Jonathan London - Miến Điện và Việt Nam

Hiện nay tôi đang là giáo sự hướng dẫn cho một sinh viên cao
học Đài Loan đang nghiên cứu luận án tiến sĩ về quá trình
"thay đổi chế độ" tại Myanmar. Công trình nghiên cứu này
có tìm hiểu sự diễn biến thể chế của quá trình này qua
một số "phạm vi thể chế" phụ thuộc lẫn nhau, trong đó
có chính trị, kinh tế, phạm vi công cộng (public sphere), và các
mối quan hệ quốc tế. Tóm tẳt ba đoạn đầu của đề cương
như sau:
<div style="margin-left: 15px; margin-right:15px">
Từ 2011 Miến Điện đã có những thay đổi đột ngột
(dramatic) trong những thể chế của mình. Danh tiếng của nước
này cũng đã thay đổi cực nhanh. Trước 2011, Miến Điện đã
rộng rãi bị coi là một chế độ độc tài, lạc hậu về kinh
tế và nước này đến bây giờ vẫn là một trong một số
những nước nghèo nhất ở Châu Á.

Thế nhưng từ 2011 nhà nước Miến Điện đã bắt tay vào
những cải cách chính trị. Không lâu sau đó, những tổ chức
tài trợ quốc tế có khằng đinh nước này là "economic
frontier" tiếp theo (theo gì? Việt Nam?). Đời sống liên tưởng
(associational life, có nghĩa như 'xã hội dân sự) mà gần như
bị bóp nghẹt qua mấy thập kỳ dưới chế độ độc tài quân
sự đã sống lại, trong khi tự do báo chí và những cải cách
chính trị cùng một số yếu tố khác đã tạo điều kiện cho
sự phát triển của một phạm vi công cộng sôi nổi. Trong một
thời gian rất ngắn, Miến Điện đã chuyển từ tình trạng
bị cô lập về mặt quốc tế lên một quá trình hòa nhập
quốc tế toàn diện. Những sự kiện này chẳng có ai đoán
trước được, và tất cả đã xảy ra trong vòng hai năm. (Xin
nhấn mạnh, nghiên cứu sinh này đã biết quá trình biển đổi
đã bất đầu sớm hơn; thế nhưng việc tăng tóc độ thay
đổi cực nhanh từ 2011 gần như là không có ai đoán trước
được.)

Các tài liệu lý thuyết về chính trị so sánh, xã hội học
chính trị, và kinh tế chính trị học quốc tế có thể đóng
góp rất nhiều vào việc phân tích trường hợp của Myanmar.
Thế nhưng, không một trong những lĩnh vực lý thuyết này cung
cấp một sự hiểu biết gắn liền với 'thay đổi chế
độ' (regime change). Thực vậy, sự bất lực để dự báo sự
trỗi dậy, sụp đổ, và tiến triển của những chế độ kinh
tế-chính trị đã được công nhận là một vấn đề bao trùm
mọi lĩnh vực trong khoa học xã hội.</div>

<strong>Bình luận</strong>

Tôi đã nghĩ đến nghiên cứu của sinh viên này sáng nay khi
biết tin thêm một blogger ở Việt Nam đã bị bắt giữ, dưới
Điều 258, Bộ luật Hình sự, mà đọc "Người nào lợi dụng
các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng,
tôn giáo, tự do hội họp, lập hội và các quyền tự do dân
chủ khác xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích
hợp pháp của tổ chức, công dân, thì bị phạt cảnh cáo,
cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu
tháng đến ba năm." Điều 79 và 88 và (ít khi hơn) Điều 258
ở Viêt Nam là những công cụ được sử dụng thường xuyên
để bắt giữ những người bất đồng chính kiến. Và càng
ngày càng nhiều người ủng hộ cải cách chính trị ở Việt
Nam – trong và ngoài bỗ mấy - xắc định rằng hai điều ngày
là nguy hiểm và quá dễ rằng bị phái bao thủ và các nhóm
lợi ích làm dụng.

Rõ ràng Miến Điện vẫn còn nhiều vấn đề. Và chính tôi
rất lo ngại về những gì đã xảy ra ở nước này đối với
dân tộc Rohingya. Thế thì ở Miến Điện việc như Điều 88 và
258 gần như là không còn nữa. Miến Điện chưa phải là một
hình mẫu vì vẫn bị quân đội thống trị. Thế nhưng, chính
Miến Điện là một trường hợp khá thú vị cho Việt Nam vì
nước này có thay đổi nhanh và môi trường chính trị ở
nước này khác hẳn so với tình hình cách đây chưa đầy hai
năm. Và có bao nhiêu nhà đâu từ đang chạy sang Miến Điện?
Nhiều chứ!

Miến Điện không phải là Việt Nam và bộ máy của Việt Nam
có thể nói là phức tạp hơn và có thể vững chắc hơn. Ở
Miến Điện, sự thay đổi đã tiếp diễn chủ yếu vì cấp
lãnh đạo và thậm chí một cá nhân, Thiên Sein. Trong khi lịch
sử cho thấy những thay đổi tương tự ở Việt Nam phải có
động lực từ trong lẫn ngoài bộ máy mới đuợc.

Sinh viên mà tôi đang hướng dẫn sẽ tiến hành nghiên cứu
để hiểu sâu hơn những điều kiện và nguyên nhân đã góp
phần vào việc "thay đổi chế độ" ở Miến Điện. Và sau
khi làm nghiên cứu này sẽ rút ra bài học từ kinh nghiệm của
những trường hợp khác như Indonesia, Hàn Quốc, Đại Luân, Nam
Phi, v.v. và v.v.

Khi chuyện về cuộc cải cách chính trị xã hội thành công
của Việt Nam trong đầu thế kỳ 21 được kể lại sau mấy
năm nữa, (chưa rõ), lúc mà người dân và Nhà Nước Viêt Nam
đã bỏ được cả điều 79, 88 và 258 trong Luật Hình Sự sẽ
được coi là một thời điểm quyết định. Cần bao nhiều
tháng, bao nhiêu năm, bao nhiêu thập kỳ nữa thì chưa rõ.Chẳng
có gì tự đọng cả.

Suy cho cùng, những diễn biến chính trị trong một chế độ
độc tài rất khó đoán. Trong những chế độ như thế nhiều
người (và hầu hết người trong bộ máy) giấu quan điểm của
mình đến phút quyết định. Phút đó xa hay gần hiện nay không
rõ. Điều chưa rõ ràng là người Việt Nam sẽ chờ bao nhiêu
lâu. Nếu quan sat của tôi không sai, Ý tưởng chỉ có thể chờ
đợi thế hệ lãnh đạo hiện hành qua đời đã bị dân Việt
vứt bỏ rồi. Người Việt Nam trong và ngoài bộ máy đang tìm
cách làm lịch sử chạy nhanh hơn.

Liệu đồng ý hay không đồng ý với bình luận này, muốn hay
không muốn cải cách chính trị ở Việt Nam, thì it nhất,
trường hợp của Miến Điện đặt ra nhiều câu hỏi thú vị
về những cơ chế tác động đến tốc độ và hướng thay
đổi lịch sử. Có lẽ một ngày trong tương lai không xa những
nghiên cứu sinh sẽ quan tâm đến một quá trình chuyển biến
tương tự ở Việt Nam.

JL

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130527/jonathan-london-mien-dien-va-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!