Bản chất của sự nói dối là biết sự thật nhưng cố ý nói
khác đi một cách có ý thức, với mục đích che giấu hay tránh
né sự thật. Nói khác sự thật, do tình thế cưỡng bức không
thể nói sự thật, phải gượng lòng nói dối, tạm gọi là
nói dối cưỡng bức.
Sự nói dối cưỡng bức được lặp lại nhiều lần, rồi
quen đi, nó trở thành tính, thành nết, thành tật xấu, cuối
cùng là hình thành sự ngụy tín cho chính mình. Sự nói dối
bấy giờ trở nên trơn tru, hồn nhiên, giống y như nói thật,
mà người nghe thì thấy nó trần trụi, nó gợi lên một cảm
nhận trơ trẽn.
<a name="more"></a>
Trẻ em nói dối thì bị quở mắng, có khi bị trừng phạt.
Người lớn – với tư cách là người dân bình thường – nói
dối thì hàng xóm, bạn bè tránh xa không muốn chơi, người
thân thì không thể tin cậy. Người có cương vị xã hội mà
nói dối thì bị nhiều người coi khinh; cương vị xã hội càng
lớn, thì sự coi khinh càng nhiều, càng báo hiệu sự nguy hiểm.
Sự nói dối về dân chủ, nhân quyền ở nước ta ngày càng
trở thành đề tài thời sự nóng hổi trên các diễn đàn, cả
ở diễn đàn quốc tế.
Cứ mỗi lần một nhân vật cao cấp nói về dân chủ, nhân
quyền là họ đã thảy một mồi lửa vào đống rơm khô, tức
thì gây nên bất bình rộng khắp và không cưỡng được.
Người ta không tin rằng những con người ấy có tính nói
dối bẩm sinh, cũng không thể tin rằng họ không biết sự
thật, một sự thật mà người dân thường cũng hiểu được,
với nhan nhản sự kiện đầy ắp trên trang báo, trang mạng
mỗi ngày, mỗi tuần, mỗi năm và năm này qua năm khác. Chỉ có
thể lý giải rằng đây là sự nói dối cưỡng bức, tức là
bị bắt buộc phải nói dối.
Thử đặt vài câu hỏi:
- Nhưng ai có thể cưỡng bức họ, khi họ có quyền lực cao?
- Điều gì khiến họ chịu sự cưỡng bức dài hơi, lâu ngày
đến thế?
- Và nó đã trở thành sự nói dối hồn nhiên?
1- Cách đây không lâu, bà <b>Phó Chủ tịch nước</b> nói: Dân
chủ của Việt Nam là "<a
href="http://www.baomoi.com/Vai-tro-lanh-dao-cua-Dang-doi-voi-cach-mang-Viet-Nam-trong-thoi-ky-moi/122/7298483.epi">cao
hơn gấp vạn lần so với dân chủ tư sản</a>". Câu nói ấy
đã gây nhiều phản ứng, nhưng không phải là nói dối nếu so
với giáo trình Mác-Lênin [Thực ra, so với Lenin, bà Phó Chủ
tịch nước đã rất khiêm tốn, vì Lenin quả quyết: "Chế
độ dân chủ vô sản so với bất cứ chế độ dân chủ tư
sản nào, cũng dân chủ hơn gấp triệu lần; chính quyền
xô-viết so với nước cộng hoà tư sản dân chủ nhất thì
cũng dân chủ hơn gấp triệu lần." (V. I. Lenin, <i>Cách mạng
vô sản và tên phản bội Cau-xky</i>, Nxb Tiến bộ, Matxcơva,
1974, tr. 39). Hay đơn giản là vì bà không thuộc sách vở kinh
điển Lenin? Khó tin, vì bà là Giáo sư Tiến sĩ, có <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Doan">trình
độ cao cấp về lí luận chính trị</a>, trong khi câu nói
"nổi tiếng" trên đây của Lenin đã được đưa ra giảng
dạy trong nhà trường Việt Nam xã hội chủ nghĩa mấy chục
năm nay, đến mức thầy giáo rất hay lấy làm đề thi cho học
trò, chẳng xem <a
href="http://khoacoban.tnut.edu.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=169:tra-loi-cau-hoi-nlhp2-d5&catid=99:gii-ap-nlcb-hp-2&Itemid=144">ở
đây</a> hay <a
href="http://www.wattpad.com/151041-trac-nghiem-cnxhkh?p=5">ở đây</a> –
<i>BVN</i>]. Còn so với thực tế, nó rất vô nghĩa, một so sánh
định lượng "quá mức tình cảm", hoặc do quán tính thuần
túy… Nhưng câu nói ấy không gây nên sự phẫn nộ từ dân
chúng, mà chỉ gây nên một nỗi buồn đến kinh hoàng về sự
tụt hậu của trình độ "suy thoái tư tưởng" mang tính
biểu trưng của tầng lớp lãnh đạo. Nếu hiểu về mặt đạo
đức của sự "trung thành" hay "kiên định" với ý thức
hệ, thì cái đạo đức ấy cũng gây kinh hoàng không kém. Chỉ
vì cái đức tin đặt nhầm vào chỗ không phải của tôn giáo.
Nó làm buồn nhân dân suốt cả năm, cũng chỉ vừa mới nguôi
ngoai.
2- Nay lại đến phiên ông <b>Chủ tịch nước</b>!
Người ta hỏi rằng <b>bây giờ</b> ông có <b>đang đói
bụng</b> không, ông trả lời một cách biện chứng rằng, vì
<b>hôm qua</b> ông <b>có ăn</b> nên <b>hôm nay</b> <b>không thể
đói</b> được!
Vì rằng nước ông (Việt Nam) đã từng chống ngoại xâm
giành độc lập dân tộc cả trăm năm qua, nên đương nhiên có
ý chí – thậm chí rất mãnh liệt – về khát vọng dân chủ
và nhân quyền. Và vì "có" khát vọng đó, nên đương nhiên
dân chủ, nhân quyền phải "có" thôi! Cái lý nó thế.
Phải mượn tạm lịch sử chứ biết nói sao! Cũng như mượn
tạm cái bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 2/3 thế
kỷ, khi sang Mỹ tháng trước, để gởi cho ngài Obama.
Đây cũng không phải là lời nói dối thuần túy, mà chỉ là
nói tránh/trớ/né thôi. Tính của ông Chủ tịch như đã từng
thể hiện, ít khi nói thẳng, có lẽ không phải vì thiếu dũng
khí, mà vì tính "nói khéo" có phần nổi trội. Thí dụ,
đồng chí X.
Nhưng cái dẫn chứng mà ông đưa ra, mới gây nên chuyện, vì
là nói dối đủ 100%. Nhiều báo trích nguyên văn, xin lặp
lại:
"<i>Chúng tôi có 86 triệu dân, trong đó trên 30 triệu người
sử dụng internet hằng ngày, tỷ lệ đó biến đổi hàng giờ,
không có bất cứ sự ngăn cấm nào cả… Ngoài ra Việt Nam có
khoảng trên bốn triệu blogger, rất tự do. Do vậy, ở ngoài
thì đồn đại rất nhiều nhưng để hiểu Việt Nam nhiều hơn,
hiểu về đời sống chính trị của Việt Nam thì xin mời các
bạn hãy đến Việt Nam. Mặc dù chúng tôi còn nghèo nhưng cũng
có trên dưới 200 kênh truyền hình, 700 tờ báo và không dưới
17.000 phóng viên…</i>" (Phát biểu của Chủ tịch nước với
báo chí tại Đan Mạch, đăng trên Thanh Niên, nhưng bị rút
xuống. Xin xem <a
href="http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130920/chu-tich-nuoc-truong-tan-sang-nhan-quyen-la-van-de-ca-dan-toc-chung-toi-dang-quan-tam.aspx">ở
đây</a> – <i>BVN</i>)
<b>Biến đổi hàng giờ</b> vì phải liên tiếp thay hình đổi
dạng, tự chết đi để tìm cách sống dậy. Mà dù có sự phát
triển, thì không phải là sự vui mừng, mà là nỗi lo ngay ngáy
của phía nhà nước. <b>Rất tự do</b> lại như một cơn gió
độc quất vào mặt các blogger dù họ đang ở trong nhà tù kín
gió. Cái đội ngũ hùng hậu về người và phương tiện:
<b>17.000 phóng viên, 700 tờ báo, 200 kênh truyền hình</b>…,
đúng là đất nước còn nghèo (ông Chủ tịch khẳng định),
nhưng rất thích chơi sang! Chừng ấy là chưa tính tới bao nhiêu
cái loa phường, mỗi phường một loa thôi, trên khắp đất
nước, cũng quá đủ để trấn áp hệ thần kinh người dân.
Lực lượng hùng hậu mà Chủ tịch dẫn chứng, có số người
đông như bộ máy an ninh cảnh sát, có phương tiện truyền
thông dồi dào vô địch, được hiểu một cách hùng hồn chỉ
là một bộ máy đàn áp. 17.000 phóng viên ư? Trong đó biết bao
nhiêu tiếng thở dài? Bao nhiêu tiếng hò reo cùng với kèn
trống? Với một nhà báo Nguyễn Đắc Kiên, chỉ một bài báo,
trong chỉ một ngày là bị đuổi việc. Nhanh và nhạy vô cùng.
Nhưng còn bao nhiêu sự kiện, sự cố diễn ra hằng ngày, cụ
thể, ngoài sự phản ảnh của truyền thông và báo chí?
Nói không đúng sự thật như trên, kể ra ông Chủ tịch cũng
đã có dũng cảm. Nhưng dũng cảm nhất, và khách khí nữa, là
"Mời các bạn đến Việt Nam" thì… biết liền! Có lẽ,
không cần đến Việt Nam, họ cũng có khả năng biết liền.
Ông Chủ tịch còn hồn nhiên phản kích: "<b>Ở ngoài</b>
[nước ngoài] <b>thì đồn đại rất nhiều, nhưng</b>…", có
nghĩa là báo chí nước ngoài nói dối (đồn đại = thổi
phồng, nói càn, ít xít ra nhiều).
Ông Chủ tịch và các ông lãnh đạo khác không thể không
biết chính những điều mà các ông đã và đang làm, về dân
chủ và nhân quyền bao nhiêu năm qua, ở cái xứ sở khốn khổ
này. Một đất nước tràn trề tham nhũng mà lại có dân chủ
và nhân quyền được sao, lạ thật!
Thế nhưng không thể nói thật.
Là "nói dối cưỡng bức" hay đã trở thành ngụy tín?
Hầu hết trong bộ máy nhà nước, từ cao đến thấp, đều
như thế!
Nghĩa là cùng trong tình thế cưỡng bức.
Và sự ngụy tín đã trở nên toàn diện, bao trùm.
Nhưng ai có thể cưỡng bức họ?
Câu trả lời là cơ chế của bộ máy này đã cưỡng bức
họ, buộc họ không thể nói thật. Vì cơ chế đó được
đặt trên một tiền đề không có thật nốt: "Đảng lãnh
đạo, Nhà nước quản lý, Dân làm chủ". Quả là bi hài! Bị
kẹp chặt và bẹp dí như con mắm, mà còn làm chủ được sao?
Thế là sự nói dối "dân làm chủ" cứ chễm chệ trên ngai,
như lời hô vạn tuế trên môi các quan chức suốt gần 4 thập
niên qua, cho cái ông vua "làm chủ" khốn khổ ấy, kể từ
khi đất nước thống nhất. Từ đó, mọi sự nói dối và suy
đồi các loại phát triển, lan rộng và nhanh như cỏ mọc,
thành "tập thể nói dối cưỡng bức", hùng hậu ở mọi
lãnh vực: dân chủ, nhân quyền, kinh tế, văn hóa xã hội, cả
sự nói dối về đạo đức, tư tưởng. Sự nói dối còn di
căn sang một bộ phận thanh niên có quan hệ gần gũi với bộ
máy cầm quyền, trở thành dạng nói dối ngu muội hồn nhiên.
Một bộ máy có thể kẹp chặt người dân như thế, thì cán
bộ dù cao đến đâu, cũng không thoát khỏi thân phận chung
của người dân, dù là lãnh đạo của bộ máy. Vì cái thân
phận lâu dài của anh ta vẫn là người dân, trước khi làm quan
và sau khi làm quan. Những người về hưu có thể rất cay đắng
với một quãng đời nói dối hồn nhiên hoặc nói dối cưỡng
bức của mình, khi thoát được khỏi tình trạng ngụy tín!
Nhưng vì sao họ có thể chịu đựng lâu dài, bền bỉ đến
thế?
Câu trả lời thì dễ, nhưng vấn đề lại hết sức gay go.
Đó là quá trình hy sinh và gắn bó với nhiều ràng buộc của
quyền và lợi. Sự hy sinh của những ai đó có thể chưa nhiều
lắm, mà sự gắn bó thì nhiều hơn, nhất là những cái chức
đã mua bằng tiền, hoặc bằng sự thân quen nâng đỡ. Cách
vận hành của lối sống này lại được sự bồi dưỡng tích
cực của triết học Mác-Lênin: "Vật chất quyết định ý
thức". Theo đà giục giã của vật chất cứ thế tiến lên,
tiến lên nữa… Riêng những người đã chết, và những Bà
mẹ Việt Nam anh hùng thì nằm lại thôi. Còn người dân, họ
đang "làm chủ" theo thân phận "con mắm".
Đang làm quan mà nói thật, thì mất hết, thân có thể vào
nhà lao, tinh thần có thể bị giày xéo, nhục mạ, đã và đang
có bao nhiêu là điển hình!
Vì thế mà không thể nói thật.
Nói dối cưỡng bức, lâu ngày thành nói dối hồn nhiên, bạo
dạn, trơn tru…
Dân chủ, nhân quyền tuy là những danh từ chung, nhưng không
phải là trừu tượng. Nó có nội dung được thể hiện bằng
những thiết chế cụ thể, có hệ thống, được thừa nhận
trong một Hiến pháp đúng nghĩa, trong hệ thống luật pháp minh
bạch. Vì thế không thể muốn nói gì thì nói. Các cách nói
dối cần được thẩm định, phê phán bằng truyền thông tự
do để nhanh chóng chấm dứt nó.
3- Lại không công bằng nếu không đề cập đến một dạng
"nói dối đạo đức" (là nói dối về phương diện đạo
đức) đang ồn ào diễn ra ở vị lãnh đạo cấp cao.
"<i>Các đồng chí cần thường xuyên học hỏi, rút những
bài học tốt từ những thế hệ trước để tiếp tục đi xa.
Bài học đó là: Khát vọng lớn lao, lý tưởng cao cả, hòa
nhịp đập trái tim mình với nhịp đập trái tim toàn dân tộc,
lăn lộn với thực tiễn vĩ đại của cuộc sống nhân dân,
chứ không phải chỉ đi vào tâm trạng cá nhân, gặm nhấm tâm
tư, yếm thế, lấy tiểu xảo thay cho tài năng, nhìn đời bằng
góc nhìn chật hẹp, thậm chí coi văn nghệ như là thú vui,
giải trí hoặc một cuộc chơi, một đam mê tầm thường.</i>"
(<a
href="http://tuoitre.vn/van-hoa-giai-tri/570307/tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-van-nghe-khong-chi-la-noi-cuoc-song-hien-hinh.html">Tổng
Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Văn nghệ không chỉ là nơi cuộc
sống hiện hình</a>)
Thật hiếm có một vị chính khách nào trên thế giới, như
Tổng thống, Thủ tướng, hay nguyên thủ quốc gia, dám cao
giọng dạy cho ai đó với kiểu cách của một thầy giáo, hay
của bậc cha mẹ. Nếu vị ấy có học hàm học vị, được
tín nhiệm mời vào dạy ở một trường học, thì cũng chỉ
được phép dạy chuyên môn của mình có và dạy cho sinh viên
của mình. Chính khách khi tham gia các hội thảo khoa học cũng
chỉ phát biểu quan điểm của cá nhân. Ai dạy ai trong thời
đại này trở nên vô cùng khó. Sự khiêm tốn đích thực đã
là một trong những phẩm giá quan trọng cho mỗi nhân cách.
Chỉ riêng trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa, thì
Tổng Bí thư Đảng Cộng sản luôn khả năng dạy tất cả mọi
người, mọi lãnh vực, nếu muốn. Lênin đã làm như thế, và
mọi ông Tổng Bí thư đều có thể làm như thế. Ông Tổng Bí
thư Nguyễn Phú Trọng vừa mới lên lớp về đạo đức trong
sáng tạo văn học nghệ thuật cho những người làm văn học
nghệ thuật trong nước, cấp trung ương. Hãy lắng nghe:
"Các đồng chí cần thường xuyên học hỏi, rút những bài
học tốt từ những thế hệ trước để tiếp tục đi xa. Bài
học đó là: Khát vọng lớn lao, lý tưởng cao cả, hòa nhịp
đập trái tim mình với nhịp đập trái tim toàn dân tộc, lăn
lộn với thực tiễn vĩ đại của nhân dân."
Đoạn văn này khá văn hoa bay bổng. Cái "khát vọng lớn lao
và lý tưởng cao cả" khó ai dạy cho ai được. Ông Tổng Bí
thư muốn áp đặt cái khát vọng nào là lớn lao, lý tưởng
nào là cao cả cho mọi người? Ông bổ sung làm rõ thêm cho
mệnh đề rất ư lửng lơ trên, là: "hòa nhịp đập trái tim
mình với nhịp đập trái tim toàn dân tộc". Sự hòa nhịp
đập trái tim của hai nam nữ yêu nhau cũng đã khó, huống là!
Nhà lý luận "nổi tiếng" về chủ nghĩa duy vật biện
chứng của học thuyết Mác-Lênin, bỗng trở thành duy tâm đến
độ cao.
Muốn nói đến sự thống nhất ý chí của toàn dân hướng
đến cùng một mục tiêu chung, mà không nói đến cơ chế dân
chủ, công bằng được sao?!
Và ông yêu cầu "lăn lộn với thực tiễn vĩ đại của
cuộc sống nhân dân". Nghe thế nào ấy! Vừa sáo rỗng, vừa
có vẻ lấy lòng nhân dân, lại vừa như châm biếm mỉa mai
chứ không phải là ngợi ca. Đau khổ, chết chóc của những
"con mắm" chẳng bao giờ là vĩ đại cả. Thực tiễn vĩ
đại của cuộc sống nhân dân cần học hỏi, phải chăng là
rút ra từ tiếng súng hoa cải của Đoàn Văn Vươn, hay những
phát súng đòi công lý của Đặng Ngọc Viết?
Nhưng không thể trách, vì ông đã sinh ra từ điều 4 Hiến
pháp thiêng liêng có tính mặc khải, đã men theo con đường
Đảng mà "thành đạt"! Vị trí đó cho ông mọi quyền, kể
cả quyền mắng mỏ bất cứ ai ông muốn. Ông đã từng mắng
những người tham gia góp ý kiến về dự thảo sửa đổi Hiến
pháp là "suy thoái" và toan tính xử lý. Nay ông mắng các nhà
làm văn học nghệ thuật (của ông): "không chỉ đi vào tâm
trạng cá nhân, gặm nhấm tâm tư, yếm thế, lấy tiểu xảo
thay cho tài năng, nhìn đời bằng góc nhìn chật hẹp, thậm chí
coi văn nghệ như là thú vui, giải trí hoặc một cuộc chơi,
một đam mê tầm thường".
Sao ông Tổng Bí thư có thể nói vậy được? Sao nói đội
ngũ ấy "gặm nhấm"? Vì sự gặm nhấm là chỉ của loài
gặm nhấm. Cái đội ngũ cấp Trung ương ấy đã "lấy tiểu
xảo thay cho tài năng". Thật thế sao? Lại "nhìn đời bằng
góc nhìn chật hẹp". Trong bối cảnh nào mà cái xấu phát sinh
như thế? Thật ra, con người ai chẳng đi ra từ chỗ "chật
hẹp", và nhìn đời qua chỗ "chật hẹp" ấy? Và từ đó
trở nên bao la, có vợ chồng, có con cái, có anh em, có đồng
bào, có cái toilet, có mái nhà, có miếng ruộng vườn để cày
xới… Thế mà tất cả trở thành khó khăn, trở thành bấp
bênh, vì có thể bị cưỡng đoạt bởi những người nhân danh
sự "lớn lao", sự "cao cả"!
Ông băm vằm tiếp: "[…] thậm chí coi văn nghệ như là thú
vui, giải trí hoặc một cuộc chơi, một đam mê tầm
thường".
Thế là, văn nghệ không phải là thú vui, không phải là để
giải trí, cũng không phải là cuộc chơi. Thật thế sao? Tất
cả chỉ là "đam mê tầm thường"? Phải chăng, trong cái
khát vọng lớn lao, trong cái lý tưởng cao cả, trong cái lý
luận mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã muốn giáo dục,
"không có bóng dáng con người" như lời của GS Trần Đức
Thảo đã nói cách đây khá lâu?
Đảng đoàn Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt
Nam, và đại diện lãnh đạo các Hội Văn học nghệ thuật
chuyên ngành của Trung ương đã ra nông nổi nào và xứng đáng
chăng để nhận những lời giáo huấn như băm như vằm nói
trên? "Xứng đáng cao", "xứng đáng", và "xứng đáng
thấp", như ba cái bậc thang tín nhiệm mà Quốc hội đã sáng
tạo? Nó đang xoáy vào tim gan của những người có lòng tự
trọng, dù người có làm văn học nghệ thuật hay không.
Kẻ ngoại đạo này nghĩ rằng, trong số thành phần kể trên,
hẳn là có một số thuộc loài gặm nhấm (như sự ám chỉ
của Tổng Bí thư), thì xin hãy tiếp tục kiên trì "gặm
nhấm" những lời giáo huấn của thầy Tổng Bí thư, và cố
thoát ra khỏi cái góc nhìn "chật hẹp" mà thầy đã công phu
chỉ ra.
Riêng bài nói chuyện của Tổng Bí thư, đã là "sự sáng
tạo văn học nghệ thuật với tài năng, tâm hồn, nhân cách và
bản lãnh" của ngài. Tôi trộm nghĩ thế!
25-9-2013
<b>H. Đ. N.</b>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130927/ha-dinh-nguyen-su-noi-doi-cuong-buc),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét