Quyển sách nhan đề "Dân chủ ở Hoa Kỳ" của tác giả Pháp
Alexis de Tocqueville phải đổi tựa thành "Nền dân trị Mỹ"
khi chuyển dịch và xuất bản ở Việt Nam. Trong cuộc trao đổi
với Trà Mi, nhà giáo Phạm Toàn, dịch giả chuyển ngữ tác
phẩm này ra tiếng Việt, cho biết nguyên do của quyết định
đó và nói về quyển sách có nội dung được cho là "nhạy
cảm" so với tình hình chính trị tại Việt Nam mà ông đánh
giá rất cao.
<center><img
src="http://gdb.voanews.com/106CE1B5-20F1-404B-9273-DA526B03BDED_w640_r1_s.jpg"
/></center>
<center><em>Trang từ bản thảo của tác phẩm "Dân chủ ở Hoa
Kỳ"</em></center>
Phạm Toàn: Việc đổi tựa đề là tôi và anh Chu Hảo chủ
động. Chúng tôi nắm được tâm lý của nhà cầm quyền Việt
Nam đương thời. Người ta rất sợ và dị ứng với chữ
"dân chủ". Đặc biệt quyển sách này là về nền dân chủ
ở Mỹ, nó lại càng "nhạy cảm". Thế nên, tôi chủ động
sửa tựa. Thật ra "dân chủ" với "dân trị" cùng một
nghĩa. Thế nhưng, "dân trị" nghe có vẻ như không phải là
cái mà bây giờ người ta đang đấu tranh để đòi.
<em>VOA: Sau sự thay đổi này, khi sách được ra mắt để xin
phép được xuất bản có gặp trở ngại gì không ạ?</em>
Phạm Toàn: Lúc xuất bản, người ta cũng không nghĩ là nó có
gì cả. Đừng đánh giá họ cao quá. Những người làm tuyên
huấn và kiểm duyệt ở đây họ không nhiều chữ lắm đâu.
Người ta không có nhiều am hiểu về sách vở. Cho nên, thường
có những chuyện xảy ra sau đó thôi, do có những người phá
bỉnh đặt lại vấn đề. Ví dụ như lúc đề nghị tái bản
quyển sách này vừa rồi, chắc do có ý kiến phá bỉnh, cho nên
người ta ngăn trở. Về sau, tôi viết một bài đăng trên trang
http://boxitvn.wordpress.com/, nói rằng "Anh biết quái gì mà cấm
đoán, anh đọc được bao nhiêu quyển sách trên đời này mà
anh cấm!?" Sau đó, nhà xuất bản bảo tôi biết là về sau
tình hình êm êm rồi. Thế là bây giờ lại tái bản được.
<em>VOA: Là người biên dịch một tác phẩm tương đối xa lạ
với nếp nghĩ, tư tưởng chung ở Việt Nam, ông có gặp thách
thức nào trong việc chuyển dịch quyển sách này không?</em>
Phạm Toàn: Quyển này đơn giản, văn rất trong sáng, dễ dịch
lắm, tác giả viết như tiểu thuyết ấy. Tôi nghĩ bất kỳ ai
đọc quyển này đều thích. Tôi làm với một hào hứng như
thế.
<em>VOA: Nhưng trong quá trình chuyển dịch, ông có gặp khó khăn
hay thử thách nào trong việc sử dụng câu cú, từ ngữ sao cho
không bị gọi là "nhạy cảm" đối với tình hình tại
Việt Nam?</em>
Phạm Toàn: À không, hoàn toàn không. Vấn đề là tự mình
phải thấy được tự do của mình. Lâu nay ở Việt Nam này
luôn có cái nạn "tự kiểm duyệt". Riêng tôi, tôi có thói
quen không tự kiểm duyệt. Tôi chả sợ cái gì cả.
<em>VOA: Có người cho rằng tác phẩm này có tư tưởng chính
trị khác với ý thức hệ ở Việt Nam, nên mang tính "nhạy
cảm chính trị". Với tính cách như vậy mà nó được xuất
bản ở Việt Nam thì đã là một điều đột phá rồi. Ý kiến
của ông thế nào?</em>
Phạm Toàn: Bất kỳ quyển sách nào "nhạy cảm" khi ra đời
ở đây thì có phần may mắn nữa. May mắn là vì người ta
quên, chưa dòm vào nó. Thứ hai, vì sách dài quá, muốn kiểm
duyệt được nó thì phải mất 1-2 tháng, nên ai sức đâu mà
làm? Thật ra, cứ để quần chúng được tự do, đựơc dân
chủ là cái khôn ngoan nhất, đỡ bị chửi.
<em>VOA: Như vậy có thể hiểu ý ông rằng sự xuất hiện
quyển này ở Việt Nam không phải là một bước cởi mở,
đột phá, mà là "sự may mắn" của quyển sách?</em>
Phạm Toàn: Là một sự may mắn. Chưa bao giờ có cởi mở cả.
Đừng bao giờ ảo tưởng về một sự cởi mở. Ngay cả khi
cởi mở cũng không cởi mở. Thế nên tôi chủ trương sống
như trẻ con, thích cái gì cứ làm.
<em>VOA: Nhưng làm sao để không vượt quá giới hạn cho phép,
thưa ông?</em>
Phạm Toàn: "Người ta" ghét nhất những cái cụ thể, chứ
họ không sợ những sách vở về ý thức đâu. Thật ra, bây
giờ làm gì có ý thức hệ nào nữa. Bây giờ chỉ có đồng
tiền, sự tham lam đương ngự trị để giữ lấy quyền lợi,
thế thôi.
<em>VOA: Cơ duyên nào đưa đẩy ông biết đến quyển sách này
và quyết định chuyển dịch ra tiếng Việt? Ông suy nghĩ thế
nào khi quyết định dịch, và sau khi hoàn tất, cảm nghĩ của
ông có gì thay đổi không?</em>
Phạm Toàn: Tôi dịch quyển này là do nhà xuất bản đề nghị.
Dịch xong, tôi thích lắm. Tôi học được không biết bao nhiêu
điều, đặc biệt về luật. Ví dụ như Bồi thẩm đoàn của
họ huấn luyện cho toàn dân biết luật. Cái này ở Việt Nam
nên có, nên học. Cử tri trên 18 tuổi được hoạt động 4
năm, tham gia xử các vụ án dân sự. Trong 4 năm đó, họ được
1 lần ngồi tập làm chánh án. Thế nghĩa là sau vài chục năm,
toàn dân họ biết luật, hoạt động theo luật pháp. Họ
được huấn luyện trong thực tế. Ở Việt Nam này khi ra một
bộ luật phải chờ không biết bao nhiêu lâu, bao nhiêu cơ quan
ra các thứ nghị định, thông tư cụ thể hóa ra. Ở Mỹ có
một giải pháp rất hay, tức là họ giải thích luật trong
thực tiễn xử án, chứ không phải cứ chờ một cơ quan nào
giải thích luật, có khi lại ngược lại với luật. Người
Mỹ rất tôn trọng cái thực. Hoặc giả, họ định nghĩa một
xã là một quần cư vừa đủ để người nọ biết người kia,
nguồn lực cũng vừa đủ để xây dựng các công trình công
ích chung. Người ta định nghĩa theo tính cộng đồng, tính phát
triển, tương lai, triển vọng của một xã. Ở ta không có
những định nghĩa. Tôi thích quyển này vì nó có những định
nghĩa thật rõ.
<em>VOA: Ngoài những điểm ông cho là thú vị, nhân tiện đây,
ông có thể giới thiệu nội dung chính, thông điệp chính mà
tác giả Tocqueville muốn gửi gắm qua tác phẩm này là gì,
thưa ông?</em>
Phạm Toàn: Thông điệp chính của quyển này là một nền dân
chủ vận hành như thế nào, muốn nó vận hành chính xác, trơn
tru, phải gồm những bộ phận gì, chức năng gì. Tác giả
giới thiệu hiến pháp là thế nào, chính phủ liên bang là thế
nào, chính quyền bang là thế nào, xã hội dân sự phải được
tổ chức như thế nào. Những phong trào dân sự phải để
được tự do phát triển. Các phong trào báo chí, tín ngưỡng
cần phải được tự do phát triển.
<em>VOA: Khép lại cuốn sách này, nhìn vào thực tế những gì
đang diễn ra trong xã hội Việt Nam để lại cho ông những suy
nghiệm như thế nào?</em>
Phạm Toàn: Suy nghĩ của tôi, tôi bao giờ cũng bi quan. Tôi không
tin sách vở có thể cải tạo nổi đất nước này vì những
người cầm quyền bây giờ không cần sách. Ngay những nhà trí
thức bây giờ cũng ít đọc sách lắm. Thanh niên-sinh viên bây
giờ họ có đọc sách đâu? Chính vì bi quan nên tôi đã lẳng
lặng làm lại bộ sách giáo khoa cho trẻ em. Bây giờ phải
chữa lại tỉ mẩn như thế. Tôi không tin là sách vở có thể
cứu được đất nước này. Anh em chúng tôi vẫn nói rằng bây
giờ ta phải có một nhà xuất bản cho ra được ít nhất 700
quyển sách kinh điển như Nhật Bản đã làm trước đây. Làm
thế nào như quyển bàn về tự do ở Nhật được in tới 2
triệu bản một lần. Đấy là nước Nhật, một đất nước
mà nền văn hiến chưa bị tàn phá vì một "bóng ma" nào
đấy. Còn ở Việt Nam thế kỷ này nhiễu loạn quá rồi. Khó
có thể tin vào sự cải tạo thông qua một cuộc cách mạng văn
hóa.
<em>VOA: Quyển này hiện nay đã ấn hành bao nhiêu bản, thưa
ông?</em>
Phạm Toàn: Cho tới lần gần đây nhất, nó được in có 3500
bản.
<em>VOA: Mãi lực của nó tại Việt Nam như thế nào?</em>
Phạm Toàn: Theo tôi, mãi lực thế là cao, nhưng ở Việt Nam
người ta thích những quyển tiểu thuyết hơn. Sách lý thuyết
vào với bạn đọc chậm hơn. Quyển này in được 3500 cuốn,
tôi nghĩ đấy là may mắn.
<em>VOA: Những tác phẩm có nội dung trái với quan điểm nhà
nước thường bị coi là "nhạy cảm" và không được hoan
nghênh. Đây cũng là trở ngại để những quyển sách ấy tiếp
cận được với độc giả. Làm sao có thể thuyết phục bạn
đọc tìm hiểu thêm về những nội dung "mới mẻ" trong
những tác phẩm như thế này, thưa ông?</em>
Phạm Toàn: Trước hết, việc mua sách ở Việt Nam vẫn chưa
phải là một trào lưu, bởi vì một quyển như cuốn "Nền
dân trị Mỹ" này giá 140 ngàn đồng, tức 1/10 lương của
một viên chức nhỏ. Còn hệ thống thư viện ở Việt Nam này
thì buồn cười lắm. Tôi nghĩ rất nhiều điều ở Việt Nam
còn cần được uốn nắn về mặt văn hóa mà cuộc sống thật
với những mâu thuẫn, xung đột của nó sẽ có tác dụng
thật. Rồi nó sẽ cải tạo được xã hội.
<em>VOA: Nhưng theo ý kiến cá nhân ông, có cách nào để cuốn
hút độc giả tại Việt Nam làm quen, tìm hiểu nhiều hơn với
những tác phẩm như tác phẩm đang nói tới ở đây không
ạ?</em>
Phạm Toàn: Bàn chuyện sách chỉ là bàn chuyện cái ngọn. Sẽ
có một lúc cái gốc sẽ được giải quyết. Sẽ có những lúc
cấm báo tư nhân sẽ không cấm được nữa, chẳng hạn như
bây giờ cấm internet làm sao mà cấm được? Phải có một
tầng lớp trí thức trẻ, lành mạnh. Tầng lớp đó tự nó sẽ
có lý tưởng của nó và tự nó sẽ có những thành tựu trong
một tương lai không xa.
<em>VOA: Xin chân thành cảm ơn nhà giáo Phạm Toàn đã dành cho
chúng tôi cuộc trao đổi này.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130418/dich-gia-pham-toan-doi-tua-sach-vi-chinh-quyen-rat-so-va-di-ung-voi-tu-dan-chu),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét