Kiều hối là ngoại tệ chuyển về Việt Nam do những người
sinh sống ở nước ngoài như những người tị nạn Cộng Sản
hay những người làm việc ở nước ngoài như những công nhân
xuất khẩu lao động. Kiều hối giúp cải thiện mức sống
của người dân và giữ một vai trò quan trọng đối với nền
kinh tế sở tại.
Bài phân tách này sẽ lần lượt trình bầy về một số vấn
đề như số lượng kiều hối Việt Nam nhận được và tầm
quan trọng của kiều hối trong nền kinh tế Việt Nam. Ngoài ra,
bài viết này cũng sẽ phân tách lý do giúp cho số lượng kiều
hối gia tăng và việc sử dụng kiều hối ở Việt Nam.
<h2>Số lượng kiều hối</h2>
Số lượng kiều hối tăng không ngừng trong hơn 10 năm qua, từ
1.3 tỉ Mỹ kim vào năm 2000 lên đến 11 tỉ Mỹ kim vào năm 2013,
ngoại trừ năm 2009 bị sút giảm 11.5% so với năm trước do
cuộc khủng hoảng tài chánh 2008-2009 theo báo cáo của Ngân Hàng
Thế Giới. Trong ba năm vừa qua, số lượng kiều hối vào Việt
Nam tăng khoảng 1 tỉ Mỹ kim mổi năm. Theo một dự đoán của
chi nhánh Ngân Hàng Nhà Nước tại Saigon, kiều hối sẽ có thể
gia tăng 20% trong năm 2014. [1] Hiện nay có 4.5 triệu người Việt
đang sinh sống tại trên 100 quốc gia trên thế giới. Ngoài ra
có khoảng nửa triệu công nhân Việt Nam đang làm việc ở
nước ngoài, đặc biệt là Mã Lai, Đài Loan, Nhật và Đại Hàn
qua chương trình xuất khẩu lao động.
<center><img src="https://www.danluan.org/files/u1/sub03/kieuhoiunnamed.jpg"
width="569" height="388" alt="kieuhoiunnamed.jpg" /></center>
Phần lớn số lượng kiều hối Việt Nam nhận được phát
xuất từ Hoa Kỳ, Canada, và Pháp và chuyển về cho những
người sanh sống ở thành thị, đặc biệt là Saigon. [2] Một
nghiên cứu khác cho thấy rằng khoảng trên 50% số lượng kiều
hối gửi về Việt Nam phát xuất từ Hoa Kỳ. [3, 4]
Phần đông công nhân xuất khẩu lao động xuất thân từ thôn
quê. Do đó, số lượng kiều hối do công nhân gửi từ các
nước Á châu về thôn quê tương đối ít so với số lượng
kiều hối do Việt kiều chuyển từ các nước Tây phương về
thành thị. Nhưng số lượng này có khuynh hướng gia tăng. Các
vùng nhận kiều hối được mở rộng đến các tỉnh nhỏ và
khu vực thôn quê nơi tập trung gia đình có công nhân xuất
khẩu lao động như Quảng Ninh, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An,
v.v.
<h2>Tầm quan trọng của kiều hối</h2>
Trong 12 nước có số lượng kiều hối từ 10 tỉ Mỹ kim trở
lên vào năm 2013, Ấn Độ dẫn đầu với 70 tỉ Mỹ kim, tiếp
theo là Trung Quốc với 60 tỉ Mỹ Kim, Phi Luật Tân với 25 tỉ
Mỹ Kim. Việt Nam đứng hạng 10 với 11 tỉ Mỹ kim, tương
đương khoảng 7.1 % của tổng sản phẩm nội địa, bằng 1/3
số lượng ngoại hối dự trữ của Việt Nam vào năm 2013 (33
tỉ Mỹ kim), lớn hơn cả vốn đầu tư nước ngoài (10.5 tỉ
Mỹ kim) và tiền viện trợ chinh thức để phát triển ODA thực
(net official Development Assistance) (4.1 tỉ Mỹ kim cho năm 2012). [5]
Số lượng kiều hối xem ra nhập vào Việt Nam đều đặn hơn
là vốn đầu tư nước ngoài. Kiều hối một nguồn ngoại tệ
quan trọng, một số tiền viện trợ lớn không phải hoàn lại
và không phải chịu một chi phí nào cả.
