<strong>PHẦN IV. ĐẤU TRANH LÀ ĐỜI SỐNG CỦA TÔI</strong>
(đoạn 4)
[Đoạn này nói về cuộc đấu tranh trong ngành giáo dục, cho
nên cần phải giới thiệu đôi chút về bối cảnh của nó]
Từ đầu thế kỷ, người Phi được hưởng học vấn chủ
yếu nhờ các tổ chức tôn giáo vốn thiết lập và bảo trợ
các trường học. Vào thời của Đảng Đoàn kết, chương trình
giảng dạy cho học sinh Da Trắng và Da Đen đều giống nhau ở
bậc trung học. Người Phi chúng tôi bị giới hạn bởi phương
tiện trường ốc kém cỏi chứ không bởi những gì có thể
đọc, suy nghĩ, hay mơ tưởng. Dù thế, sự cách biệt trong chi
phí cho giáo dục đủ nói lên tính kỳ thị chủng tộc. Chính
quyền tiêu tốn gấp gần sáu lần cho mỗi học sinh Da Trắng so
với học sinh Da Đen. Giáo dục không có tính bắt buộc cho
người Phi và chỉ được miễn phí ở cấp tiểu học. Không
đến một nửa tổng số trẻ em Phi có đủ điều kiện để
đến trường và chỉ một số nhỏ có thể tốt nghiệp trung
học. Thậm chí mức độ giáo dục như thế vẫn làm Đảng Dân
tộc khó chịu. Người Âu luôn luôn không hăng hái về giáo
dục cho dân Da Đen; đối với họ đấy là điều phí phạm
bởi vì dân Da Đen bẩm sinh là dốt nát lẫn lười biếng, và
không có giáo dục nào có thể sửa chữa được. Họ cũng
chống đối việc người Phi học tiếng Anh, vì đây là ngôn
ngữ của họ và cũng là ngôn ngữ của sự giải phóng cho
người Da Đen.
Năm 1953, Nghị viện thông qua "Đạo luật Giáo dục cho Dân Phi"
nhằm áp đặt apartheid vào lãnh vực giáo dục của người Da
Đen. Theo luật này, các trường tiểu và trung học do các tổ
chức tôn giáo điều hành được chọn một trong hai: hoặc
chuyển giao trường cho chính quyền, hoặc chỉ nhận được tài
trợ bị cắt giảm dần dần. Một viên chức cao cấp nói rằng
giáo dục "phải dạy và huấn luyện con người tùy theo cơ hội
của họ trong đời sống"; ý của ông ta là người Phi đã và
sẽ không có cơ hội nào, thế thì tại sao cần giáo dục họ?
Và rằng "Không có chỗ cho dân Da Đen trong cộng đồng người
Âu cao hơn tầm mức của những dạng lao động nhất định";
có nghĩa người Phi nên được huấn luyện trở thành công nhân
thấp kém và mãi mãi ở vị thế lệ thuộc vào người Da
Trắng.
Đối với ANC, đó mà một biện pháp cực kỳ nham hiểm được
đề ra nhằm trì hoãn sự tiến bộ của văn hóa người Phi, và
khi được ban hành sẽ đẩy lùi cuộc tranh đấu của người
Phi cho tự do. Như Giáo sư Matthews đã viết vào thời ấy, "Giáo
dục của chính quyền nhằm gây sự dốt nát và thấp kém thì
còn tệ hơn là chẳng có giáo dục gì cả".
Đạo luật này gây căm phẫn rộng khắp trong cộng đồng các
màu da; ngoại trừ một số ít, tất cả các nhà thờ đạo Ki
tô đều phản đối biện pháp mới về giáo dục. Nhưng sự
đoàn kết của việc phản đối chỉ hạn chế trong vòng lên
án chính sách, chứ không phản kháng chống lại. Giáo hội
Anglicans, vốn luôn chỉ trích đạo luật một cách mạnh mẽ,
không thể thống nhất về phản ứng: Giám mục Reeves của vùng
Johannesburg hành động cực đoan bằng cách đóng cửa các
trường học của ông với khoảng 10 ngàn học sinh; trong khi vị
Tổng Giám mục của toàn Nam Phi lo lắng không muốn để trẻ em
chạy rông, nên giao những trường còn lại cho chính quyền. Đa
số những nhà thờ khác, dù phản đối nhưng vẫn giao chuyển
các trường học của họ theo cùng một cách thức. Một số ít
nhà thờ vẫn kiên trì công tác giáo dục mà không nhờ vả vào
phụ cấp của chính quyền. Nếu tất cả các nhà thờ khác
đều đã theo gương phản kháng thì có lẽ chính quyền phải
đối diện với thế bí và phải đi đến thỏa hiệp. Thay vì
vậy, nhà nước đã qua mặt chúng tôi.
ANC khởi sự bàn luận trong bí mật về các kế hoạch tẩy chay
ở trường học dự tính sẽ bắt đầu vào ngày luật mới
được áp dụng. Chúng tôi bàn cãi hai hướng đi: hoặc kêu
gọi dân chúng tham gia phản kháng trong một thời gian giới
hạn, hoặc tuyên bố tẩy chay vô thời hạn nhằm phá hủy
đạo luật mới trước khi nó bắt rễ. Cuộc tranh luận thật
dữ dội, và cả hai phía đều có những người chủ trương
đầy thuyết phục. Lý lẽ cho hướng tẩy chay vô thời hạn
nhấn mạnh rằng đạo luật mới là một liều thuốc độc
không thể uống vào thậm chí khi sắp phải chết khát; chấp
nhận nó sẽ gây nên tai hại không thể sửa chữa được. Họ
cho rằng đất nước đang như một thùng thuốc nổ và dân
chúng lại thèm khát một điều gì còn ngoạn mục hơn việc
phản kháng.
