Jonathan London - Đã nói, hãy làm

Thông điệp đầu năm 2014 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã làm
nhiều người bất ngờ, khi ông đã nêu rõ một số bước cần
thiết trong quá trình cải cách ở Việt Nam trong năm 2014 và
tương lai gần. Bất ngờ không phải vì nói nhiều về "những
gì cần làm" (Việt Nam không thua nước nào về kiểu phát
biểu này), mà vì nội dung của nó. Tôi thậm chí dám khẳng
định, trong hơn 20 năm nghiên cứu về Việt Nam, và tôi nghĩ:

Nếu theo như chính trị ở Việt Nam từ trước đến nay thì ai
ai cũng đều biết một bài phát biểu như thế chưa chắc có ý
nghĩ gì. Nhưng, trong trường hợp này tôi thấy chúng ta không
nên loại trừ khả năng nó là một tín hiệu của một số thay
đổi quan trọng, trong quan điểm của ít nhất những người
cùng quan điểm với Thủ tướng. Không chỉ vậy, nội dung của
bài còn hàm ý Thủ tướng và những liên minh của ông nắm
bắt khá rõ những trở ngại cơ bản trong quá trình phát triển
của Việt Nam hiện nay. Từ những vấn đề thể chế đến sự
cần thiết của một nhà nước phải hành động một cách minh
bạch, có trách nhiệm giải trình, và bài này phản ánh lối suy
nghĩ khác hẳn với kiểu ta thường nghe. Đến mức làm cho
nhiều người tự hỏi, Nguyễn Tấn Dũng là ai và ông muốn làm
gì?

Đã có rất nhiều phản ứng với thông điệp của Thủ tướng
(TT). Ở một bên có những người khuyên ta không nên phóng
đại ý nghĩa của bài này trong một nền chính trị vẫn còn
nhiều bất cập có tính hệ thống. Quan điểm có sự đa dạng
của nó. Từ quan điểm "đừng nghe những gì họ nói… hãy
nhìn kỹ những gì họ làm" đến quan điểm "chẳng có gì
mới cả", thậm chí có những quan điểm tố cáo TT "là
một tên quỷ quyệt, gian manh, bất chấp thủ đoạn để đạt
được mục đích chứ không phải là một lãnh đạo khôn
ngoan".

Tất nhiên, chúng ta có đủ lý đo để nhìn sự kiện này một
cách hoài nghi. Song, tôi thấy vẫn là quá sớm để đánh giá ý
nghĩa của bài thông điệp năm mới này.

Nghe hay, nhưng có làm được gì không?

Trong bài, TT đã đặc biệt nhấn mạnh rằng Việt Nam phải nỗ
lực nhiều hơn nữa để đảm bảo nhân dân Việt Nam làm chủ,
được sống trong một xã hội dân chủ hơn. Theo ông TT, "Dân
chủ và Nhà nước pháp quyền là cặp 'song sinh' trong một
thể chế chính trị hiện đại". Ông cũng đã nhấn mạnh
những điều kiện phải đạt được nếu muốn tăng trưởng
kinh tế nhanh và bền vững. Trong đó phải có những luật chơi
rõ ràng, phải có một xã hội pháp quyền, và một nhà nước
hành động một cách minh bạch, có trách nhiệm giải trình cao,
v.v. Chẳng ai có vấn đề lớn nào với những nguyện vọng
này.

Như hàm ý trên, nếu bài phát biểu này thực sự phản ánh quan
điểm thực tế của Thủ tướng hay một thế lực tập thể
trong Đảng, thì ít nhất chúng ta có đủ lý do để giữ một
thái độ cởi mở (dù hoài nghi) về những khả năng trong thời
gian tới. Song, trước khi khui champagne ăn mừng, ta vẫn phải
để ý hành vi của ông và các đồng chí liên minh có làm
được (hay cố gắng làm) trong thời gian ngắn sắp tới.

Để thay đổi nền chính trị của Việt Nam từ bên trong không
phải là việc đơn giản. Có rất nhiều hạn chế về thể
chế, với rất nhiều quyền lợi từ lợi ích nhóm, và họ
không muốn thay đổi. Trong khi đó, chúng ta không nên giả
định những thay đổi là Việt Nam cần phát triển mạnh, nâng
cao đời sống, và đẩy mạnh sự công bằng trong xã hội sẽ
"xãy ra", nếu chúng ta đủ khả năng chờ đợi. Để giả
định sẽ có 'thay đổi từ trên xuống' là một quan điểm
ảo tưởng và ngây thơ. Tương lai của Việt Nam sẽ được
quyết định là do cả một quá trình từ trong và ngoài bộ
máy.

Chúng ta đều thấy, khoảng cách giữa những lời nói lý
tưởng của TT với thực tế ở Việt Nam hiện nay vẫn không
lổ. Đặc biệt đối với tính thiếu minh bạch và thiếu trách
nhiệm giải trình của bộ máy. Những người trong "xã hội
dân sự khởi sinh" của Việt Nam đã thể hiện khá rõ sự
tâm huyết, sự dũng cảm, và sự quyết tâm vô tận của họ
để đẩy mạnh một Việt Nam pháp quyền một cách ôn hòa.
Nếu TT Nguyễn Tấn Dũng muốn thể hiện sự chân thành với
những gì được viết, và sự tâm huyết, dũng cảm, quyết tâm
vô tận, ông có thể hay nên làm những gì? Tôi đề nghị bắt
đầu với vấn đề thiếu minh bạch.

Nếu giới lãnh đạo của Việt Nam muốn đạt được những
điều kiện cần thiết thì phải nhìn rõ, dù 'phê bình và
tự phê bình' mãi, mô hình chính trị 'dân chủ tập trung'
không thể đóng vai trò của một nền báo chí tự do, một xã
hội dân sự văn minh, hiện đại. Thay vì sợ những xu hướng
mới, toàn dân phải hướng tới tương lai. Thay vì chống những
người hành động vì một xã hội dân sự, phải làm việc
với họ – không phải chỉ ở đồn công an mà là ngay trong
Quốc hội và những diễn đàn hoàn toàn ngoài nhà nước. Và
ít nhất là sớm tôn trọng và bảo vệ những quyền của
những nhà báo, blogger, những tổ chức phi chính phủ và mạng
lưới không vì lợi nhuận, giúp cho họ hành động một cách
hữu hiệu nhất, xây dựng nhất.

Trước mắt, có lẽ không có một trường hợp nào liên quan
hơn tình trạng của báo Saigon Tiếp Thị (SGTT). Trong một nước
pháp quyền thì không thể có một chuyện như vậy xảy ra như
những gì đang xảy ra tại báo Saigon Tiếp Thị. Khi nhà nước
yêu cầu sát nhập báo SGTT vào báo khác, họ lấy lý do là SGTT
làm ăn thua lỗ. Nhưng, theo tôi hiểu, tình trạng đó đã qua
rồi, và tài chính chỉ là cái cớ mà thôi.

Theo như ông Bùi Việt Hà đã viết: "Việc báo SGTT bị đóng
cửa là một chuyện buồn và đáng tiếc. Tôi thấy báo này hay,
không có các bài dạng lên gân hay theo trào lưu, giật gân như
nhiều báo khác. Đặc biệt là serie các bài viết về các doanh
nhân, các nhà khoa học, rồi các bài viết của dịch giả Bùi
Văn Nam Sơn, … đều rất sâu sắc. Nếu như VN mình có luật
về báo chí tư nhân thì nhóm các nhà báo của SGTT sẽ đứng ra
thành lập một tờ báo tư nhân với cùng tên và măng sét đó,
hoạt động tự hạch toán như một doanh nghiệp làm báo thì
thương hiệu đó sẽ không mất đi".

Trong bài phát biểu, TT Nguyễn Tấn Dũng đã nhiều lần nêu rõ
những gì Đảng và Nhà Nước phải làm để "dân giàu, nước
mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh". Hãy bắt đầu với
Saigon Tiếp Thị, một tờ báo độc lập, chất lượng cao, và
không sợ sự thật. Hãy ủng hộ những nỗ lực của nhân viên
báo SGTT để tìm một lộ trình cho họ tiếp tục thực hiện
sự nghiệp của họ. Hãy ủng hộ quyền của họ để kiện
quyết định đáng tiếc của chính quyền. Và hãy tìm cách
động viên (thay vì đe dọa) những yếu tố ôn hòa, có động
thái xây dựng trong xã hội dân sự để góp phần vào sự phát
triển của đất nước. Thật ra, những nỗ lực phải đa
chiều mới được, tôi không bi quan về những khả năng đó.

Như một bạn khác đã viết: "Nếu là trước đây thì bài
đó cũng chỉ như những bài của những lãnh tụ trước mà
thôi. Chỉ để mị dân, để dân nghe vui tai được một lúc,
chứ chẳng ai trông đợi gì. Nhưng bây giờ tình hình bắt
đầu có những dấu hiệu khởi sắc. Bài viết này của Nguyễn
Tấn Dũng sẽ là sự hỗ trợ, động viên cho những hoạt
động của xã hội dân sự trong quá trình phản biện. Và cũng
giúp xã hôi dân sự xích lại gần với giới lãnh đạo. Tạo
ra tiền đề cho sự phát triển của xã hội dân sự ở Việt
Nam".

Ở các nước pháp quyền, báo chí độc lập được bảo vệ
một cách chặt chẽ. Muốn có một Việt Nam hiện đại văn minh
như Thủ tướng đã miêu tả, thì hướng đi phải rõ ràng. Thay
vì ngăn chặn những giọng nói độc lập và tin cậy thì phải
khuyến khích họ, từ những tờ báo như Saigon Tiếp Thị đến
những blogger muốn đóng vai trò xây dựng, từ những viện
nghiên cứu độc lập cho đến những nhà bất đồng chính
kiến.

Tôi có phải là quá ảo tưởng không? Tôi nghĩ không. Thay vì
tập trung quá nhiều vào một cá nhân hay một bài dù hay bao
nhiêu, chúng ta nên xếp cá nhân đó, bài đó trong bối cảnh
lớn hơn để bắt đầu hiểu ý nghĩa của nó. Làm thế mới
thấy được những khả năng đầy hứa hẹn sẽ diễn ra
trước mắt.

JL

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20140109/jonathan-london-da-noi-hay-lam), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!