Đôi điều về Dân Luận

Dân Luận theo đuổi một nền báo chí công dân, nơi mỗi độc giả chính là một nhà báo.

Mục tiêu của Dân Luận là cung cấp cái nhìn đa chiều về các vấn đề kinh tế - xã hội - văn hóa của Việt Nam và thế giới, với mong mỏi độc giả sẽ tự xây dựng cho mình phương pháp tư duy độc lập và khoa học.

Trang blog này là cầu nối giữa Dân Luận với độc giả trong nước, trong trường hợp bạn không truy cập được vào địa chỉ chính thức www.danluan.org.

Chúng tôi được biết Dân Luận đã bắt đầu bị chặn bởi tường lửa ở Việt Nam. Vì thế, xin mời bạn tham khảo cách vượt tường lửa để tiếp tục truy cập Dân Luận. Trong trường hợp gặp trục trặc, bạn có thể liên lạc với tqvn2004 tại huannc@gmail.com được hướng dẫn cụ thể.
(c) Dân Luận 2009. Cung cấp bởi Blogger.

Tổng số lần đọc

Google+ Followers

<div class="rightalign"><em>Trích từ <span class="underlined-text"><a
href="http://www.icevn.org/vi/node/2073">Học Viện Công
Dân</a></span></em></div>

<blockquote>Các nước dân chủ có những quyền tự do cá nhân,
quyền tư hữu và tinh thần thượng tôn luật pháp, nhưng đó
không phải là nhờ dân chủ. Thật ra các quốc gia đó đã có
các ưu điểm đó ở trong tất cả những cái mà người ta gọi
là truyền thống chính quyền tốt của Tây phương.</blockquote>

Ai cũng thích dân chủ. Nếu hỏi một người Mỹ là có hình
thức cai trị nào tốt hơn thì người đó sẽ cảm thấy như
bị xúc phạm. Quý vị cũng tin vào dân chủ phải không? Nhưng
mà như vậy quý vị tin vào cái gì? Khi nghĩ về dân chủ
người ta cho đó là tổng hợp mơ hồ gồm các yếu tố như
một chính quyền tốt, bảo vệ quyền cá nhân, sự tham gia
chính trị rất là rộng rãi, một xã hội trong đó mọi giới
đều được hưởng chung sự phồn vinh kinh tế. Nhưng] ta cũng
có thể cộng vào danh sách này những khái niệm như chỉ số
lý tưởng về trọng lượng của con người và công thức nấu
bánh kẹp. Thêm những điều này vào thì cũng tốt thôi, nhưng
chẳng có ý nghĩa gì cả, và rất ít người chịu suy nghĩ xem
thực sự dân chủ có ý nghĩa như thế nào.

Ca ngợi các thành quả đã đạt được trong thể chế dân chủ
là một điều tốt. Nhưng ca ngợi như vậy là lẫn lộn giữa
nguyên nhân và hậu quả. Cái lý do mà những nước dân chủ có
quyền tự do cá nhân, quyền tư hữu, và [nguyên tắc] pháp
trị, không phải là vì đó là những nước dân chủ, mà phải
nói cho đúng là những nước nào có được những quyền và
nguyên tắc đó là những nước được thừa hưởng toàn bộ
và trọn gói truyền thống "chính quyền tốt" của Tây
phương. Cái truyền thống này đòi hỏi mọi hành vi của chính
quyền phải được đặt trên sự đồng ý của người dân, và
chính là mối dây ràng buộc tất cả những điều này thành
một gói, chứ không phải là chính cái gói đó. Fareed Zakaria
đã xác định cái vấn nạn "trọn gói" này một cách hoàn
hảo như sau:

<blockquote>Đối với người Tây phương dân chủ có nghĩa là
dân chủ tự do, tức là một hệ thống chính trị có những
đặc điểm không những là bầu cử tự do và công bằng, mà
còn có sự cai trị theo luật pháp, sự phân quyền và sự bảo
vệ các quyền tự do căn bản về ngôn luận, hội họp, tôn
giáo và sở hữu tài sản. Tuy nhiên, cái tập hợp các quyền
tự do đó – chúng ta có thể gọi là quyền tự do theo hiến
pháp – tự nó không có liên hệ gì tới dân chủ. Thực ra
các quyền tự do đó không phải lúc nào cũng đi đôi với dân
chủ, ngay cả trong các nước Tây phương. Chính Adolf Hitler đã
trở thành quốc trưởng Liên bang Đức qua một cuộc bầu cử
tự do. (The Future of Freedom, trang 17, phần in nghiêng nhấn mạnh
do tác giả (Munger) viết).</blockquote>

Như vậy thì dân chủ là gì? Trong sự suy nghĩ hỗn độn của
chúng ta về dân chủ thì chính quyền tốt là điều chúng ta
nghĩ tới ngay. Nhưng chính quyền tốt nghĩa là gì? Cái điểm
đầu tiên là phải có bỏ phiếu và cai trị theo đa số. Cái
đa số có thể lựa chọn thay cho tất cả mọi người và đa
số có thể áp đặt ý muốn lên trên thiểu số.

Công nhận quyền quyết định của đa số khiến tôi phân vân
không biết dân chủ là một sự lừa dối hay là một sự tự
cao tự đại. Như Willliam Riker[1] đã nhận định trong cuốn
sách Chủ nghĩa Tự do đối lập với Chủ nghĩa Dân túy,[2]
xuất bản vào năm 1982, về cái lập luận cho rằng thể thức
"công bằng" luôn luôn, hay vẫn thường, dẫn đến kết quả
"tốt" là đã bỏ qua các yếu tố như định chế hay sự
thay đổi về định chế. Nếu người dân bất đồng ý kiến,
và nếu có nhiều sự lựa chọn, thì dân chủ có thể bị thao
túng, và còn có thể trở thành chuyên chế độc tài nữa.
Ngành chính trị học hiện đại gọi vấn nạn này là "Vấn
nạn Arrow" (Arrow Problem), theo Kenneth Arrow.[3]

Nếu chúng ta nghĩ dân chủ chỉ là một huyền thoại về dân
sự hay là một điều tự cao tự đại thì đó cũng là một
điều có ích. Ý tưởng về dân chủ làm cho người thường
dân cảm thấy tự hào, làm cho người ta yên tâm hơn và làm cho
nghị hội vui lòng hơn. Tuy nhiên, nếu dân chủ là một sự
lừa đảo, thì chúng ta đang đi vào một lãnh vực đen tối và
hiểm độc. Cho rằng đa số luôn luôn đúng là một điều rất
nguy hiểm: nhiều người trong chúng ta muốn áp đặt cái "khôn
ngoan" của mình lên những người khác. Đề cao sự khôn ngoan
của tập thể cũng chỉ là một hình thức để áp bức các
công dân khác, trong khi đó thì cướp đoạt tài sản của họ
và đẩy con em họ lên đường chinh chiến.

Tình trạng này từ xưa đến nay vẫn như vậy, như Polybius[4]
đã nói cho chúng ta biết:

<blockquote>Nền dân chủ Athen luôn luôn như là một con tàu không
người chỉ huy. Trong một con tàu như vậy, khi có sự đe dọa
của kẻ thù hay một trận bão, thì thủy thủ có thể nhất
trí tuân theo người lái tàu, và do đó mọi việc đều tốt.
Nhưng khi họ đã hết sợ thì họ bắt đầu coi khinh những
cấp chỉ huy của mình và cãi lộn với nhau vì họ không còn
nhất trí với nhau nữa. Nhóm này muốn tiếp tục đi, nhóm khác
lại muốn bỏ neo, người thì muốn thả dây lèo ra, người thì
muốn kéo dây lèo vào và ra lệnh cuốn buồm. Sự bất đồng ý
kiến và cãi lộn của họ đối với những người ngoài cuộc
chỉ là điều khó coi nhưng lại rất nguy hiểm cho những
người cùng đi trên con tàu đó. Thường thường kết quả là
sau khi đã thoát khỏi những nguy hiểm của sóng gió và bão táp
thì chính những người đó đã phá hoại con tàu ngay trong bến
đậu hay khi đã gần tới bờ"- Polybius, Lịch sử, Quyển VI,
chương 44, khoảng 130 B.C. (bản dịch của Evelyn S. Shuckburgh,
1889)</blockquote>

Tuy nhiên nói như vậy không phải là chúng ta muốn độc tài.
Cốt lõi của Vấn nạn Arrow là mọi xã hội đều phải lựa
chọn giữa hai điều tệ hại: một là sự chuyên quyền như
Hitler, hai là sự bất nhất có thể có được như Polybius đã
mô tả. Luận điểm chính của tôi là "dân chủ" mà không
có sự bảo vệ của nền tự do theo hiến pháp thì có thể
vừa chuyên chế và vừa hỗn loạn. Đó là tình trạng tệ hại
nhất mà chúng ta có thể tưởng tượng được.

<h2>Nước Mỹ không phải là một nước dân chủ</h2>

Mấy điều này không phải là các vị lập quốc của Mỹ không
biết tới. Bầu cử giúp cho công dân có thể kiểm soát
được những người được dân bầu ra, chỉ có thế thôi. Các
nhà lập quốc đã bầy tỏ mối hoài nghi đó rất rõ trong
đoạn sau đây trong Luận cương Liên bang số 10[5]:

<blockquote>… Một nền dân chủ thuần túy, tôi muốn nói là
một xã hội trong đó có một số nhỏ các công dân họp lại
để tự cai trị lấy, không thể nào có giải pháp cho tệ nạn
phe đảng. Khi có một sự ham thích hay sự quan tâm chung nào đó
thì hầu như người ta luôn luôn cho rằng tất cả mọi người
trong nhóm cũng cảm thấy như vậy. Thế là tất cả chế độ
cai trị ấy lại đồng thanh phổ biến cùng một luận điệu.
Không có gì có thể ngăn cản khuynh hướng muốn lấn át phe
yếu kém hay một cá nhân chống đối. Do đó những nền dân
chủ như vậy luôn luôn có sự tranh chấp hỗn loạn, không
thuận lợi cho sự an toàn cá nhân hay quyền tư hữu; [các chế
độ đó] thường không tồn tại được lâu và thường cáo
chung trong bạo loạn. Các nhà chính trị lý thuyết chủ trương
loại chế độ này mắc điều sai lầm khi cho rằng nếu con
người được hoàn toàn bình đẳng trong quyền chính trị thì
đương nhiên họ sẽ hoàn toàn bình đẳng và đồng hóa trong
quyền tư hữu, trong ý kiến và ý thích.</blockquote>

Nước Mỹ là một cộng hoà liên bang có sự phân quyền hàng
ngang giữa quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp, và sự phân
quyền hàng dọc giữa chính quyền liên bang và chính quyền
tiểu bang. Bản Tuyên ngôn Độc lập nói rất rõ: Chế độ Huê
Kỳ dựa trên căn bản là tất cả các công dân đều có quyền
và "Để bảo đảm cái quyền đó các chính quyền được
thành lập, và quyền lực chính đáng của chính quyền là do
người dân đồng ý trao cho." Như vậy có nghĩa rằng bầu cử
vẫn còn quan trọng. Chúng ta cần có bầu cử và thật sự nhờ
vào bầu cử, thì chế độ mới hoạt động được. Nhưng bầu
cử không phải là mục đích tối hậu của chính quyền mà là
phương tiện để người công dân có thể bày tỏ sự tán trợ
hay không tán trợ của họ [đối với chính quyền].

Vấn đề là những luật lệ, thể thức và những cơ cấu căn
bản để lựa chọn qua cuộc bầu cử với vai trò là một
phương tiện đã không theo kịp với niềm tin coi dân chủ là
một cứu cánh của dân chúng. Chúng ta đoán ý muốn của dân
chúng, các ý định của dân chúng về những vấn đề phức
tạp. Không ai có thể quên sự kiện diễn ra ở Florida vào năm
2000, khi các viên chức cầm từng lá phiếu đưa lên trời để
nhìn qua những cái lỗ bấm phiếu chưa thủng hết.

<blockquote>[Tôi không đồng ý] với những người còn tin một
cách lý tưởng rằng trong chính trị có "chân lý," chân lý
đó sẽ được tìm ra, và một khi đã tìm ra được thì sẽ
được giải thích cho những người biết lẽ phải. Chúng ta
sinh sống cùng với nhau vì tổ chức xã hội cho chúng ta những
phương tiện hữu hiệu để thực hiện các mục đích cá nhân,
chứ không phải cho chúng ta những phương tiện để đi tới
một sự hạnh phúc cao siêu chung nào đó. Chính trị là một
diễn trình để dung hoà các sự khác nhau. Chúng ta có những ý
kiến rất khác nhau về những mục đích tập thể, cũng như
chúng ta có ý kiến khác nhau về các món đồ mà chúng ta thích
tiêu dùng. Trong quan niệm xét đoán về sự thực trong chính
trị, có lẽ tốt hơn là ta nên đưa ra một số quy luật chung
thế nào là một xã hội tốt. Điều hợp lý là nên nhờ một
số các nhà chuyên môn tìm ra những tiêu chuẩn có thể coi như
khách quan. Ngược lại, khi chúng ta coi chính trị như là một
diễn trình-một phương tiện qua đó những sự khác biệt về
các nhóm khác nhau có thể được hòa giải-thì bất cứ một
nỗ lực nào nhằm đưa ra những tiêu chuẩn đều trở nên vô
ích, mà có khi còn có hại nữa, ngay cả với một người tự
cho mình là một chuyên gia.- James M. Buchanan,[6] (Những giới hạn
của tự do, trang 1, đoạn 7.1.1).</blockquote>

Bầu cử không thể tiến hành như thế này được, nhất là
trong một nước có bốn vùng giờ địa phương (đó là chưa
kể đến Alaska hoặc Hawaii). Tuy rằng trong các khía cạnh khác
của cuộc sống của chúng ta, chúng ta đòi phải có thông tin
ngay lập tức, nhưng sự công bằng trong một cuộc bầu cử
đòi hỏi là các tiểu bang không được phổ biến các thông tin
cho tới khi các phòng phiếu đã đóng cửa. Các khu bầu cử
địa phương phải hy sinh sự hữu hiệu của bầu cử (như dùng
kỹ thuật bỏ phiếu mà không cần giấy) để giữ cho việc
bỏ phiếu được hợp pháp, tức là phải dùng các lá phiếu
bằng giấy và các lá phiếu phải được thực sự đếm lại
từng lá phiếu một, khi cần.

Nhưng chúng ta ai cũng biết vấn đề này rồi, đó là một vấn
đề phần lớn có tính cách kỹ thuật. Tôi muốn đưa ra đây
một vấn đề khác cũng quan trọng không kém. Đó là không
những chúng ta đòi hỏi quá ít về thể thức dân chủ, mà
chúng ta lại mong đợi quá nhiều về tiến trình dân chủ. Hệ
thống giáo dục tại Hoa Kỳ đã không đáp ứng được sự mong
đợi của sinh viên học sinh, bởi vì chúng ta không biết
được cái giới hạn trong sự lựa chọn hầu như vô hạn của
dân chủ. Chúng ta dậy sinh viên rằng đồng thuận tự nó là
một điều rất có giá trị, mặc dầu chúng ta biết rằng sự
đồng thuận chỉ có thể có trong một chế độ độc tài
hoặc là đối với các quyết định có tính cách hạn hẹp.

Như James Buchanan, Kenneth Arrow và một số các nhà nghiên cứu
về sự lựa chọn của công chúng[7] (public choice) đã cho
thấy, tập thể không thể nào có ý thích giống như cá nhân.
Nói một cách khác, bất đồng ý kiến với nhau là điều rất
có thể và rất hợp lý. Vai trò của dân chủ không phải là
loại bỏ những sự bất đồng ý kiến, nhưng mà là ngăn ngừa
những sự bất đồng ý kiến về chính trị trở thành những
đối nghịch bằng võ lực.

Như vậy thì nói rằng chính quyền lệ thuộc vào sự đồng ý
của dân chúng là có nghĩa như thế nào? Chế độ Hoa Kỳ có
vẻ rất rườm rà, nhưng nó phối hợp được các ý niệm về
thể chế cộng hoà, trong đó sự lựa chọn về chính sách
được thực hiện một cách gián tiếp qua việc quyền lập
pháp được phân chia nhưng phải có sự trùng hợp về đồng
thuận. Phải có được sự chấp thuận bởi đa số dân chúng
thì Hạ Viện mới thông qua. Sau đó lại còn phải được đa
số trong phần lớn các tiểu bang trong Thượng Viện thông qua.
Rồi mới tới Tổng Thống, mà cử tri của Tổng Thống tức là
nhân dân toàn quốc. Tổng Thống phải chấp thuận trước khi
dự luật được trở thành luật. Rút cục là thể thức này
rất khác xa cái mà chúng ta gọi là dân chủ, nhưng nó đã bảo
đảm một nguyên tắc căn bản về dân chủ: đó là chính
quyền không thể áp đặt một cái gì lên dân chúng trừ phi
dân chúng đồng ý. Các cuộc bầu cử là một hình thức để
ngăn chận sự chuyên quyền, chứ không phải là một phép màu
để thể hiện cái ý muốn của dân chúng.

<h2>Vậy thì ta phải làm gì bây giờ?</h2>

Các nhà làm chính sách phải hiểu là có hai điểm lỗi thời
khiến cho sự thất bại của các tổ chức bầu phiếu và lý
tưởng dân chủ tại Hoa Kỳ trở nên phức tạp. Quả thực là
có hai điểm lỗi thời khác biệt nhau và mỗi một điểm lỗi
thời đòi hỏi chúng ta phải lưu ý đến ngay.

Thứ nhất là kỹ thuật [bầu cử] dân chủ của chúng ta đã
quá cổ, và có khuynh hướng bị lạm dụng hay ít ra là khiến
cho người ta mất tin tưởng. Chúng ta phải đưa kỹ thuật bỏ
phiếu lên tới trình độ của thế kỷ 21, bởi vì hiện nay
chúng ta chấp nhận một trình độ kỹ thuật ở mức quá thấp
so với trình độ có thể có. Chúng ta phải giải quyết ngay
vấn đề bảo đảm cho cái cơ chế ghi và đếm phiếu được
hoàn toàn không bị chê trách. Như cuộc bầu cử năm 2004 đã
cho ta thấy, chúng ta gần như là quá lạc hậu về điểm này.

Điểm lỗi thời thứ hai là cái lý tưởng của chúng ta về
dân chủ, cái quan niệm của chúng ta về những điều mà dân
chủ có thể thực hiện, cũng lỗi thời. Nhưng trong trường
hợp này, sự lỗi thời đó không phải từ quá khứ mà lại
xuất phát từ một ý niệm không tưởng của khoa học giả
tưởng tương lai. Do đó, chúng ta cần phải đưa cái lý tưởng
bỏ phiếu trở lại với cái lý tưởng hồi thế kỷ thứ 19,
là cái thời gian nẩy sinh lý tưởng bỏ phiếu. Chúng ta đã
trông đợi quá nhiều vào khả năng mà nền dân chủ và các
định chế dân chủ có thể thực hiện được.

Tiểu luận này khiến cho tôi có vẻ như là thù nghịch đối
với chế độ dân chủ, hay là một kẻ trí thức gàn dở. Quả
thật cũng không hẳn là sai, nhưng đưa ra các thiếu sót của
nền dân chủ không có nghĩa là ca tụng các ưu điểm của
giới trí thức hay của chế độ độc tài. Tôi chỉ muốn đưa
ra một điểm hoài nghi rất bình thường về dân chủ để
biết dân chủ là gì và dân chủ thực hiện được những gì.
Nhiều mâu thuẫn về chính sách xoay quanh vấn đề là công
chúng có thể bắt buộc cá nhân phải làm gì. Có một điều
tế nhị mà những cuộc tranh luận về chính sách thường không
để ý tới: đó là có sự khác biệt giữa quyết định công
cộng và quyết định tập thể. Quyết định công cộng, do cái
bản chất của sự lựa chọn, thì ảnh hưởng đến tất cả
mọi người: chẳng hạn như chúng ta chỉ có thể có một ngân
sách quốc phòng, hay là nếu các sông bị ô nhiễm thì sẽ gây
hại không những cho nước của tôi, mà còn cho nước của quý
vị nữa.

Quyết định tập thể, mặt khác, ảnh hưởng đến chúng ta
chỉ vì đa số được trao quyền áp đặt ý muốn của họ lên
mọi người. Quyết định tập thể trong việc lập chính sách
không nhất thiết là quyết định công cộng vì chúng ta đã
rút quyền quyết định của mỗi người và trao quyền đó vào
tay một nhóm người ô hợp.

Phải công nhận rằng có nhiều quyết định tập thể cũng có
tính cách công cộng. Nhưng chúng ta cần nhận rõ được lằn
ranh giữa sự lựa chọn cá nhân và lựa chọn tập thể để
quyết liệt bảo vệ ranh giới đó. Như P. J. O'Rourke[8]đã
nói, chỉ vì đa số thích một cái gì đó không có nghĩa là đa
số có quyền lựa chọn cái đó cho tất cả mọi người.

<blockquote>Nguyên tắc quyết định theo đa số là một điều
thiêng liêng quý báu, đáng bảo vệ bằng tính mạng của mình.
Nhưng-cũng như các điều thiêng liêng, quý báu khác, như nhà
cửa và gia đình-nguyên tắc này không những đáng cho chúng ta
hy sinh mạng sống vì nó, mà cũng có thể chính nó làm cho chúng
ta khổ đến chết. Hãy tưởng tượng rằng tất cả mọi
việc trong cuộc sống phải tuân theo quyết dịnh của đa số.
Mỗi bữa ăn phải là pizza. Mỗi cái quần, ngay cả các quần
trong các bộ com-lê Brooks Brothers[9], phải là quần may bằng
vải denim bạc màu. Các sách về chế độ ăn uống và sách
tập thể dục của các tài tử là những cuốn sách duy nhất
có trong thư viện. Và vì phụ nữ chiếm đa số trong dân số
nên ai cũng phải lấy tài tử Mel Gibson. (O'Rourke, Parliament of
Whores, 1991, trang 5).</blockquote>

Chìa khoá thực sự của tự do là bảo vệ người dân chống
lại [sự áp bức] của chuyên chế của đa số, hay bảo vệ
quyền tự do chống lại [sự lạm dụng] của dân chủ. Như
vậy thì vấn đề trở thành điều mà Fareed Zakaria gọi là
"dân chủ phi tự do." Phải nói một cách giản dị như vậy
vì chúng ta cần ghi nhớ điều đó khi cố vấn cho người khác.

Trong phần lớn lịch sử hiện đại, điều khác biệt giữa
các chính quyền ở châu Âu và Bắc Mỹ và các chính quyền
khác trên thế giới không phải là dân chủ mà là chủ nghĩa
tự do theo hiến pháp. Biểu tượng của "Mô thức chính
quyền Tây phương" không phải là trưng cầu ý kiến toàn dân
mà là vị thẩm phán công bình. (Fareed Zakaria, The Future of
Freedom, trang 20.)

Những người soạn thảo Hiến pháp của Hoa Kỳ biết rõ rằng
trong dân chủ không có gì, tuyệt đối không có gì, là bảo
vệ tự do hay quyền tư hữu của con người. Khi chúng ta cố
vấn các quốc gia khác về việc cải tiến các hệ thống chính
quyền, mà chúng ta lại quên sự hoài nghi về sức mạnh của
dân chủ ngay trong lịch sử của chúng ta thì đó là điều nguy
hiểm cho chính chúng ta. Khi giúp một quốc gia đang phát triển
thành lập chính quyền, chúng ta nên mạnh dạn chủ trương lập
một chính quyền theo mô thức của Hoa Kỳ. Thomas Hobbes đã
nói: "Giao ước mà không đi đôi với gươm thì chỉ là giao
ước suông"[10]. Phương châm tương đương hiện nay có thể
là: "Dân chủ mà không có Tuyên ngôn Nhân quyền thì chỉ là
bạo quyền"

© Học Viện Công Dân 2012

<strong>Nguồn:</strong> "Democracy is a Means, Not an End" của
Michael Munger, Trưởng Phân Khoa Chính Trị Học tại Đại học
Duke (North Carolina)

[1] William Riker (1920- 1993): học giả có tầm nhìn xa, nhà xây
dựng định chế, nhà trí thức áp dụng phương pháp suy luận
toán học vào nghiên cứu chính trị.

[2] Chủ nghĩa Dân túy (populism) là một triết lý chính trị chú
trọng vào việc phát huy những quyền và sức mạnh của người
dân thấp cổ bé họng trước những thành phần có đặc
quyền, đặc lợi hay ngay cả những định chế chính trị. Từ
chủ nghĩa này phát sinh ra những phong trào, đảng phái "vì
dân." Tại Mỹ trong thập niên 1890, đảng Vì Dân được thành
lập nhằm đối phó với sự bành trướng và phát triển những
đại công ty đã khống chế đời sống kinh tế của cả xã
hội. Những đảng phái theo dân túy dễ bị nghiêng theo khuynh
hướng cực hữu hoặc mỵ dân.

[3] Kenneth Arrow (1921- ) nhà kinh tế Hoa kỳ được giải Nobel Kinh
tế năm 1972 cùng với Sir John Hicks. Trong luận án tiến sĩ của
ông, Arrow đưa ra định đề nổi tiếng gọi là "impossibility
theorem." (định đề bất khả thực hiện) chứng minh rằng
trong một số điều kiện giả định về ý thích khác nhau của
một nhóm người thì không thể có một cách biểu
quyết nào để đưa ra một sự lựa chọn mà đa số đều
thích.

[4] Polybius (khoảng 200-118 BC), sử gia người Hy lạp. Ông nổi
tiếng về tư tưởng phân quyền. Về sau tư tưởng này đã
được Montesquieu chủ trương trong tác phẩm L'esprit des lois
(Tinh thần của luật pháp) và được áp dụng trong việc soạn
thảo Hiến pháp Hoa Kỳ.

[5] Luận cương Liên bang 10 (Federalist Number 10) của James Madison
là bài thứ 10 trong loạt bài Federalist Papers để thuyết phục
cho việc phê chuẩn Hiến pháp Hoa kỳ.

[6] James McGill Buchanan, Jr. (sinh năm 1919): kinh tế gia Mỹ được
biết đến qua các tác phẩm viết về lý thuyết của sự lựa
chọn công cộng và do đó được giải Nobel về Kinh tế năm
1986. Tác phẩm của ông khởi xướng các công trình nghiên cứu
lợi ích riêng tư của các chính trị gia và những yếu tố
ngoài kinh tế ảnh hưởng ra sao vào chính sách kinh tế của
chính quyền.

[7] Lý thuyết Sự Chọn lựa của Công chúng (public choice theory)
dựa trên lý thuyết kinh tế, nhằm lý giải hành vi của cá
nhân trong một tập thể cũng giống như hành vi của cá nhân
trong môi trường cá nhân, nghĩa là, tìm cách tăng gia lợi ích
cho bản thân (lựa chọn tư đối lại với lựa chọn công).
Thí dụ, một dự luật nhằm bảo vệ khu gia cư tại một vùng
nào đó khỏi bị lut lội bằng một dự án mà kinh phí do cư
dân đóng một khoản thuế. Những người ở trong khu bị ảnh
hưởng trực tiếp sẽ đồng ý ngay, nhưng những người không
bị ảnh hưởng trực tiếp
sẽ không đồng ý về dự luật này.

[8] Patrick Jake O'Rourke (sinh năm 1947), tác giả người Mỹ là
nhà văn, nhà báo châm biếm chính trị.

[9] Brooks Brothers là một công ty may y phục đẹp và lịch sự
nổi tiếng tại Mỹ được giới thượng lưu rất ưa chuộng.

[10] Câu nói "Giao ước mà không đi đôi với gươm đao thì
chỉ là giao ước suông" trong đoạn 2, chương 17 của cuốn
Leviathan của Thomas Hobbes (1651).

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130307/michael-munger-dan-chu-la-mot-phuong-tien-khong-phai-la-cuu-canh),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

0 phản hồi:

Đăng nhận xét

Các bài viết có liên quan của vụ án Cù Huy Hà Vũ được Dân Luận tập hợp tại đây: Hồ Sơ Cù Huy Hà Vũ, hoặc theo từ khóa "Cù Huy Hà Vũ".

Độc giả có thể truy cập Dân Luận an toàn hơn qua cổng HTTPS (HTTP có mã hóa bảo mật), bằng cách thêm https:// vào đằng trước địa chỉ danluan.org, hoặc bấm vào đây!
Bấm vào đây để đọc chuyên mục Góp ý sửa đổi Hiến Pháp 1992
Bấm vào đây để đọc cuốn Trần Huỳnh Duy Thức - Con Đường Nào Cho Việt Nam

Quỹ Dân Luận


Bấm nút Donate để ủng hộ tài chính cho Dân Luận qua Paypal. Thu chi quỹ Dân Luận: xem ở đây!

Hỗ trợ dân chủ

Bạn có thể chia sẻ tấm lòng của mình với các nhà hoạt động dân chủ trong nước và gia đình của họ, ngay cả khi bạn đang ở trong nước. Bạn chỉ cần ra bưu điện, hỏi về dịch vụ "chuyển tiền nhanh". Người ta sẽ cấp cho bạn một phiếu, trong đó có phần thông tin người gửi và người nhận. Phần người nhận bạn cần điền chi tiết và chính xác. Còn phần người gửi, bạn không cần điền chính xác. Phí chuyển tiền không đắt, hãy làm gì đó chứng tỏ xã hội đứng phía sau những công dân này!

Danh sách các nhà hoạt động dân chủ trong nước và địa chỉ của họ có thể được tìm thấy ở đây!

Dân Luận kêu gọi bài vở theo chủ đề: Nghiên cứu kinh nghiệm đấu tranh bất bạo động và xây dựng phong trào của Tổ chức Otpor (Phản Kháng) của Serbia. Đây là kinh nghiệm là các lực lượng đối kháng tại Tunisia và Ai Cập đã vận dụng để lật đổ độc tài tại các quốc gia này...

Bài mới trên Dân Luận

Archives