Vương Trí Nhàn - Nông thôn tan nát hôm nay

<strong>cũng là một dạng "mất đất"</strong>

Chỉ cần đứng ở các đầu ô, theo dõi hoạt động trên con
đường nối Hà Nội với các tỉnh, ngươi ta cũng sớm nhận ra
thực chất các mối quan hệ giữa đô thị với các vùng nông
thôn chung quanh.

Đổ lên Hà Nội, ngoài gạo nước chỉ thấy mấy xe cà tàng
chở những bu gà và đôi khi là mấy con lợn đã mổ, những xe
thồ chở ra, gần đây có thêm hàng đoàn xe đang chở cây
cảnh.

Xuôi đi các tỉnh thì trăm thứ bà rằn, không kể vải vóc,
đồ điện, thuốc tây... gần đây đến cả đồ chơi trẻ con
cũng đều là hàng từ Hà Nội.

Ngày xưa có ai đi mua diều để thả bao giờ? Bố khéo tay
thì làm cho con cái diều. Thô sơ, mộc mạc, nhưng mà đúng
"cây nhà lá vườn". Ngày nay diều từ Hà Nội đưa về là
diều nhựa, xanh xanh đỏ đỏ, có người bảo là nhập lậu
từ Trung Quốc.

<a name="more"></a>
Kiểu quan hệ hai chiều như thế, kể ra, cũng là một bước
phát triển. Nông thôn ta đang được hưởng nhiều thành tựu
của công nghiệp.

Chỉ phiền một nỗi, có phải như thế, tức là nông thôn ta
lao động đã thừa, giờ đây càng thừa thêm? Những ngày nông
nhàn, giờ đây, những người khéo tay không biết làm gì. Thị
trường của họ bị thu hẹp. Báo chí đang nói nhiều về tình
trạng nông dân mất đất theo nghĩa đen. Ở đây tôi muốn dùng
theo nghĩa rộng hơn. Mất môi trường tự nhiên và xã hội để
sinh sống cũng tức là người nông dân đang mất đất ngay trên
quê hương mình.

Tôi không ngớ ngẩn đến mức đề nghị bịt đường, không
cho hàng hoá thành thị về nông thôn. Tôi chỉ ước ao thực
hiện cái điều nhiều người đã biết, tức là làm sao nông
thôn được tổ chức lại, từng vùng có mặt hàng riêng, đủ
sức cạnh tranh với các mặt hàng vẫn bán trên đô thị (nếu
không tốt hơn, đẹp hơn, thì cũng rẻ hơn, vừa túi tiền
hơn). Nó là chuyện giải quyết lao động thừa. Nó lại cũng
là một cách để giữ gìn một số làng nghề truyền thống,
và nhìn rộng ra, là giữ gìn cái bản sắc riêng của dân mình.

Có điều, việc này không phải từng cá nhân có thể lo nổi.

<b>thất nghiệp sinh làm bậy</b>

Nghe tới mấy chữ sau luỹ tre, không ai không hiểu đây là
để chỉ nông thôn Việt Nam. Nhưng có lẽ phải nói thêm đó
là cái nông thôn xưa từng làng từng xóm khép kín trong một
cộng đồng chật hẹp.

Nông thôn bây giờ khác hẳn. Chẳng những một số nơi luỹ
tre không còn, mà cái chính là làng xóm đã mất đi hẳn tính
cô lập, để hoà đồng với nhau, và xa hơn, hoà nhập với đô
thị. Nghe nói ở ngoại vi Hà Nội (thường cách độ 100 cây
số trở lại) nay có nhiều làng có ô tô hàng ngày chở người
lên thủ đô buôn bán, chiều lại đón về.

Cái hay học được nhiều. Nhưng cái dở cũng theo đó mà thâm
nhập.

Nay là lúc nạn hút xách, đĩ điếm, rồi cả nạn đề đóm,
nạn côn đồ đầu gấu... khong phải là đặc sản riêng của
thành thị mà cũng có thể sâu cây bén rễ ở nông thôn, như
một bệnh dịch, không dễ gì ngăn chặn.

Thông thường, người ta đổ lỗi cho sự giao lưu tiếp xúc
đang được mở rộng. Nhiều cụ già chép miệng "Giá cứ như
ngày xưa làng nào thuần tuý làng ấy, thì đâu đến nỗi".

Nhưng ngày xưa không thể trở lại!

Câu chuyện từng làng khép kín đã thuộc về dĩ vãng.

Ở đây, tôi muốn đề nghị một cách nghĩ khác. Chẳng hạn
chúng ta hãy thử tìm ra mối quan hệ giữa tệ nạn xã hội và
phong trào làm ăn sản xuất của một địa phương. Hình như
tình hình là như thế này:

- Nơi làm ăn khó khăn, nghề ngỗng chẳng có, lên Hà Nội
chẳng qua gồng thuê, gánh mướn, thì các tệ nạn phát triển
mạnh.

- Còn những nơi con người có nghề nghiệp chắc chắn, làm ra
mặt hàng cung cấp cho thành phố, thì tuy cũng có chơi bời,
nhưng người ta thường vượt lên, để tồn tại.

Tục ngữ xưa có câu: <i>Giàu tham việc thất nghiệp tham
ăn</i>.

Nay có lẽ nên đổi đi đôi chút: <i>Giàu tham việc, thất
nghiệp tham làm bậy</i>.

Nói cách khác, cuộc vận động chống các tệ nạn xã hội
ở nông thôn tuy có phụ thuộc vào nền nếp truyền thống cũ,
nhưng có lẽ cái mà nó phụ thuộc nhiều hơn cả là trình độ
tổ chức sản xuất của từng làng xóm. Cây khoẻ thì tự nó
đã có thể chống được sâu bệnh.


<b>bao giờ cho đến ngày xưa</b>

Một người bạn tôi ở Hải Hậu, Nam Định lên Hà Nội
chơi, kể rằng ở quê anh vẫn còn tục lệ chỉ đàn ông mới
được khiêng đòn đám ma. Vì vậy đang xảy ra tình trạng là
ở một số làng, người chết không tìm được người khiêng.
Nông thôn, trong cảnh thời tiết chất chưởng, làm ra hạt thóc
chật vật khó khăn, cái nông thôn ấy, một số nơi, đang
rỗng. Người nháo đi các nơi. Đi không chắc đã kiếm được
cái ăn. Nhưng ở quê, biết làm gì hơn?

Những người ấy đi đâu?

Tôi nhớ những trai tráng ngồi quẩn bên nhau ở một số góc
phố Hà Nội, chờ người đến thuê.

Tôi nhớ những người bán hàng rong, kẻ này đẩy một ôm
chiếu trên chiếc xe đạp "không phanh không gác-đờ-bu", kẻ
kia mặt mũi đỏ gay, lút đi giữa đống đồ nhựa.

Và những em bé đánh giày len lỏi ở các quán ăn, quán giải
khát, đội quân ấy đang ngày một đông thêm.

Các nhà nghiên cứu về xã hội khái quát, đây là cả một
xu thế xuất hiện ở các nuớc đang phát triển và đã đề
nghị có chính sách không để tình thế tạm thời này kéo dài.

Nhưng ba chục năm nay, cái xu hướng này ngày càng tiếp
diễn. Tức là xã hội tự cơ cấu lại

một cách tự phát. Nhìn vào trình độ sống của người nông
thôn ra đi ấy thấy có sự phân hóa. Một bộ phận biết
thích ứng, nhưng một bộ phận khác thì lưu manh hóa. Họ chả
bao giờ trở thành người đô thị hiện đại. Trong cuộc kiếm
sống gian nan, họ đang làm hỏng hình ảnh tốt đẹp về
người nông dân vốn có trong mỗi chúng ta.

Tôi muốn nói thêm một khía cạnh tâm lý vui vui.

Do những thói quen cố hữu, tận trong đáy lòng, không người
nông dân nào muốn bỏ quê nhà ra đi. Chẳng qua nói như các cụ
xưa, túng thì phải tính. Ra đô thị rồi, họ vẫn vấn vương
với quê cũ.

Lại nhớ lâu nay vẫn nghe nói ở nhiều nước, dân thành phố
mắc phải một chứng bệnh oái oăm là bệnh thương nhớ đồng
quê. Tức là họ ngán các nhà chọc trời. Họ thèm về sống
với hương đồng cỏ nội.

Phải chăng thứ bệnh sang trọng ấy không lan sang dân ta? Đâu
có!

Chính nhiều người thành thị hiện nay cũng đã bắt đầu
cảm thấy cuộc sống nơi đây là quá nặng nề (môi trường ô
nhiễm không cách gì sửa chữa). Và ước ao có ngày được
tận hưởng cái không khí thanh bình yên ả sau luỹ tre xanh.

Chỉ có điều, thực tế trước mắt, vẫn chỉ cho người ta
những sự tơ tưởng hão huyền.

Sẽ có một ngày nông thôn là của tất cả chúng ta? Không,
nông thôn tan nát hôm nay, mãi mãi chỉ còn trong ký ức.

<strong>Vương Trí Nhàn</strong>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140108/vuong-tri-nhan-nong-thon-tan-nat-hom-nay),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!