Mặc dù nổi danh là tay gây rối, tôi luôn cảm thấy rằng một
tổ chức không nên bao giờ hứa làm những gì mình không thể,
vì như thế sẽ đánh mất lòng tin tưởng của quần chúng.
Lập trường của tôi là sự quyết định cho hướng hành
động không nên được dựa vào những suy nghĩ lý tưởng, mà
nên dựa vào tình hình thực tế. Cuộc tẩy chay vô thời hạn
sẽ đòi hỏi một bộ máy khổng lồ và tài nguyên rộng rãi
mà chúng tôi không có, và các chiến dịch của ANC trong quá
khứ đã không cho thấy chúng tôi mang quyết tâm như vậy. Thật
đơn giản, không thể nào chúng tôi thiết lập kịp các nhà
trường của riêng mình để thu nhận hàng trăm ngàn học sinh,
và nếu không đưa ra cho dân chúng một chọn lựa tốt thì
chúng tôi hầu như chẳng cung ứng điều gì cả. [đây cũng là
bài học Mandela rút ra từ chiến dịch chống di dời Sophiatown,
một trong những lý do thất bại là ANC không thể nào tạo ra
nhà cửa cho cư dân trong vùng]. Vì thế, cùng với những người
khác, tôi hô hào cho một cuộc tẩy chay ngắn hạn.
Ủy ban Điều hành Toàn quốc ra nghị quyết đồng ý chỉ nên
tẩy chay trong một tuần lễ; nhưng trong hội nghị ANC tiếp
theo, các đại biểu bác bỏ đề nghị ấy và bầu cho một
cuộc tẩy chay vô hạn định. Cùng lúc đó chính quyền loan báo
họ sẽ đóng cửa vĩnh viễn những trường nào tẩy chay và
các trẻ em không đến trường sẽ không được nhập học trở
lại.
Để cuộc tấy chay có thể tiến hành, các phụ huynh và cộng
đồng sẽ phải nhập cuộc để thay thế cho trường học. Tôi
nói với phụ huynh và các thành viên ANC rằng mỗi ngôi nhà,
mỗi căn lều, mỗi phòng họp cộng đồng phải trở thành một
trung tâm học tập cho con em của chúng tôi. Cuộc tẩy chay đã
bắt đầu và đem lại những kết quả lẫn lộn; nó thường
là rời rạc, kém tổ chức, và thiếu hiệu quả. Ở phía Đông
của vùng Rand, nó tác động đến khoảng 7 ngàn học sinh;
những cuộc tuần hành vào sáng sớm thúc giục phụ huynh giữ
con cái lại ở nhà; các phụ nữ đứng cản ở trường học
và dẫn về những trẻ em nào đi lang thang vào đó.
Joshua Makue, chủ tịch chi bộ ANC ở Germinston, đã điều hành
một trường học trong 3 năm cho 8 trăm học sinh đang tham gia
tẩy chay. Barrett Tyesi, một giáo viên ở Port Elizabeth, đã từ
chức để thành lập một trường riêng; đến năm 1956 anh ta cho
70 học sinh của mình đi thi, trong đó chỉ có 3 học sinh bị
đánh rớt. Ở nhiều nơi, những trường học tài tử được
mọc ra, thường gọi là "câu lạc bộ văn hóa" để tránh sự
dòm ngó của nhà chức trách. Vì thế chính quyền ra luật cấm
đoán việc dạy và học không có giấy phép, kẻ vi phạm sẽ
bị phạt tiền hoặc tù. Cảnh sát quấy rối những câu lạc
bộ này, nhưng chúng vẫn tiếp tục hoạt động kín. Sau cùng,
phong trào các trường học cộng đồng trở nên héo tàn, và
rồi phụ huynh chọn giáo dục tồi của chính quyền còn hơn
chẳng học hành gì cả.
Chiến dịch này nên được đánh giá ở hai mức độ: mục
tiêu trước mắt có đạt được không, và dân chúng có được
chính trị hóa, được lôi kéo vào cuộc tranh đấu không. Ở
mức độ một, rõ ràng chiến dịch đã thất bại; chúng tôi
đã không đóng cửa các trường học [của chính quyền] dành
cho người Phi mà cũng không tự giải thoát khỏi đạo luật
giáo dục. Tuy nhiên sự phản kháng của chúng tôi đã làm chính
quyền lo lắng đến nỗi phải sửa lại luật, và bắt buộc
phải tuyên bố rằng giáo dục nên được bình đẳng cho mọi
người. Nhưng hệ lụy của đạo luật giáo dục về sau quay
trở lại ám ảnh chính quyền theo một cách không thể thấy
trước. Chính do đạo luật ấy mà thập niên 1970 đã sinh ra
một thế hệ tuổi 20 gồm những thanh niên Da Đen giận dữ
nhất, nổi loạn nhất trong lịch sử Nam Phi. [Không thấy tác
giả đánh giá cho mức độ hai]
(còn tiếp)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140322/nelson-mandela-buoc-duong-dai-den-tu-do-10),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét