Đoan Trang - “Nói với mình và các bạn”: Kiện, tại sao không?

<blockquote><strong>Dưới đây là bài viết thứ sáu trong loạt
bài "Nói với mình và các bạn: Vẻ đẹp của chính trị".
Mục đích mà loạt bài hướng tới là góp phần giúp độc
giả, nhất là các bạn trẻ, hiểu hơn về chính trị, về sự
tham gia, về tự do ngôn luận và sự phân biệt giữa tự do
ngôn luận với xúc phạm người khác, về hiến pháp, quyền
lập hiến và quyền tẩy chay hiến pháp, bất tuân dân
sự.</strong>

<strong>Còn mục đích của bài này là nói về một vài hình
thức hoạt động chính trị khác, trong đó có một hình thức
mà có thể nhiều người trong số chúng ta không ngờ rằng đó
chính là "hành động chính trị": việc chúng ta đâm đơn và
theo đuổi kiện tụng nói chung.</strong></blockquote>

<center>* * *</center>

<strong>Kỳ 6:</strong>

<h2><center>KIỆN, TẠI SAO KHÔNG?</center></h2>

<center><img src="http://danluan.org/files/u23/fe8.jpg" width="500"
alt="fe8.jpg" /></center>

Năm 2012, UBND TP. Hà Nội có một báo cáo, theo đó, trong 9 tháng
đầu năm đã có <em>"178 đoàn đông người đi khiếu
kiện"</em>, nổi bật như <em>"vụ việc của 100 công dân
phường Dương Nội, 70 người phường Kiến Hưng, 40 người
phường Yên Nghĩa (Hà Đông), 150 tiểu thương chợ Nghĩa Tân
(Cầu Giấy), đoàn 200 người dân xã Tiên Dương (Đông Anh),
bệnh binh 5 xã ở huyện Quốc Oai, 160 người dân phố Tân Mai
(thị xã Xuân Mai)..."</em>. (nguồn: <a
href="http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2012/09/di-khieu-kien-la-bay-to-nguyen-vong-ca-nhan/">VnExpress,
27/9/2012</a>)

VnExpress dẫn lời Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị
kể, buổi sáng ông mở cửa là đã thấy dân đứng chờ đưa
đơn, 19h trở về nhà cũng có người chờ đưa đơn, chưa kể
ở cơ quan cũng thường nhận đơn khiếu nại.

Nếu hiện tại, bạn đang là người không có gì liên quan đến
<em>"cửa quan"</em>, thì nghe nói vậy, chắc bạn cũng thấy…
sốt ruột. Cho nên, có thể bạn sẽ đồng tình với ý kiến
của Chủ tịch TP Hà Nội, ông Nguyễn Thế Thảo. Ông Thảo
bảo, việc bà con đi kiện, <em>"mặc áo màu Quốc kỳ, mang
theo khẩu hiệu đòi đất đã làm xấu hình ảnh thủ đô, ảnh
hưởng đến ngoại giao"</em>. Tất nhiên, ông cũng thừa nhận,
khiếu kiện là <em>"bày tỏ nguyện vọng cá nhân"</em>.

Dù sao cũng may cho ông Thảo là ông phát biểu như vậy ở Việt
Nam. Chứ nếu ông phát ngôn tương tự tại một quốc gia dân
chủ, nơi có nền truyền thông phát triển và (phần nào vì
thế) nhận thức chính trị của người dân cao hơn, ông có
thể phải lãnh nhiều hậu quả nghiêm trọng sau đó: bị báo
chí phê phán, bị công chúng khiển trách, thậm chí bị mất
chức. Có lẽ bạn cũng thấy: Ở các quốc gia dân chủ, quan
chức rất hạn chế việc chê dân – kể cả khi dân sai đi
nữa. Huống chi, kiện tụng lại còn là một hình thức sinh
hoạt chính trị của người dân.

<h2>"Đáo tụng đình", có gì mà vô phúc</h2>

Khiếu kiện (khiếu nại + khởi kiện) là việc một cá nhân/
tổ chức yêu cầu cơ quan hành chính (trong trường hợp khiếu
nại) hoặc toà án (trong trường hợp khởi kiện) buộc một cá
nhân/ tổ chức khác phải làm, hoặc ngừng làm, điều gì đó.
Đối chiếu với cách hiểu <em>"hoạt động chính trị, theo
nghĩa rộng, là tất cả những gì bạn làm để tạo áp lực
lên một cá nhân, một cơ quan, một tổ chức, nhằm thuyết
phục họ hành động như ý bạn muốn"</em>, thì bạn sẽ
thấy khiếu kiện cũng là hành động chính trị.

Quốc gia vô địch về việc người dân tham gia chính trị bằng
cách kiện có lẽ là Mỹ. Tại đây, chuyện một công dân đâm
đơn kiện quan chức chính quyền hoặc công dân khác xâm hại
quyền lợi của mình là <em>"chuyện thường ngày ở
huyện"</em>. Hàng xóm không chăm sóc vườn, để cây leo mọc
tràn lan sang vườn nhà mình: kiện. Đi xin việc, công ty tuyển
dụng ưu tiên người ngoại hình đẹp: kiện. Uống café nóng
bị bỏng: kiện. Để tăng khả năng thắng kiện thì phải thuê
luật sư, kết quả là nước Mỹ có mật độ luật sư trên
đầu người cao nhất thế giới. Nhà khoa học chính trị Austin
Ranney đưa ra con số, cứ 440 người Mỹ thì có một luật sư,
trong khi ở Nhật Bản tỷ lệ này là 10.000:1.

Quá nhiều luật sư, điều này đã khơi nguồn cho nhiều chuyện
cười ở Mỹ và về Mỹ, như là quốc gia đầy một bọn ăn
không ngồi rồi, rảnh rỗi sinh ra đâm bị thóc chọc bị gạo
v.v. Nhưng nhìn từ góc độ chính trị, quản lý xã hội, thì
sẽ thấy đó là biểu hiện của việc người Mỹ tin vào luật
pháp, luôn có ý thức sử dụng luật pháp làm công cụ giải
quyết các rắc rối và bảo vệ quyền lợi của mình. Trong văn
hoá chính trị Mỹ, không có khái niệm <em>"vô phúc đáo tụng
đình"</em> – nghĩa là vô phúc thì mới phải đến chỗ xử
kiện, ra toà, tóm lại là <em>"đến cửa quan"</em> – như ở
Trung Quốc hay Việt Nam ta.

Chắc chắn rằng, không một quan chức nào trong bộ máy chính
quyền Mỹ dám nói dân chúng <em>"đi kiện làm xấu hình ảnh
đất nước"</em>; và nói chung là hệ thống tư pháp Mỹ không
đợi đến khi dân chúng kéo nhau đi khiếu kiện tập thể thì
mới <em>"xin chủ trương giải quyết"</em>.

<h2>Thực tế nào đáng lo ngại?</h2>

Xu hướng gần đây của quan chức Việt Nam và những người
ủng hộ chính quyền là vin vào chuyện người dân khiếu kiện
sai để tìm cách <em>"xiết"</em> hoạt động này lại. Ví
dụ, UBND TP. Hà Nội cho rằng: <em>"Năm 2012, trong 23.629 đơn
thư khiếu nại-tố cáo có nội dung chủ yếu liên quan đến
các lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, giải phóng mặt
bằng, quản lý trật tự xây dựng, giao đất nông nghiệp, chỉ
có 12% khiếu nại đúng, 14% khiếu nại có đúng, có sai, còn
lại có tới 70% khiếu nại sai"</em>. Quan chức coi đây như
một <em>"thực tế đáng lo ngại"</em>, và từ đó, có ý
kiến là phải tìm kiếm chế tài cụ thể để xử lý các
trường hợp khiếu nại-tố cáo sai sự thật. (nguồn: <a
href="http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Xa-hoi/585362/khieu-nai-to-cao-sai-su-that-dang-thieu-che-tai-du-manh">Hà
Nội Mới, 13/4/2013</a>)

Ở đây, xin các bạn chú ý: Nếu tố cáo sai sự thật (tức là
bịa đặt người khác phạm tội), theo luật pháp Việt Nam
hiện hành, người tố cáo có thể phải chịu hình phạt cho
tội vu khống. Nhưng với khiếu nại, kiện tụng, không nền
luật pháp tiến bộ nào lại quan niệm đó là "thực tế
đáng lo ngại" do người dân gây ra và cần chế tài xử lý.
Nếu có vấn đề gì nghiêm trọng với việc khiếu nại xảy ra
nhiều quá, thì vấn đề đó nằm ở chỗ chính quyền: Họ đã
làm gì, đã ra quyết định hay chính sách gì sai lầm để
khiếu nại tràn lan? (Theo định nghĩa của Luật Khiếu nại-Tố
cáo 2011, khiếu nại hiểu nôm na là công dân đề nghị cơ quan,
tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định
hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước,
của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước).

Thực tế đáng lo ngại ở đây là: 1. Pháp luật chưa được
sử dụng như một công cụ hiệu quả để bảo vệ người
dân; 2. Nhận thức chính trị yếu kém của quan chức Nhà
nước.

<h2>Hãy biết bảo vệ mình! </h2>

Còn bạn, những lúc bạn hoặc người thân của bạn dính líu
vào tranh chấp, mâu thuẫn, hay cảm thấy quyền lợi chính đáng
của mình bị thiệt thòi, đã bao giờ bạn thử nghĩ tới
chuyện đi kiện chưa? Bạn hãy quan niệm đó là một việc bình
thường để tự bảo vệ mình và bảo vệ người có liên quan.
Có khi chỉ đơn giản như là trường hợp ba sinh viên Đại
học Luật TP.HCM mới đây đã gửi thư yêu cầu <a
href="http://tuyenngondvv.blogspot.com/2013/04/thu-yeu-cau-xin-loi.html">Đoàn
trường xin lỗi</a> họ vì hành vi xâm phạm bí mật đời tư
(tự tiện công bố kết quả học tập của hai sinh viên lên
mạng), và nếu Đoàn không chịu xin lỗi, họ sẽ kiện.

Đây là một câu chuyện có thật, để các bạn tham khảo: Một
nữ nhân viên văn phòng 29 tuổi ở Hà Nội cho biết, chị nhớ
như in nỗi xấu hổ của mình vào năm thứ ba đại học, khi
chị là sinh viên duy nhất trong lớp thi trượt một môn chuyên
ngành. Điều này được giáo viên bộ môn thông báo công khai
trước hơn 100 sinh viên của lớp và những tràng cười nhanh
chóng lan đi khắp cả khoa, vì môn đó được cho là rất dễ,
tưởng như ai thi cũng đỗ.

Đặt sang một bên những chuyện như "sự tế nhị", "phép
lịch sự", "tâm lý sư phạm" v.v. thì cái đáng nói ở
đây là ý thức về quyền riêng tư: Người dân Việt Nam gần
như không có khái niệm về nó, nên nhiều khi vô tư vi phạm
quyền riêng tư của người khác và cũng không có ý thức bảo
vệ sự riêng tư của bản thân mình. Và chúng ta lại càng chưa
biết, chưa nghĩ đến việc dùng đến công cụ luật pháp để
"đòi lại công bằng cho bản thân", khi quyền ấy cũng như
nhiều quyền khác bị xâm phạm. Nhưng lỗi không hoàn toàn
thuộc về chúng ta, bởi thực tế là chính quyền đâu có thích
chúng ta đi kiện, "làm xấu hình ảnh đất nước".

<strong>Kỳ sau: Biểu tình, đình công và tẩy chay</strong>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130417/doan-trang-noi-voi-minh-va-cac-ban-kien-tai-sao-khong),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!