Những thông điệp đầu năm của các nguyên thủ quốc gia hay
người đứng đầu chính phủ trên toàn thế giới đều có
chung một điểm: chúng chẳng ăn nhằm gì đến thực tế chính
sách trị quốc mà các nhà cầm quyền này hoạch định. Chúng
đơn giản là một nghi thức của văn hóa chính trị. Song cái
văn hóa ấy ở mỗi nơi một khác.
Ở Đức, thông điệp đầu năm của Thủ tướng là hình thức
diễn văn trang trọng nhất ở bậc cao nhất, bậc thượng
đỉnh quốc gia. Hiển nhiên diễn giả phải tuân thủ yêu cầu
nội dung bắt buộc của thể loại này là nhìn lại năm cũ,
hướng đến năm mới, trong không quá mười phút – khả năng
người nghe ngủ gật, chuyển kênh khác, chạy ra bếp khui bia hay
tắt tivi ở phút thứ mười một là rất cao. Song những thứ
đó thực ra khá vô nghĩa: chẳng ai muốn dành tai này cho những
điều đã biết đến chán ngấy hoặc nghe chuyện cổ tích về
365 ngày vừa trôi qua và dành nốt tai kia cho một phác họa
viễn tưởng về 365 ngày còn chưa đến. Diễn văn quốc gia
đầu năm tự bản thân nó không có cả giá trị thông tin lẫn
giá trị giải trí, trừ trường hợp diễn giả quá vụng về.
Nhưng nó có thể có một giá trị văn hóa, nếu diễn giả
biết sử dụng một ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh, phù
hợp với đối tượng và phù hợp với phong cách của bản
thân mình; biết pha trộn đúng tỉ lệ giữa nghị luận, hùng
biện, suy tư, tâm tình và hài hước; biết để lại ấn
tượng bằng ít nhất một khái niệm hay tốt hơn cả là một
câu bập ngay vào tâm khảm người nghe; biết mở ra và khép
lại với một sợi chỉ đỏ xuyên suốt; biết cấu trúc hợp
lí, dẫn dắt khéo léo, thiết kế cao trào và kết thúc với dư
âm… Đó là chưa kể diễn văn ấy phải được trình bày tự
nhiên, trôi chảy, giầu cảm xúc, đúng nhịp điệu và chân
thực. Đó là chưa kể đầu tóc, quần áo, ngôn ngữ cơ thể
và chất giọng. Tóm lại, diễn văn đầu năm là một thách
thức văn hóa chứ không phải thách thức chính trị cho các
chính khách ở phương Tây. Đã vô nghĩa thì ít nhất hãy vô
nghĩa cho có thẩm mĩ.
Phần lớn các diễn văn đầu năm của những Thủ tướng
Đức mà tôi từng nghe đều có thể bị đánh trượt hay chỉ
đạt điểm trung bình về tổng thể hay về một phương diện.
Hiếm có một kiệt tác nào trong số đó đáng đưa vào bảo
tàng văn hóa Đức đương đại. Điều ít thấy nhất ở đó
là sự nồng nhiệt, diện mạo cá nhân và sự hài hước,
những yếu tố lôi cuốn dễ gặp hơn ở cách chính khách Hoa
Kỳ vốn thuần thục hơn với nghệ thuật chinh phục đám đông
và cũng phụ thuộc vào đó hơn. Song dù hay dở thế nào, tất
cả đều đạt điểm chuẩn ở một phương diện: đúng đối
tượng – người dân. Những diễn văn phát vào đêm giao thừa
từ tám năm nay và sắp thêm bốn năm nữa của bà Merkel không
có gì sâu xa xuất sắc, dù <a
href="http://www.bundesregierung.de/Content/DE/Podcast/2012/2012-12-31-neujahrsansprache/links/download-PDF.pdf?__blob=publicationFile&v=2">có
năm bà mở đầu</a> bằng tác phẩm hài kinh điển <em>Dinner for
One</em> và kết thúc bằng triết gia Hi Lạp Democritos. <a
href="http://www.bundeskanzlerin.de/Webs/BKin/DE/Mediathek/mediathek_node.html?id=830662">Năm
nay</a> cũng không thú vị hơn. Không chứa đựng những tín
hiệu giữa hai hàng chữ để các chuyên gia phân tích phải dò
mìn phỏng đoán nước Đức sẽ đi về đâu – ở một số
nước Nam Âu, người ta thậm chí đang lo nước Đức lại lăm
le nuốt chửng các láng giềng, lần này không bằng xe tăng mà
bằng xe hơi Audi, BMW, Mercedes và Volkswagen. Không một lời về
chính sách đường lối, về quyết tâm tới lui, về vai trò sứ
mệnh ầm ĩ của chính phủ. Trong vỏn vẹn 6 phút đồng hồ,
bằng những lời trang trọng nhưng giản dị và khá thân tình
– bà Thủ tướng thổ lộ dự định năm tới là sẽ dành
nhiều thời gian đi hít thở không khí trong lành ngoài trời hơn
-, trực tiếp nhắm đến địa chỉ là người dân, bà chủ
yếu dành lời khen ngợi những thành tích và nỗ lực cụ thể
của người dân – chứ không phải của chính phủ Đức –
trong năm qua và kêu gọi họ tiếp tục đồng lòng dấn bước
trong năm tới, rồi cuối cùng tất nhiên kết thúc bằng lời
chúc sức khỏe, viên mãn và phước lành của Chúa – chứ
không phải của Đảng Dân chủ Thiên chúa mà bà thống lĩnh –
cho mọi gia đình.
Các thông điệp đầu năm của Thủ tướng Việt Nam Nguyễn
Tấn Dũng dựa trên một văn hóa chính trị hoàn toàn khác. Mỗi
năm là một bài đăng báo dài dằng dặc chứ không phải một
diễn văn trước ống kính. Chúng ta hãy thưởng thức một
đoạn trong <a
href="http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/thong-diep-dau-nam-cua-thu-tuong-2931059-p2.html">thông
điệp đầu năm nay</a> (2014):
"<em>Thu hút mạnh doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn nông
thôn, phát triển sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp, công
nghiệp, dịch vụ; chú trọng công nghiệp chế biến nông sản
và công nghiệp sử dụng nhiều lao động để thúc đẩy tập
trung ruộng đất, chuyển dịch cơ cấu lao động và kinh tế
nông thôn. Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả đào
tạo nghề. Huy động các nguồn lực đầu tư xây dựng kết
cấu hạ tầng. Thực hiện hiệu quả chương trình giảm nghèo
bền vững. Quan tâm bảo vệ môi trường; giữ gìn và phát huy
bản sắc văn hóa và truyền thống, tập quán tốt đẹp của
làng quê Việt Nam.</em>
<em>Khẩn trương sơ kết thực hiện Nghị quyết Trung ương 7
khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn để đẩy nhanh
tiến trình cơ cấu lại nền nông nghiệp và xây dựng nông
thôn mới</em>."
hay một đoạn của <a
href="http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Thong-diep-dau-nam-moi-cua-Thu-tuong-Chinh-phu-Nguyen-Tan-Dung/20121/106256.vgp">thông
điệp đầu năm ngoái</a> (2013):
"<em>Cùng với tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình
tăng trưởng, trong năm 2012 phải tiếp tục quán triệt quan
điểm chỉ đạo trong kết luận số 02 của Bộ Chính trị,
Nghị quyết số 11 của Chính phủ, tăng cường ổn định vĩ
mô, kiềm chế lạm phát và duy trì tăng trưởng hợp lý, bảo
đảm an sinh xã hội. Đây là những nhiệm vụ rất nặng nề
và khó khăn, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới đang
diễn biến phức tạp, thậm chí có nguy cơ rơi vào vòng suy
thoái mới, đòi hỏi phải có sự nỗ lực vượt bậc của các
ngành, các cấp. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò mở đường,
tạo cơ chế, chính sách và chỉ đạo thực hiện nhưng kết
quả phải được phản ánh trên từng cơ sở sản xuất, kinh
doanh. Vì vậy, doanh nghiệp phải là chủ thể, có vai trò quyết
định</em>."
hoặc một đoạn của <a
href="http://laodong.com.vn/dang-chinh-phu/thong-diep-dau-nam-moi-2012-cua-thu-tuong-nguyen-tan-dung-14672.bld">thông
điệp đầu năm kia</a> (2012):
"<em>Điều chỉnh cơ cấu và nâng cao hiệu quả đầu tư. Nhà
nước tập trung đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực và các
công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội thiết yếu
nhất, đồng thời đẩy mạnh huy động nguồn lực của các
thành phần kinh tế cho đầu tư phát triển. Khuyến khích đầu
tư vào các ngành sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng
lớn, các ngành công nghiệp hỗ trợ, sử dụng công nghệ
sạch. Hạn chế đầu tư vào các ngành khai thác tài nguyên, sử
dụng nhiều đất, tiêu hao nhiều năng lượng; không chấp nhận
những dự án đầu tư công nghệ thấp, gây ô nhiễm môi
trường</em>."
và một đoạn của <a
href="http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/thong-diep-dau-nam-cua-thu-tuong-2184558.html">thông
điệp đầu năm kìa</a> (2011):
"<em>Tái cấu trúc các ngành sản xuất và dịch vụ, trọng
tâm là phát triển công nghiệp hỗ trợ và các ngành dịch vụ
chất lượng cao, có giá trị gia tăng lớn, nhằm tạo ra nhiều
sản phẩm có khả năng cạnh tranh để có thể tham gia vào
mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời,
phải xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa với
công nghệ cao nhằm tăng giá trị gia tăng trên một đơn vị
diện tích đất; gắn kết chặt chẽ giữa áp dụng khoa học
công nghệ với tổ chức sản xuất; giữa sản xuất, chế
biến với phân phối trong một chuỗi giá trị, bảo đảm hài
hòa lợi ích giữa các khâu trong chuỗi giá trị đó; giữa phát
triển nông nghiệp với xây dựng nông thôn mới</em>."
Đó đơn giản là những bài xã luận với văn phong muôn thuở
của khẩu hiệu, nghị quyết và báo cáo, dùng tốt cho bất kì
một thời điểm nào trong năm, dùng tốt cho bất kì năm nào,
dùng tốt cho bất kì dịp nào: Ngôn ngữ chính trị là thứ duy
nhất ở đất nước này có phẩm chất ổn định. Không có
bóng dáng nào của người dân trong đó. Không ai có thể cam
đoan là được thấy Thủ tướng đang nói với mình. Đối
tượng gửi gắm của cái gọi là "thông điệp đầu năm"
đó cũng phi diện mạo như tác giả của nó. Tôi không rõ
người ta có thể dò thấy quả mìn nào chờ nổ trong những
văn bản mà chỉ cần đọc một câu đã tiêu hết dự trữ
hứng thú trong ngày ấy. Ông Thủ tướng, hay nói đúng hơn là
những người soạn xã luận đứng tên ông, chỉ lặp lại,
với mỗi năm một chút xê dịch, tất cả những gì mà Ban
Chấp hành Trung ương Đảng đã công bố trong <em><a
href="http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-09-14-du-thao-chien-luoc-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-2011-2020">Dự
thảo chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2011-2020</a></em>
từ nhiều năm trước. Rất có thể nhóm <em>ghostwriter </em>của
ông Thủ tướng cũng chính là nhóm soạn <em>Dự thảo</em> đó.
Chất lượng sống có thể bị nhìn lệch qua lăng kính của
chỉ số tăng trưởng kinh tế, nhưng bao giờ cũng được phản
ảnh trung thực qua những điều tưởng chừng rất nhỏ. Mỗi
đầu năm một bài xã luận tra tấn của người đứng đầu
chính phủ như nghi thức bất biến của văn hóa chính trị
Việt Nam, theo tôi, không phải là chất lượng sống đáng ước
ao.
© 2014 pro&contra
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140104/pham-thi-hoai-xa-luan-dau-nam), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét