó,
sự cần thiết phải có những đại biểu Công giáo có tài,
giá trị chiến thuật trong việc thành lập một giáo khu với
những người ngoại đạo đáng tin cẩn, và sự cần thiết
trong việc hướng dẫn giáo dân không được bầu cho ai khác.
Ông tiên đoán rằng các đại biểu chống Công giáo tại Quốc
hội sẽ thảo ra những luật lệ gây bất lợi cho tôn giáo ,
đạo đức, hoặc quyền sở hữu tài sản của nhà thờ, vì
thế điều quan trọng là giới Công giáo thiểu số phải biết
tạo dựng một liên minh đối với những vấn đề quan
yếu.Tại Ninh Bình, có bốn người Công giáo, dẫn đầu là Cha
Phạm Ngọc Chi và có cả Ngô Tử Hạ, chủ một nhà in lớn
tại Hà Nội đã tham gia ứng cử vào cuộc bầu cử Quốc hội
ngày 6 tháng Giêng 1946. Các nhân viên bầu cử tuyên bố chỉ
có Hạ thắng cử và Việt Minh thắng ba ghế còn lại. Giám
mục Từ đã gửi ngay điện tín đến chính quyền trung ương
tố cáo nạn gian lận bầu cử và doạ sẽ tổ chức một cuộc
biểu tình phản đối. Chính quyền nhanh chóng trả lời rằng
một số phiếu bầu đã bị vô tình đánh mất và thật ra thì
Cha Chi cũng thắng cử. Cảm thấy câu trả lời không thành
thực, Giám mục Từ quyết định rằng Cha Chi không nên tham gia
Quốc hội. Ba linh mục Công giáo từ những tỉnh khác cũng đã
thắng cử vào Quốc hội, và Ngô Tử Hạ được vinh dự làm
chủ trì phiên họp quốc hội ngày 2 tháng Ba. Không có ai trong
số năm ứng cử viên Công giáo tại Hà Nội thắng cử. Rõ
ràng Giám mục Từ và những người lãnh đạo Công giáo khác
đã kỳ vọng rằng Quốc hội sẽ đóng vai trò chuyển hướng
trong nền chính trị VNDCCH, phân cách được chuẩn mực cộng
sản và cai trị độc tài. Những kỳ vọng của họ với Quốc
hội mau chóng bị xoá bỏ, và những ngờ vực về sự tráo
trở của cộng sản càng được củng cố.

Vào cuối tháng Giêng, Hồ Chí Minh bất ngờ đi Phát Diệm để
thông qua việc bổ nhiệm Giám mục Lê Hữu từ làm cố vấn
tối cao cho chính quyền VNDCCH. Người gác cổng già của tu
viện chạy vào báo với vị giám mục rằng "một ông già đội
nón cối chống gậy, mặc áo bốn túi muốn vào gặp Đức
ông." Không hề lúng túng trước cuộc viếng thăm đầy bất
ngờ của vị chủ tịch nhà nước lâm thời, Từ nói chuyện
với Hồ suốt một giờ trong khi phụ tá của ông lo thu xếp
lễ tiếp tân chính thức, trong buổi tiệc Hồ kết thúc phát
biểu của mình bằng cách hướng dẫn các linh mục hô to ba
lần "Chúa vạn tuế!" Sau đấy mọi người tụ tập đến nhà
hát của thị xã, nơi các học sinh trường dòng và đoàn thiếu
niên hát hò ca ngợi Hồ Chủ tịch và chính quyền. Hồ đặt
tay lên vai Giám mục Từ và khuyến khích mọi người có mặt
bày tỏ quan tâm của họ đến vị cố vấn tối cao để cùng
tìm ra giải pháp. Theo lời một nhân chứng, "Hồ Chí Minh, với
quần áo giản dị, giọng nói quả quyết và cử chỉ thân
thiện đã chuyển hoá được cử toạ." Một số cụ già đã
bật khóc khi được Hồ bắt tay thăm hỏi sức khoẻ. Chỉ trong
vài ngày, Giám mục từ đã được gọi là <em>Đức Cố
Vấn</em> và người ta sáng tác bài hát để ca ngợi chức vụ
của ông.

Mối quan hệ cá nhân giữa Hồ Chủ tịch và Giám mục Từ đã
giúp ích cho cả chính phủ lẫn người Việt Công giáo. Chính
quyền VNDCCH cần hơn hết việc không cho chính giới Pháp cơ
hội sử dụng vấn đề Công giáo làm lý do để can thiệp toàn
phần vào Việt Nam. Mối quan hệ ấm cúng với giới tu sĩ Công
giáo Việt Nam giúp nâng cao hình ảnh ôn hoà của Hồ ở trong
và ngoài nước. Việc nhà thờ ủng hộ chính quyền VNDCCH cũng
khiến giới Công giáo địa phương không hợp tác với lực
lượng Pháp đang tiến vào. Nhà thờ cũng dùng quyền lực và
danh tiếng của Hồ như là một vận cản chống lại áp lực
từ ĐCSĐD và Tổng bộ Việt Minh đang muốn bắt họ tuân phục
trong các vấn đề tư tưởng, an ninh, tổ chức và tài chính.
Hai giáo phận Bùi Chu và Phát Diệm tiếp tục thu thập vũ khí
và huấn luyện các đội dân quân nghĩa binh mà không bị các
quan chức VNDCCH can thiệp. Người Công giáo ở những nơi khác
ít được bảo vệ hơn, mặc dù các chi nhánh của Liên đoàn
Công giáo được thành lập tại nhiều tỉnh như là một tổ
chức không chính thức thay thế các nhóm của Hội Cứu rỗi
Quốc gia. Đa số những nỗ lực tịch thu tài sản của nhà
thờ có vẻ đã bị ngăn chặn bởi lệnh từ trên xuống.

Giám mục Từ đóng vai trò cố vấn tối cao của mình một cách
nghiêm túc, ông chuyển gửi những khiếu nại, ý kiến và đề
xuất của công dân lên văn phòng chủ tịch tại Hà Nội. Sau
sự kiện Hiệp định Sơ bộ ngày 6 tháng Ba 1946, Giám mục Từ
đã đi Hà Nội phê phán Hồ Chủ tịch việc đã nhượng bộ
quá nhiều cho người Pháp. Được biết là Hồ đã trả lời:
"Vận mệnh của chúng ta trong lúc này là phải quì xuống để
tiến đến độc lập. Xin hãy tin tưởng vào tôi." Giám mục
Từ vẫn nghi ngại và thật ra đã gửi người đến để trao
đổi với lực lượng Quốc gia đối lập, nhưng cũng không tìm
được một giải pháp nào khác ở họ. Với việc Hồ đi Pháp
vào cuối tháng Năm, tầm ảnh hưởng của Giám mục Từ đối
với chính phủ đã giảm đi rõ rệt.

(còn tiếp)


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140818/david-marr-cong-giao-dong-minh-hay-ke-thu-p1),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!