Vào năm 2011, cán cân vãng lai (current account balance) của Việt
Nam từ tình trạng thiếu hụt lần đầu tiên trở nên trở nên
thặng dư với con số khiêm nhường là 236 triệu Mỹ kim. Con
số này đã tăng lên đến 2.6 tỉ Mỹ kim vào năm 2013. Một
phần nhỏ nhờ vào thặng dư về cán cân thương mại (trade
balance) 3.3 tỉ Mỹ kim, nhưng phần lớn hơn nhờ thặng dư về
tài khoản chuyển nhượng vãng lai dòng (net current transfer) 9.1
tỉ Mỹ kim trong đó có 11 tỉ kiều hối chuyển vào Việt Nam.
[6]
Số lượng ngoại tệ do kiều hối mang về rất cần thiết
đối với Việt Nam để thanh toán hàng hóa nhập khẩu và các
dịch vụ thương mại. Ngoài ra nó còn giúp ổn định tỷ giá
(hối suất). Nếu ngoại tệ khan hiếm, đồng bạc Việt Nam
sẽ mất giá, tỷ giá của VNĐ đối với ngoại tệ sẽ lên cao
và làm tăng lạm phát.
Mặc dầu ngoại tệ có giá trị hơn đồng Việt Nam, nhưng
không phải những người nhận đều lãnh ngoại tệ. Ngân Hàng
Ngoại Thương Việt Nam cho biết, tỉ lệ kiều hối chuyển sang
VNĐ tại ngân hàng này lên đến 25% trong 2013, một phần vì tỷ
giá của VNĐ ổn định.
<h2>Lý do giúp cho kiều hối gia tăng</h2>
Một yếu tố giúp cho sự gia tăng kiều hối là số người
Việt vẫn tiếp tục ra nước ngoài qua chương trình đoàn tụ
gia đình và qua chương trình xuất khẩu lao động. Số công
nhân Việt Nam làm việc ở nước ngoài từ khoảng 30,000 người
vào năm 2000 đã lên đến 500,000 người vào năm 2013. Kể từ
năm 2015, công nhân trong các nước thuộc khối Động Nam Á
(Association of South East Asian Nations – ASEAN) có thể tự do đi
lại và làm việc ở trong vùng, do đó sẽ làm số kiều hối
tăng lên. [7]
Một yếu tố quan trọng khác là sau nhiều năm đầu thử
nghiệm Việt Nam đã rút tỉa ra một chính sách cởi mở nhắm
thu hút kiều hối bao gồm một số biện pháp cần thiết như
không hạn chế số lượng kiều hối, cho phép nhận và trả
bằng ngoại tệ. Người nhận không bị bắt buộc phải gửi
vào chương mục tiết kiệm hay bán ngoại tệ cho ngân hàng và
không phải trả thuế thu nhập trên số kiều hối. Ngoài ra,
sự chênh lệch về lãi suất áp dụng đối với tiền Việt Nam
và ngoại tệ ở Việt Nam cũng là một yếu tố thu hút kiều
hối.
Yếu tố thứ ba là người Việt ở nước ngoài về thăm Việt
Nam, mua nhà ở hay đầu tư được dễ dàng hơn trước. Dịch
vụ chuyển tiền phát triển rộng rãi ở trong nước cũng như
ở hải ngoại với nhiều công ty và chi nhánh chuyển tiền với
sự cộng tác của các ngân hàng, một phần nhờ chánh sách cho
phép mọi thành phần kinh tế được tham gia vào việc chuyển
tiền. Thủ tục chuyển tiền khá giản di và nhanh chóng. Thông
thường chỉ trong vòng 24 giờ là người ở Việt Nam nhận
được tiền kể cả ở vùng quê. Chi phí chuyển tiền qua công
ty thương mại và ngân hàng tiếp tục giảm do cạnh tranh rất
cao. Thí dụ lệ phí chuyển 100 Mỹ kim từ Hoa Kỳ qua một công
ty chuyển tiền ở vủng Virginia về Việt Nam là 2 Mỹ kim và
từ 300 Mỹ kim lệ phí là 1.5 Mỹ kim cho mỗi 100 Mỷ kim chuyển
đi.
Kiều hối được sử dụng như thế nào?
Theo cuộc nghiên cứu của Nguyễn Việt Cường và Daniel Mont
xuất bản vào 2012 đã đề cập đến ở trên, phần lớn kiều
hối chuyển vào Việt Nam được dùng vào việc mua bán nhà,
đất, trả nợ và tiết kiệm. Một phần nhỏ được dùng để
mua những sản phẩm công nghiệp. Ngoài ra, cuộc nghiên cứu tìm
thấy rằng kiều hối không được dùng vào việc sản xuất
cũng như tiêu thụ hàng ngày và ảnh hưởng đối với giảm
nghèo về mặt tiêu thụ rất giới hạn, ít nhất trong ngắn
hạn.
Một cuộc nghiên cứu khác của Vân Phượng Hoàng và Elisabetta
Magnani thuộc University of New South Wales xuất bản vào 2012 cũng
có một kết luận tương tự rằng số lượng kiều hối từ
nước ngoài do Việt kiều gửi về không có ảnh hưởng đến
việc phát triển thương mại. Trái lại, những số tiền của
công nhân sống ở Việt Nam nhưng xa gia đình hay làm việc ở
nước ngoài trong chương trình xuất khẩu lao động gửi về
quê quán đã giúp cho thân nhân xây dựng cơ sở làm ăn. [8]
Một phúc trình của Ủy Ban Giám Sát Tài Chánh Quốc Gia dựa
trên việc khảo sát 4,000 hộ nhận kiều hối vào năm 2011 cho
thấy 52% lượng kiều hối được đầu tư vào bất động
sản. Tiếp theo là tiết kiệm và tiêu dùng. Theo thống kê của
chi nhánh Ngân Hàng Nhà Nước tại Saigon, số lượng kiều hối
đầu tư vào bất động sản đã giảm xuống 23% vào năm 2012
và 21% trong 10 tháng của năm 2013. Ngược lại, tỉ lệ kiều
hối đầu tư vào lãnh vực kinh doanh gia tăng. [9]
<center><img src="https://www.danluan.org/files/u1/sub03/unnamed_8.jpg"
width="600" height="450" alt="unnamed_8.jpg" /></center>
<center><em>Hình (CAMSA): Công nhân bị bóc lột ở Jordan trở về
Việt Nam.</em></center>
<h2>Kết luận</h2>
Kiều hối là một nguồn ngoại tệ tương đối ổn định, ngay
cả khi có cuộc khủng hoảng kinh tế, so với những nguồn tài
chánh khác như đầu tư ngoại quốc trực tiếp và tiền viện
trợ. Kiều hối chứng tỏ là một yếu tố quan trọng đối
với nền kinh tế Việt Nam. Nó giúp cân bằng cán cân vãng lai,
tăng cường ngoại tệ dự trữ, và giúp cải thiện đời sống
của người nhận.
Việt Nam cần phải tiếp tục duy trì chánh sách cởi mở về
kiều hối. Cải thiện chính sách xuất khẩu lao động là một
ưu tiên để có sự cạnh tranh lành mạnh trong việc tuyển
dụng nhân công ra nước ngoài và giảm lệ phí tham gia chương
trình xuất khẩu lao động. Việt Nam cần tiếp tục gửi công
nhân đi nhiều nước khác nhau, thay vì một vài nước, để
tránh những biến động địa phương bất ngờ.
Công nhân làm việc ở nước ngoài cần phải được bảo vệ
đầy đủ chống lại sự bóc lột của giới chủ nhân. Nhiều
trường hợp như vậy đã xẩy ra trong quá khứ trước sự làm
ngơ của các sứ quán Việt Nam hoặc tệ hơn với sự tiếp tay
của các viên chức này như trong trường hợp 1,600 công nhân
Việt Nam ở Malaysia và gần 200 công nhân Việt Jordan vào 2008.
Gần đây hơn vào đầu năm 2013 tại Nga, 15 nữ công nhân Việt
Nam bị lường gạt và bán vào ổ mãi dâm với sự tiếp tay
của một công ty xuất khẩu lao động ở Việt Nam và nhân viên
của Tòa Đại Sứ của Việt Nam tại thủ đô Moskova. [10] Vậy
nhà nước có trách nhiệm phải kiểm tra những công ty xuất
khẩu lao động và phải có biện pháp trừng phạt nặng nề
những kẻ chủ mưu ám hại ngay cả người đồng hương thân
cô thế cô ở xứ người.
Việc sử dụng kiều hối ở Việt Nam chưa được thỏa đáng.
Việt Nam cần phải hoạch định một chính sách để khuyền
khích việc sử dụng kiều hối vào những dự án đầu tư sản
xuất ngắn hạn và dài hạn và vào công việc kinh doanh thay vì
vào thị trường địa ốc và tiêu thụ.
Tiềm năng đầu tư của người Việt ở nước ngoài rất đáng
kể. Để khai thác được tiềm năng này, nhà nước Việt Nam
không những phải cải tổ môi trường kinh doanh ở trong nước
để có sự bình đẳng, minh bạch, và tự do thông tin đa chiều
mà còn phải loại bỏ tệ nạn tham nhũng. Cải tổ chính trị
cần phải thực hiện song song với cải tổ kinh tế. Có tự do
dân chủ mới có thể tận diệt được tham nhũng và giảm
thiểu những lãng phí tài nguyên quốc gia như hiện nay. Trong
chính trị cũng cần có cạnh tranh như trong thị trường kiều
hối và trong kinh tế nói chung mới có sự trong sạch và tiến
bộ.
<em>Ông Nguyễn Quốc Khải nguyên là tham vấn và chuyên viên
nghiên cứu kinh tế tại Ngân Hàng Thế Giới. Ông cũng từng
làm tham vấn cho Đài Á Châu Tự Do và là giáo sư thỉnh giảng
(professorial lecturer) tại Johns Hopkins University.</em>
<h2>Chú thích:</h2>
1/ Thùy Vinh, "Kiều Hối Năm 2014 Dự Báo Tăng 20%." Báo Đầu
Tư, 27-1-2014.
2/ Nguyen Viet Cuong, Daniel Mont, "Economic Impacts of International
Migration and Remittances on Vietnam's Development," Emerald Group
Publishing, United Kingdom, 2012.
3/ Hải Nguyễn, "Kiều Hối Là Gì?," www.truclamyentu.info.
4/ Pfau Wade Donald & Giang Long Thanh, "The Growing Role of International
Remittances in the Vietnamese Economy: Evidence from the Vietnam (Household)
Living Standard Surveys," 2010.
5/ Tuổi Trẻ, "ODA năm 2013 đạt trên 7 tỷ USD." 18-10-2013.
6/ Theo thống kê của Ngân Hàng Phát Triển Á châu (Asian
Development Bank – ADB).
7/ Hà Thu & Anh Quân, "Việt Nam thuộc top nhận kiều hối nhiều
nhất thế giới," VNExpress, 15-4-2014.
8/ Van Phuong Hoang, Elisabetta Magnani, "Remittances and Household
Business Start-Ups in Vietnam: Evidence from Vietnam Household Living
Standard Surveys," Uiversity of New South Wales, Sydney, 2012.
9/ Tô Hà, "Kiều Hối Tăng Mạnh, Chuyển Động," Người Lao
Động, 24-1-2014.
10/ CAMSA, "Để giải cứu nạn nhân ở Nga," Mạch Sống,
7-4-2013.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://www.danluan.org/tin-tuc/20140627/nguyen-quoc-khai-vai-tro-cua-kieu-hoi-trong-kinh-te-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét