Đoan Trang - "Nói với mình và các bạn": Bất tuân dân sự hay là "phản động"

<blockquote>Dưới đây là bài thứ 10 trong loạt bài "Nói với
mình và các bạn: Vẻ đẹp của chính trị", và là một bài
viết có thể gây tranh cãi.

Bài này sẽ nói với các bạn về một hình thức hoạt động
chính trị mà trên nguyên tắc, ai cũng tham gia được, nhưng
trong bối cảnh văn hoá chính trị Việt Nam, nên hay không nên
ủng hộ, theo đuổi nó, là một quyết định cực kỳ khó
khăn.</blockquote>


<center>* * *</center>

<h2>Kỳ 10
BẤT TUÂN DÂN SỰ HAY LÀ "PHẢN ĐỘNG"</h2>

Bối cảnh của bài viết này: Ở Long An vừa diễn ra một phiên
toà thu hút sự chú ý của công luận, tại đó, hai em Uyên và
Kha bị kết án tù vì tội tuyên truyền chống phá Nhà nước.
Trong cáo trạng, hành vi cấu thành tội của các em bao gồm
việc dán một lá cờ vàng ba sọc đỏ kèm khẩu hiệu kêu gọi
chống cộng.

Dưới góc độ luật pháp, hành vi dán cờ vàng của Uyên và Kha
không vi phạm bất cứ điều khoản nào của Bộ luật Hình
sự. Dưới góc độ nhân quyền, việc hai em làm hoàn toàn
thuộc phạm vi của quyền tự do biểu đạt. Dưới góc độ
công lý, việc áp đặt một án tù rất dài lên hai thanh niên
còn rất trẻ, lại chỉ vì những hành vi hoàn toàn không gây
hại cho cộng đồng – so với việc kết án nhẹ hoặc bao che
cho nhiều kẻ lạm quyền, tham nhũng, giết người v.v. – thể
hiện sự tăm tối, tệ hại của công lý ở Việt Nam.

Nhưng, đặt luật pháp, nhân quyền và công lý sang một bên,
xét trong bối cảnh văn hoá chính trị Việt Nam, hành động dán
cờ vàng của Uyên và Kha có thể gây phản cảm cho "một bộ
phận dư luận", bất chấp động cơ yêu nước của hai em.

Ở bài trước, các bạn đã biết rằng văn hoá chính trị
hiểu đơn giản là môi trường tâm lý-xã hội mà trên đó
nền chính trị vận hành. Khó mà mô tả văn hoá chính trị ở
Việt Nam chỉ trong vài dòng viết, nhưng có thể thấy một trong
các đặc điểm của nó là tâm lý nể sợ chính quyền, quan
niệm rằng chính quyền luôn đúng, và mọi hành vi phản kháng,
chống đối thì đều là "phản động", "phản cảm",
"gây rối", "có dụng ý xấu", "phá hoại". Mặc dù
pháp luật không quy định cấm sử dụng cờ của chế độ cũ,
nhưng dường như ai cũng nghĩ rằng dán cờ vàng ba sọc đỏ là
hành động chống Đảng Cộng sản Việt Nam, chống Đảng thì
tức là chống chính quyền, chống chính quyền thì… đi tù!

<h2>Nếu Mahatma Gandhi ở Việt Nam…</h2>

Vào những năm đấu tranh giành độc lập cho Ấn Độ, nhà
hoạt động nổi tiếng, người mà toàn dân Ấn Độ tôn xưng
là "Thánh" – Mahatma Gandhi (1869-1948) – đã phát triển một
phương pháp đấu tranh mà ông gọi là "bất tuân dân sự phi
bạo lực", "bất bạo động" (tiếng Anh: nonviolent civil
disobedience, tiếng Ấn: satyagraha). Đây là một hình thức hoạt
động chính trị theo đó, người dân từ chối tuân thủ luật
pháp của nhà cầm quyền để tỏ thái độ phản kháng và
buộc chính quyền phải thay đổi chính sách hay một đạo luật
cụ thể nào đó; sự bất tuân này hoàn toàn ôn hoà, không sử
dụng vũ lực.

Các biểu hiện của bất tuân dân sự khá đa dạng, tuỳ sự
sáng tạo của người tiến hành. Như các bạn có thể đã
thấy, nó bao gồm cả đình công, tẩy chay, biểu tình. Còn có
việc bất hợp tác với cơ quan chính quyền, chẳng hạn, bằng
cách nhất định không tuân theo đạo luật hoặc chính sách mà
mình phản đối. Rosa Parks (1913-2005), người phụ nữ nổi
tiếng của phong trào đòi quyền cho người da đen ở Mỹ, đã
thể hiện sự bất tuân của mình đối với chính sách phân
biệt chủng tộc bằng cách từ chối đứng dậy nhường ghế
cho một người da trắng trên xe buýt – dù theo luật pháp Mỹ
lúc đó thì xe buýt có quy định chỗ ngồi riêng cho dân da đen
và dân da trắng.

Bạn thấy đấy: Bản chất của bất tuân dân sự là chống
lại những đạo luật, chính sách mà ta cho là bất hợp lý,
bất công. Nói cách khác, đã thực hiện bất tuân dân sự,
nghĩa là phải có hành vi vi phạm pháp luật. Như ở ta, gần
như chắc chắn nó sẽ đi ngược với đường lối-chủ trương
của Đảng, Nhà nước, và sẽ được gọi là "phản
động".

Tại Ấn Độ trong những năm tháng giành độc lập, phong trào
đấu tranh bất bạo động do Gandhi khởi xướng được hưởng
ứng nhiệt liệt: Hàng nghìn người tuần hành, biểu tình
ngồi, từ chối đóng thuế (để phản đối luật muối của
chính quyền thực dân)... Khi bị cảnh sát đàn áp, họ vẫn
nhất quyết giữ tinh thần phi bạo lực: Không chống cự, chấp
nhận vào tù càng đông càng tốt. Mục đích của họ là thu
hút chú ý và giành sự ủng hộ của cộng đồng. Cảnh sát
càng hành xử tàn bạo thì sự ủng hộ dành cho phong trào bất
bạo động càng có khả năng cao hơn.

Tương tự, sự đàn áp của cảnh sát đối với những người
phụ nữ đòi quyền bỏ phiếu đầu thế kỷ 20, với những
người da đen chống phân biệt chủng tộc thập niên 1960, đã
khiến cho ngày càng có thêm dư luận cảm thông và ủng hộ sự
nghiệp của những nhà đấu tranh nhân quyền. Tác giả bài
viết này cũng tin rằng, làn sóng phản đối chiến tranh Việt
Nam hẳn là đã dâng cao ở Mỹ, khi các kênh truyền hình phát
đi hình ảnh cảnh sát Mỹ cầm roi vụt toé máu một người
biểu tình.

Thế nhưng, nếu so với Việt Nam, thì ở đây có hai vấn đề:
Thứ nhất là vai trò của hệ thống truyền thông (báo chí –
truyền hình có được tuỳ ý lựa chọn thông tin, hình ảnh mà
họ muốn sử dụng không?); thứ hai là… văn hoá chính trị
(tâm lý xã hội có ủng hộ hoặc ít nhất là tôn trọng những
người quan tâm đến chính trị không?).

Bạn hãy thử nghĩ về một ví dụ giả tưởng: Nếu Mahatma
Gandhi ở Việt Nam thời nay và tham gia biểu tình ngồi trước
cổng Quốc hội hay Toà án Nhân dân Tối cao, liệu hình ảnh
ông có được phản ánh một cách đẹp đẽ trên truyền hình?
Và liệu ông có được đông đảo người dân ủng hộ?

<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjucDBWFWaVxY18RKchYLVLNaDZeCNzFZ98FSS_Lx_pPgJM2WT2qS2VUor34TukB_OYVIQa0Biod5r6o1H4Ezw59O8WqZJ0rk__cGGN80QbODrd4CN5bh3Y0yAgQqtNk83gsWU3Ggsvle0/s1600/sc001.jpg"
/></center>
<center><em>"Xin lỗi vì đã gây ra sự bất tiện này. Chúng tôi
đang cố gắng thay đổi thế giới". (Ảnh không rõ nguồn trên
Internet)</em></center>

<h2>Bất tuân dân sự ở Việt Nam</h2>

Những năm gần đây, ở Việt Nam, có nhiều chính sách và đạo
luật bất hợp lý hoặc gây tranh cãi, mà nếu ở trong một
không gian văn hoá chính trị khác, rất có thể bất tuân dân
sự đã xảy ra. Ví dụ như chính sách "toàn dân đội mũ bảo
hiểm khi tham gia giao thông bằng xe máy", được cụ thể hoá
bằng Nghị quyết 32/2007/NQ-CP ngày 19/6/2007 của Chính phủ.

Không bàn đến tính đúng đắn hay bất hợp lý của Nghị
quyết này, ta có thể thấy đây là một chính sách gây tranh
cãi. Ở trong một nền văn hoá chính trị khác, bất tuân dân
sự hoàn toàn có thể xảy ra khi một nhóm người (ví dụ:
những người kinh doanh mũ lưỡi trai, nón lá…) nhất định
không đội mũ bảo hiểm khi ra đường, nếu bị công an bắt
thì nhất định không nộp phạt, và viết bài, xuất hiện trên
báo chí-truyền hình để tỏ thái độ phản đối.

Gần đây hơn, vào năm 2012, Bộ Công an ra Thông tư 27/2012 quy
định áp dụng mẫu chứng minh thư nhân dân mới trong đó công
dân phải khai báo cả tên cha mẹ. Đây là một chính sách không
chỉ bất hợp lý mà còn thiếu nhân văn và đe doạ xâm phạm
quyền riêng tư. Nếu ở trong một nền văn hoá chính trị lành
mạnh, bất tuân dân sự hoàn toàn có thể xảy ra khi các công
dân (ví dụ những người là con nuôi, con ngoài giá thú, con
của bố/mẹ đơn thân) nhất định không làm chứng minh thư
mới, hoặc nếu làm thì dán kín phần tên cha mẹ lại. Đó
cũng là một hành động thể hiện sự phản kháng đối với
một chính sách mà họ thấy không thể chấp nhận.

Thật may là cuối cùng, Bộ Công an đã dừng "sáng kiến"
này lại, nhưng đó không phải là vì kết quả của một phong
trào bất tuân dân sự nào.

Một ví dụ rõ hơn và đã xảy ra trên thực tế, là câu
chuyện của "sinh viên tự thú" Nguyễn Anh Tuấn. Ngày
26/4/2011, ba tuần sau phiên sơ thẩm xét xử Tiến sĩ Luật Cù
Huy Hà Vũ vì tội "tuyên truyền chống phá Nhà nước", anh
Tuấn, lúc đó là sinh viên năm thứ ba Học viện Hành chính
Quốc gia, đã gửi đơn cho Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao
khẳng định anh có "tàng trữ" tài liệu mang nội dung chống
đối Nhà nước và do đó cũng cần phải bị truy tố với cùng
tội danh như ông Vũ. Trong trường hợp này, anh Tuấn thể hiện
sự phản kháng đối với một điều luật xâm phạm tự do
ngôn luận: Điều 88 Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh những ý kiến ủng hộ, anh Tuấn cũng nhận được
một làn sóng lăng mạ trên mạng, cho rằng anh "thần kinh",
"hoang tưởng", "thích chơi trội, đánh bóng tên tuổi"
v.v.

<h2>Văn hoá chính trị có thay đổi được không?</h2>

Đến đây thì hẳn các bạn đã thấy là bất tuân dân sự
chỉ có thể đạt kết quả nếu những người tham gia thu hút
được sự chú ý và ủng hộ từ dư luận, mà muốn như thế
thì lại cần hai điều kiện: 1. Hệ thống truyền thông độc
lập (tương đối); 2. Nền văn hoá chính trị chấp nhận sự
phản biện, phản kháng đối với chính quyền.

Và từ đó đi đến kết luận mà bài viết này hướng tới:
Những nhà hoạt động ở Việt Nam, trong mọi lĩnh vực như tổ
chức công đoàn, bảo vệ môi trường, bảo vệ nhân quyền,
chống tham nhũng v.v. đều phải cân nhắc đến yếu tố "văn
hoá chính trị" trước khi tiến hành bất cứ công việc nào
có liên quan đến cộng đồng. Dù đó là biểu tình, khiếu
kiện, đình công, tẩy chay. Dù đó là đi bộ diễu hành, đạp
xe phản đối tăng giá xăng, tẩy chay công cụ tìm kiếm Cốc
Cốc, hay dã ngoại nhân quyền, chặn cổng Quốc hội và Toà án
Nhân dân để gửi đơn kiện. Suy cho cùng, làm chính trị là
thực hành khả năng thuyết phục và vận động người khác,
khả năng thu phục số đông.

Nhưng giả sử văn hoá chính trị hủ lậu đến cùng cực thì
sao, không lẽ vẫn phải "điều chỉnh" theo nó? Cá nhân tác
giả tin rằng văn hoá chính trị là cái có thể thay đổi, và
"cân nhắc đến yếu tố văn hoá chính trị" không hề
đồng nghĩa với chấp nhận thoả hiệp, né tránh.

Khi tiến hành đấu tranh bất bạo động, Gandhi có bao giờ bị
"một bộ phận dư luận" phản ứng miệt thị không? Chắc
là có chứ, nhưng bạn hãy nhớ câu này của ông: "Đầu tiên
họ phớt lờ bạn, sau đó họ cười nhạo bạn, sau nữa họ
đánh bạn, và rồi bạn chiến thắng".


<strong>Kỳ sau:</strong> "Ta đi bầu cử tự do…"

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130528/doan-trang-noi-voi-minh-va-cac-ban-bat-tuan-dan-su-hay-la-phan-dong),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!