<div class="boxleft300"><img src="http://www.rfavietnam.com/files/truong duy
nhat 2.jpg" /></div>
<i>Trước một thông tin, trước một tác phẩm, một bài viết,
một cây bút, một góp bàn phản biện, chỉ được phép dùng
chính phương cách truyền thông "tham chiến", chứ không
được phép dùng đến cái còng số 8, nòng súng và nhà giam.
</i> - <a
href="https://danluan.org/tin-tuc/20130109/truong-duy-nhat-but-chien-tren-mang-tai-sao-khong">Trương
Duy Nhất</a>
Sau quyết định <a
href="https://danluan.org/tin-tuc/20110112/truong-duy-nhat-nghi-bao-viet-blog">("Nghỉ
Báo Viết Blog</a>") của Trương Duy Nhất, có độc giả
"bình" rằng đây là một "cáo phó" cho báo bổ thời bao
cấp. Ông <a
href="http://www.rfa.org/vietnamese/programs/LiteratureAndArts/Truong-duy-nhat-quitting-newspaper-for-writing-blogs-mlam-01162011101245.html">Mặc
Lâm</a> thì mô tả hành động này như là một phương cách
"thoát khỏi vòng kim cô" của nhà báo nổi tiếng này.
Trương Duy Nhất, nói nào ngay, không phải là người đầu
tiên có quyết định ngon lành như thế. Hơn nửa thế kỷ
trước, <a
href="http://vnthuquan.net/truyen/truyentext.aspx?tid=2qtqv3m3237nnnnn31n343tq83a3q3m3237nnn&AspxAutoDetectCookieSupport=1">Nguyên
Hồng</a> còn tuyên bố một câu (ngon) hơn thế:
- "Đủ, đủ lắm rồi. Ông đéo chơi với chúng mày nữa."
Ấy thế nhưng chả bao lâu sau, vẫn theo lời kể của <a
href="http://vnthuquan.net/(X(1)S(cqcecob1el05si45adagbqaw))/truyen/truyentext.aspx?tid=2qtqv3m3237nnnnn31n343tq83a3q3m3237nnn&AspxAutoDetectCookieSupport=1">Tô
Hoài</a>:
<i>"Hội Nhà văn Đức tặng Hội Nhà văn Việt Nam 200 cái xe
đạp Diamant mới cứng. Nguyên Hồng được điện khẩn mời
xuống công tác. Ấy là việc dắt chiếc xe đạp đứng vườn
hoa Cửa Nam trò chuyện với người qua đường. Vô tuyến
truyền hình của Việt, của Đức quay giới thiệu nhà văn với
tặng phẩm hữu nghị quốc tế.</i>
<i>Nguyên Hồng hồi ấy mới để râu, rõ ra phong thái học giả
phương Đông. Tuyên truyền thế thôi, cả hội chẳng được
sờ vào vành bánh chiếc xe nào. Hai trăm cái xe lăn cả vào kho
Bộ Thương nghiệp." </i>(Tô Hoài. <u>Cát Bụi Chân Ai</u>.
Wesminster, CA: Hồng Lĩnh, 1993.)
Tôi nghe nói, Bộ Thương Nghiệp, vào thời điểm vàng son
của nó, quản luôn cả đến cây kim và sợi chỉ nữa cơ.
Nhờ thế, nhà nước cột chặt được tất cả mọi người,
không xót một ai. Muốn "đéo chơi" (với chúng nó) nữa
cũng chả phải là chuyện dễ dàng gì.
Cái thời hoàng kim (thổ tả) đó, của chúng nó, may quá, đã
qua. Bây giờ, cả ông hai ông Hữu Thỉnh và Đinh Thế Huynh dù
có <i>tam cố thảo lư</i>, và khiêng đủ "200 chiếc xe đạp
Diamont mới cứng" đến tận nhà (chắc) cũng không cách chi
thuyết phục được Trương Duy Nhất trở lại cái "Hợp Tác
Xã Tư Tưởng" của nhà nước nữa.
Nhất đã đi rồi.
"Hợp Tác Xã Tư Tưởng" là chữ dùng (riêng) của Trương Duy
Nhất để mô tả những sinh hoạt có liên quan đến sách báo
thời bao cấp. Cái thời mà blogger Đào Tuấn đặt tên, một
cách (vô cùng) lãng mạn, là "<a
href="http://daotuanddk.wordpress.com/2011/02/15/bao-chi-th%E1%BB%9Di-buong-rem/">Thời
Đại Buông Rèm</a>." Tôi vốn <i>sính</i> Tây nên gọi cái
thứ của nợ này là một loại <i>ghetto</i>, dành cho những
người cầm viết, ở Việt Nam.
Trong Thế Chiến Thứ II, <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Ghettos_in_occupied_Europe_1939-1944">ghettos</a>
được Đức Quốc Xã tạo nên (ở nhiều thành phố Đông
Âu) để làm nơi tập trung người Do Thái. Với thời gian,
hạn từ <i>ghetto</i> được phổ biến theo một nghĩa rộng
rãi hơn – để chỉ những nơi biệt cư, thường là nghèo
nàn và chật hẹp, của một nhóm người (nào đó) trong lòng
phố thị:Black Ghetto, Mexican Ghetto, Chinese Ghetto, Student Ghetto,
Gay Ghetto...
Từ hơn nửa thế kỷ qua, nhà đương cuộc Hà Nội cũng
thiết lập một loại <i>ghetto</i> bẩn chật (tương tự)
để làm nơi quần tụ cho những người cầm viết. Kẻ nào
lỡ bước qua (hay bị đẩy ra) khỏi lằn ranh của cái
<i>ghetto</i> <i>văn hoá</i> này là sẽ bị rơi ngay vào "bước
đường cùng" – theo như (nguyên văn) lời của Bùi Ngọc
Tấn:
<i>"Có một ý kiến <em>(hay chỉ thị)</em> không thành văn
nhưng mạnh hơn văn bản mà tất cả các báo, các nhà xuất
bản đều thực hiện rất triệt để và nghiêm chỉnh là không
in bài của Mặc Lân, Lê Bầu. Nếu hạn hữu có in cũng không
được ký tên hai người… không được in đã hẳn, nhuận bút
cũng không có nốt.</i>
<i>Túng thiếu. Mà phải có tiền. Phải sống. Đang loay hoay với
kế mưu sinh thì Dương Tường đến. Nào ai ngờ được chính
anh chàng lơ ngơ này lại là người giải quyết cho Mặc Lân
vấn đề cực kì khó khăn ấy: Đi bán máu…</i>
<i>Lân mừng như người chết đuối vớ được cọc… Tiền
tính theo cc còn tem phiếu thì đồng loạt. Mỗi người được
lĩnh tem 2 cân đường, 4 cân đậu phụ, 2 kí thịt, 2 hộp sữa.
Thế là mất đi một ít màu nhưng túi nằng nặng tiền và tem
phiếu. Cho nên những ngày đi bán máu rất vui…</i>
<i>Bán máu êm ả là thế mà nhiều lúc vẫn giật mình. Ví như
đang ngồi nhìn cả vào người y tá chờ gọi tên mình thì
người ấy bỗng bật ra những cái tên bất ngờ nhất:</i>
<i>Chính Yên!</i>
<i>Phan Kế Bảo!</i>
<i>…..</i>
<i>Phương Nam!</i>
<i>Toàn những người quen. Toàn những trí thức. Ngượng nghịu
nhìn nhau. Rồi cũng quen dần. Lương thiện thì rõ ràng là
lương thiện rồi. Nhưng nó tố cáo bước đường cùng."</i>
(Bùi Ngọc Tấn. "<a
href="http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=487&rb=08">Thời
gian gấp ruổi</a>". <em>Viết về bè bạn</em>. Virginia: Tiếng
Quê Hương, 2006.)
Và đến "bước đường cùng" thì mới thấm thía hương vị
của một tô phở, cho dù là phở quốc doanh. Nó có thể làm
cho khách qua đường phải ứa nước miếng, và (đôi khi)…
nước mắt:
<i>"Ngày ấy từ quê ra đèo nhau qua hiệu phở, ngửi mùi thơm
ngào ngạt, quyến rũ, hai vợ chồng cùng thấy đói, thấy thèm
và bảo nhau vào ăn phở. Nhưng khi lục túi chỉ còn ba trăm.
Đúng một bát phở chín. Không hơn. Ai ăn? Bà bảo ông ăn vì
trông ông gầy quá. Ông bảo bà ăn. Bà bảo thế thì không ai
ăn cả. Cùng về. Nhưng ông biết bà đã nhịn thèm nhịn nhạt,
nhường chồng con bao nhiêu năm rồi. Ông quát lên khe khẽ, bắt
bà phải ăn. Bà vâng lời ông. Ông còn dặn bà: Nửa bát đầu
cứ thế ăn, nửa bát sau hãy cho chanh ớt. Như vậy em được
ăn hai thứ phở."</i> (Bùi Ngọc Tấn. <a
href="http://www.diendan.org/sang-tac/vu-tru-khong-cung"><i>Vũ trụ không
cùng</i></a>. Fall Church,Virginia: Tiếng Quê Hương, 2007).
<center><img src="http://www.rfavietnam.com/files/truong duy nhat 5.jpg"
alt="" height="357" width="400"></center>
<center><strong>Tranh Babui.</strong></center>
Ở trong vòng <i>ghetto</i>, tuy bẩn chật nhưng được cái an
toàn. Nó an toàn đến độ khiến không ít kẻ sinh tật
<i>múa gậy vườn hoang</i> – theo như lời than phiền của
tiến sĩ <a href="http://www.vietbao.com/D_1-2_2-70_4-49110">Nguyễn
Thanh Giang</a>, về một cây viết và một tờ báo tăm tiếng
(và tai tiếng) nhất hiện nay:
"<i>Vì </i>sao Nguyễn Như Phong và báo An Ninh Thế Giới dám tự
tung tự tác, ngang nhiên hoành hành, đổi trắng thay đen, ngậm
máu phun người như vậy? "
An Ninh Thế Giới không phải là tờ báo duy nhất chuyên ngậm
máu (hay ngậm cứt) phun ngườinhư thế. Ngày 31 tháng 10 năm
2009, qua một bài báo ("<a
href="http://www.anninhthudo.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=7066&ChannelID=80">Bán
dâu - Hủ tục man rợ vẫn hoành hành</a>") tờ Tiền Phong
cũng đã ngang hiên xỉ nhục người dân ở huyện Tiên Yên,
tỉnh Quảng Ninh, về điều mà họ mô tả là "tập tục vô
luân" nơi địa phương này: "<i>Thích thì bỏ tiền cưới
vợ, khi 'bực mình' thì rao bán cả vợ cả con, bố mẹ
chồng cũng có quyền bán con dâu và cháu nội…"</i>
Một tuần sau, cũng báo <a
href="http://www.tienphong.vn/Thoi-Su/176840/Su-that-ve-tuc-ban-dau-o-xa-Phong-Du-Tien-Yen-Quang-Ninh.html">Tiền
Phong</a>, số ra ngày 8 tháng 11, đăng lời "<i>xin lỗi nhân
dân và chính quyền xã Phong Dụ cùng bạn đọc..."</i> vì
"<i>tác giả bài báo đã xào xáo và không hiểu biết gì về
tập tụcvà đời sống bà con đồngbào dân tộc, thêm thắt,
thổi phồng sự việc</i>..."
Xin lỗi quấy quá, cho có lệ vậy thôi, chứ "<i>đổi
trắng thay đen</i>" hay "<i>thêm thắt, thổi phồng sự
việc" </i>để phỉ báng thiên hạ – đối với những
người cầm viết trong <i>ghetto</i> Việt Nam – chỉ là
chuyện nhỏ, không đáng để họ phải bận tâm. Họ còn
được dung túng để thay mặt cho cả ngành tư pháp của xứ
sở này kết án hết người này, đến người nọ về tội
danh này hay tội danh khác nữa cơ.
Qua một cuộc phỏng vấn, do Lê Thị Thái Hoà thực hiện, đọc
được ở <a
href="http://www.thanhnien.com.vn/tnotuansan/Pages/200818/236869.aspx">Thanh
Niên Online</a> vào ngày 30 tháng 4 năm 2008, nhà văn Trần Đăng
Khoa cho biết:
<em>"Tôi nói thật, chưa bao giờ tôi viết có xúc cảm hết.
Thời trẻ con cũng thế và sau này cũng vậy. Thấy cần viết
là tôi viết. Họ đặt ký tôi viết về người này người kia
thì tôi viết. Thế là có tập </em>Chân dung và Đối thoại<em>
đấy. » </em>
"<i>Thế ... đấy</i>" nhưng tập Chân Dung Và Đối Thoại
vẫn được tái bản đều đều. Lý do: <i>ghetto chữ
nghĩa</i> ở VN là một loại công ty độc quyền, không có
đối thủ, miễn có cạnh tranh, và thường kín như bưng. Bởi
vậy, khi Trần Đăng Khoa hé mở cho chút xíu ánh sáng (sự
thật) soi rọi vào một vài mảng tối thui ở đất nước
này là tác phẩm của ông liền được đón chào nhiệt
liệt.
Dù thế, chỉ hơn một năm sau, qua một cuộc phỏng vấn khác
– đọc được vào hôm 13 tháng 7 năm 2009, do <a
href="http://www.viet-studies.info/TranDangKhoa_ANTG.htm">Hồng Thanh
Quang</a> thực hiện – Trần Đăng Khoa đã nói khác ngay. Ông
không đề cập đến chuyện "viết không cần cảm xúc" hay
"viết theo đơn đặt" nữa. Thay vào đó, ông nêu
lên<em>"thiên chức của nhà văn" </em>bằng những lời lẽ
hết sức trang trọng và cảm động:
<em>"Bởi vì ở Phương Đông cũng như ở Việt Nam, văn chương
đích thực, phải tải Đạo, như cụ Đồ Chiểu nói: Chở bao
nhiêu Đạo, thuyền không khẳm. Vì thế, trong con mắt của xã
hội, nhà văn là cao quí, là đại diện cho giá trị đạo đức
và văn hoá xã hội."</em>
Cảm ơn Trần Đăng Khoa, và cảm ơn Trời. Thế thời, rõ
ràng, đã đổi. Và đổi nhanh ngoài sức tưởng tượng của
tất cả mọi người. Mới bữa nào người dân Việt còn
<i>thi thoảng</i> uống cà phê chui, nay thì họ ngồi đầy
những tiệm cà phê internet.
Cái phương tiện truyền thông (tân kỳ) này đã làm cho quả
địa cầu nhỏ lại. Nhân loại nhích lại gần nhau hơn.
Việt Nam không còn là một nơi biệt cư, dành riêng cho một
dân tộc hoàn toàn mù thông tin, như trước nữa. Bây giờ mà
vẫn cứ "viết theo đơn đặt hàng" thì rách việc như
không. Và điều này thì Trương Duy Nhất biết rõ hơn rất
nhiều người.
Cuối bài "<a
href="http://baotoquoc.com/2011/02/04/vi%E1%BB%87n-si-t%E1%BB%B1-s%C6%B0%E1%BB%9Bng/">Viện
Sĩ Tự Sướng</a>" (viết ngày 4 tháng 2 năm 2011) ông cho
biết: "<i>Tôi post bài này lên lúc 14 giờ 57, xong đi một
vòng chúc Tết. Chưa đầy 2 tiếng sau về mở lại thì thấy
báo Nhân Dân đã tháo bài này xuống khỏi trang Nhân Dân điện
tử."</i>
Trước đó không lâu, báo Pháp Luật cũng bị một tai nạn
tương tự vì bài báo <a
href="http://tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=11922">"Thủ
Tướng Nguyễn Tấn Dũng Xuất Sắc Nhất Châu Á"</a> của
ông hay bà Phượng Lê nào đó. Nó cũng được "tháo xuống"
tức thì.
Hệ thống truyền thông quốc doanh, rõ ràng, không còn là
nơi để có thể <i>múa gậy vườn hoang</i> (như xưa) nữa.
Dù nấp dưới bút danh nào, và trong ngõ ngách nào chăng nữa,
hễ cứ nói bậy hay nói láo là bị <i>chúng</i> "vả" vào
mồm – khiến mặt mũi sưng vù – ngay tức khắc.
Cái ghetto chữ nghĩa Việt Nam bây giờ, ví von mà nói, là một
con thuyền lủng. Nó sắp đắm đến nơi. Bởi thế, khi
Trương Duy Nhất tuyên bố "bỏ thuyền" thì ai cũng lấy
làm mừng. Đây là một tin vui. Một người ngay thoát nạn!
Nhất đã đi rồi!
Tưởng là đi đâu, ai dè ổng đi... vô hộp, theo như tin loan
của <a
href="http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130526/ong-truong-duy-nhat-bi-bat.aspx">Thanh
Niên On Line</a>, đọc được vào hôm 26 tháng 5 năm 2013:
"Bộ Công an vừa tiến hành bắt giữ ông Trương Duy Nhất
(49 tuổi, ngụ tại TP.Đà Nẵng) về hành vi lợi dụng các
quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước Việt
Nam, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân theo
điều 258, Bộ luật Hình sự."
Nguyên Hồng, rõ ràng, vẫn may mắn hơn Trương Duy Nhất.
Thời của ông nhà văn ở miền Bắc Việt Nam ngày trước –
nói nào ngay – cửa tù không mở rộng (hết cỡ) như thời
của ông nhà báo hôm nay, trên toàn lãnh thổ. Bởi vậy,
nhiều người cầm bút ở Việt Nam đã chọn cuộc sống
trong ghetto (được lúc nào hay lúc đó) thay vì ở trong tù. Cái
trước, khách quan mà xét, vẫn rộng rãi thoải mái hơn cái
sau nhiều lắm. Thiệt đúng là một xứ sở chỉ có một
góc nhìn duy nhất!
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130527/sttd-tuong-nang-tien-chi-mot-goc-nhin-duy-nhat),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét