Khắp thế giới, người ta sững sờ trước quyết định chớp
nhoáng của Vladimir Putin, sáp nhập Krym theo nguyện vọng của
cuộc trưng cầu dân ý tại đây, đòi Krym li khai khỏi Ukraine
và gia nhập Liên bang Nga, điều mà Kiev và phương Tây coi là
hành động phi pháp. Quyết định này cũng kéo theo sự chỉ
trích khắp thế giới và sự lên án gay gắt của phương Tây
và Ukraine, đồng thời làm phát sinh một đợt trừng phạt kinh
tế thứ hai từ Hoa Kỳ và liền sau đó từ châu Âu. Quan hệ
giữa Nga và phương Tây đang ở mức lạnh nhạt nhất từ khi
Chiến tranh Lạnh chấm dứt.
Vậy, tại sao Putin đã dám liều đánh mất phúc lợi kinh tế
và không gian chính trị của Nga để nuốt chửng Krym, đồng
thời đẩy Ukraine ra khỏi ảnh hưởng của mình, và gây bất
bình cho toàn thế giới phương Tây? Phải chăng Putin "đang ở
trong một thế giới khác" như Thủ tướng Đức Angela Merkel
đã phán đoán về ông? Theo tôi nghĩ, chí ít có hai cân nhắc
nằm sau quyết định của Putin.
Cân nhắc thứ nhất theo chủ nghĩa thực tế, địa chính trị
[realist, geo-political]. Trong thế giới quan của Putin, kể từ khi
Liên Xô cũ sụp đổ, nước Nga đã mất một phần tư diện
tích lãnh thổ, một nửa dân số, và hơn một nửa GDP. Trong
những lãnh thổ "đã mất" có những nước ở vị trí
chiến lược quan trọng hay có quân đội tiên tiến, như Ukraine
và các quốc gia Baltic. Với đà bành trướng về phía đông
của khối NATO và việc hội nhập các quốc gia chư hầu của
khối Xô-viết cũ, các cộng hòa Đông Âu, và các quốc gia
Baltic vào châu Âu, vùng trái độn truyền thống giữa Nga và
phương Tây ngày càng thu hẹp lại và không gian điều động
chiến lược của Nga mỗi năm mỗi trở nên nhỏ bé hơn. Vào
thời điểm Nga còn thèm khát được hội nhập vào phương Tây,
có lẽ điều này không đặc biệt đáng lo ngại hay hổ mặt
đối với Moskva. Nhưng kể từ khi các lãnh đạo Nga cách đây
khá lâu quả quyết rằng gia nhập vào phương Tây vừa không
đặc biệt có lợi cho thế đứng chính trị của Nga vừa không
đặc biệt hấp dẫn về quyền lợi kinh tế, Nga bắt đầu coi
việc bành trướng của phương Tây bất chấp các lợi ích
chiến lược của Nga là có ác ý và đầy đe dọa.
Ukraine giữ một vị trí độc đáo trong cân nhắc địa chiến
lược của Nga. Một, đây là lãnh thổ trọng yếu cho việc
chuyển giao lượng dầu lửa xuất khẩu của Nga sang châu Âu.
Mỗi năm hơn một phần ba số dầu Nga chở sang châu Âu đi qua
ống dẫn trên lãnh thổ Ukraine. Hai, Krym cho phép Hạm đội
Biển Đen Nga tiếp cận với Biển Đen. Nếu chính phủ Kiev thân
phương Tây quyết định chấm dứt hợp đồng cho thuê căn cứ
hải quân Nga tại Krym, Nga sẽ mất cửa ngỏ chiến lược đi
vào Biển Đen và Địa Trung Hải. Ba, Ukraine được coi là thành
viên trọng yếu nhất cho dự án Liên hiệp Á-Âu của Nga, một
kế hoạch kinh tế và chiến lược nhằm kết nối chặt chẽ
Nga, Belarus, Ukraine, và Trung Á lại với nhau. Nếu tất cả việc
này đi đúng kế hoạch, Liên minh Á-Âu sẽ giúp các cộng hòa
Xô-viết cũ và các nước độc lập hiện nay hội nhập với
Nga về kinh tế, chính trị, và ngoại giao, và còn tiến tới
việc phục hồi cái quang vinh của đế quốc Xô-viết vào thời
cao điểm của nó. "Cuộc đảo chánh" tại Kiev và định
hướng chính trị của chính phủ mới chắc chắn đe dọa tất
cả dự án này, nếu Nga vẫn giữ thái độ dửng dưng và thụ
động.
Cân nhắc thứ hai tự bản chất nghiêng về tâm lý nhiều hơn.
Ngay sau khi Chiến tranh Lạnh chấm dứt, chạy theo phương Tây là
ưu tiên hàng đầu của chính sách đối ngoại Nga. Nhưng Moskva
đã thất vọng khi thấy rằng phương Tây vẫn còn ấp ủ
những dè dặt to lớn và hoài nghi đáng kể đối với Nga.
Nhiều năm bỏ ra để ve vãn phương Tây gần như không mang lại
điều mà Nga thèm muốn nhất: một tư cách thành viên bình
đẳng với các nước phương Tây và sự thịnh vượng kinh tế.
Mặc dù đã được vào nhóm đặc biệt G8, nhưng Nga chưa bao
giờ được hưởng một tư thế đầy đủ và có tiếng nói
như bảy thành viên khác, luôn luôn thấy mình là một "kẻ
khác" mà thôi. Trên lãnh vực kinh tế, cuộc trị liệu bằng
cú sốc [shock remedy] do phương Tây đề nghị và Boris Yeltsin
nghiêm chỉnh thi hành đã không mang lại lợi ích kinh tế mong
đợi. Thay vào đó, nó đẩy kinh tế Nga đến chỗ rơi tự do,
khiến người dân trung bình Nga càng khốn khổ hơn trước.
Cuộc thử nghiệm hướng về phương Tây của Nga đã chấm dứt
trong nhục nhã và tai họa.
Chính Putin đã cứu nước Nga khỏi tình trạng khốn cùng đó.
Ông đã tái điều chỉnh cả chính sách đối nội lẫn đối
ngoại của Nga, và tách nước này khỏi phương Tây; đồng
thời, thay vào đó, Putin luôn tìm kiếm những cơ hội để làm
sống lại những nét vàng son của thời Xô-viết đã qua. Khi
kinh tế Nga được cải thiện, cũng là lúc phương Tây nhận ra
cái thế thượng phong của mình đã qua đi. Cuộc khủng hoảng
kinh tế 2008 đánh mạnh vào Mỹ và châu Âu, làm các nước này
thấy mình lệ thuộc nhiều hơn vào các cường quốc mới nổi,
trong đó có Nga. Chính Anh, Pháp, và cả Đức hiện đang bận
tâm kêu gọi các đại gia dầu lửa Nga mua thêm nhiều hàng hoá
và đầu tư thêm vào kinh tế của mình. Cán cân quyền lực
giữa Nga và phương Tây đã thay đổi. Cuộc chiến tranh nhỏ bé
tại Georgia vào mùa Hè năm 2008 chỉ tăng cường xu thế này và
phản ứng chiếu lệ từ phương Tây đã để lại ấn tượng
sâu sắc đối với Nga: đó là, châu Âu đang thối nát và Hoa
Kỳ đã trở nên quá yếu để mà lãnh đạo. Tiếp đến là
Mùa Xuân Ả Rập và cuộc khủng hoảng tại Syria. Trong trường
hợp đầu, Mỹ "đã lãnh đạo từ sau", và trong trường
hợp sau chính Nga đã quyết định hướng đi của cuộc nội
chiến Syria.
Nhân dân Nga, và đặc biệt là Putin đã học được một bài
học đắt giá từ cuộc tình lãng mạn hậu-Chiến tranh Lạnh
với phương Tây: Bất chấp những rêu rao về dân chủ và tự
do, sự thật vẫn là kẻ mạnh ra lệnh cho kẻ yếu.
Với châu Âu rữa nát và Hoa Kỳ suy yếu, một nước Nga trỗi
dậy và đầy tự tin chắc chắn sẽ không để cho một nước
cộng hoà Xô-viết cũ có tầm quan trọng địa chiến lược rơi
hoàn toàn vào phe phương Tây. Bằng cách sáp nhập Krym vào Nga,
Putin không chỉ đảm bảo căn cứ hải quân và cửa ngõ chiến
lược của Nga vào Biển Đen, ông còn gửi một thông điệp
mạnh mẽ đến Ukraine và phương Tây: Coi thường các quan tâm
chiến lược chính đáng của Nga là một hành vi liều lĩnh.
_______________________
<strong><em>Vi Tông Hữu</em></strong><em> (Wei Zongyou) là Giáo sư và
Phó Khoa của Viện Nghiên cứu các Vấn đề Ngoại giao và Quốc
tế, Đại học Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải, Trung Quốc.
Quan tâm nghiên cứu của ông tập trung vào Quan hệ Mỹ-Trung,
chính sách đối ngoại Mỹ, can thiệp nhân đạo và trách nhiệm
bảo hộ.</em>
<strong>Nguồn</strong>: <em><a
href="http://thediplomat.com/2014/03/interpreting-putins-decision/">The
Diplomat, 23/3/2014 </a></em>
Bản tiếng Việt © 2014 Trần Ngọc Cư & pro&contra
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140324/ly-giai-quyet-dinh-cua-putin-tu-su-suy-yeu-cua-phuong-tay-den-du-an-lien-minh-a-au),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét