Văn bản này được soạn thảo nhằm đáp ứng lời kêu gọi
của Quốc hội về việc đóng góp ý kiến cho Dự thảo sửa
đổi hiến pháp 1992 (từ đây được viết tắt là Dự thảo).
Ở đây chúng tôi phát triển các ý căn bản đã trình bày tại
<i>Hội thảo phụ nữ trí thức và doanh nhân góp ý dự thảo
sửa đổi hiến pháp 1992</i>, do Hội Liên hiệp phụ nữ Việt
Nam tổ chức ngày 1/2/2013 tại thành phố Hồ Chí Minh.
Chúng tôi xuất phát từ quan niệm chung về hiến pháp:
Ý nghĩa của hiến pháp, lý do khiến cho một dân tộc phải có
hiến pháp, đó là nó nhằm bảo vệ <span
class="underlined-text">quyền con người</span> và <span
class="underlined-text">các quyền tự do công dân</span>, chống lại
sự lạm dụng có thể xảy ra của những người nắm giữ các
quyền lực. Những quy định về tổ chức nhà nước và sự
phân quyền của các bộ phận lập pháp, hành pháp, tư pháp
nhằm đảm bảo cho các quyền con người và tự do công dân
được thực hiện một cách tốt nhất. Vì thế mà mệnh đề
<b>đầu tiên </b>(tôi nhấn mạnh) của"Lời nói đầu" tức
cũng là của toàn bộ Hiến pháp nước Cộng hòa Pháp là:
"<i>Nhân dân Pháp trịnh trọng tuyên bố cam kết thực hiện
Quyền Con Người</i>". Vì thế mà trong điều 1 của hiến pháp
nước này (được đặt riêng, trước tất cả các chương) có
quy định rằng "<i>nước Pháp phải đảm bảo sự công bằng
trước pháp luật cho tất cả mọi công dân không phân biệt
nguồn gốc, chủng tộc hay tôn giáo</i>". Vì thế mà điều XVI
của "Bản tuyên ngôn về quyền con người và quyền công dân
năm 1789", được đưa vào như một phần của Hiến pháp Cộng
hòa Pháp, nói rõ: "<i>MỌI XÃ HỘI trong đó các Quyền con
người không được đảm bảo, sự phân lập các Quyền lực
[lập pháp, hành pháp, tư pháp] không được xác định, thì
<b><u>không hề có Hiến Pháp</u></b></i> (tôi nhấn mạnh)".
Điều này giải thích tại sao thời phong kiến không có hiến
pháp mặc dầu có luật pháp. Nó cũng giải thích tại sao hiến
pháp chỉ có thể ra đời cùng với cách mạng dân chủ tư
sản. Chỉ trong thể chế dân chủ quyền con người mới được
đảm bảo.
<a ></a> Cũng vì thế mà hiến pháp đúng nghĩa phải là sản
phẩm của toàn thể nhân dân. Hiến pháp là cam kết của tất
cả mọi người trong xã hội về những quy định chung cần
phải thực hiện và tôn trọng. Không một ai, không một tổ
chức nào được áp đặt ý chí của cá nhân mình, của nhóm
mình, của tổ chức mình lên toàn xã hội. Vì thế hiến pháp
phải được toàn thể nhân dân thông qua. Nếu hiến pháp không
thông qua trưng cầu dân ý, không được toàn thể nhân dân
thông qua, nếu hiến pháp chỉ là kết quả bị áp đặt bởi ý
chí của một bộ phận nhỏ trong xã hội, thì hiến pháp sẽ
đánh mất toàn bộ ý nghĩa của nó.
Trên cơ sở quan niệm chung đó về hiến pháp, tôi phân tích
một số chi tiết sau đây của Dự thảo:
<b>1. </b>Về "Lời nói đầu": Lời nói đầu không nên quá
dài dòng như trong Dự thảo và chỉ được đề cập đến một
chủ thể duy nhất là nhân dân Việt Nam. Bởi vì trong khái
niệm "nhân dân Việt Nam" đã bao hàm toàn bộ những người
Việt Nam, dù đứng ở cương vị nào, làm công việc gì, tham
gia đoàn hội hay đảng phái nào. Tham khảo các nước khác,
chẳng hạn Pháp hay Hoa Kỳ, cũng thấy rằng trong lời mở đầu
của hiến pháp chỉ có một chủ thể duy nhất là nhân dân:
"nhân dân Pháp", "nhân dân Hợp chúng quốc". Lời nói
đầu chỉ cần đề cập đến chủ thể nhân dân là đủ, vì
chủ thể đó đã bao hàm hết tất cả mọi chủ thể khác trong
xã hội. Đó mới đúng là tinh thần của một hiến pháp của
dân, do dân, và vì dân. Lời nói đầu của Dự thảo quá dài,
với những tuyên dương công trạng không đúng chỗ. Điều đó
làm mất ý nghĩa của hiến pháp. Bởi vì hiến pháp phải là
nơi không được thể hiện bất kỳ sự thiên vị nào. Người
soạn thảo hiến pháp phải đứng từ vị thế của nhân dân.
Những người soạn thảo hiến pháp và những người có trách
nhiệm đảm bảo cho hiến pháp được thực thi, cần tự nhìn
mình từ góc độ là một phần của nhân dân.
<b>2. </b>Nếu quan niệm chung cho rằng hiến pháp là một văn
bản được lập ra nhằm bảo vệ quyền con người thì điều 4
của Dự thảo hiến pháp sẽ không cho phép mục đích này
được thực hiện. Vì quyền con người chỉ được đảm bảo
bởi các nguyên tắc dân chủ. Mặc dù Dự thảo xác định
Việt Nam là một nước dân chủ, nhưng các nguyên tắc dân chủ
không thể thực hiện được khi chỉ có một lực lượng chính
trị duy nhất lãnh đạo và điều hành xã hội. Nếu những
người soạn thảo hiến pháp chịu nhìn thẳng vào thực tế
sẽ thấy rõ như vậy. Như nhiều người đã phân tích, điều 4
tạo mâu thuẫn với nhiều điều khoản khác trong hiến pháp,
sẽ không cho phép những điều khoản khác được thực hiện,
vì nó mâu thuẫn với nền tảng của hiến pháp, mâu thuẫn
với tinh thần của hiến pháp và mục đích của hiến pháp. Khi
các nguyên tắc dân chủ không thể thực hiện được, khi
quyết định chỉ nằm trong tay một thiểu số, khi tất cả
đều vận hành theo phương thức áp đặt, thì việc quyền con
người bị xâm phạm là điều không thể tránh khỏi. Nếu mục
đích của hiến pháp là phòng ngừa sự lạm dụng của những
người có quyền lực thì điều 4 lại tạo hậu thuẫn cho
những người nắm quyền lập pháp, tư pháp và hành pháp có
điều kiện để lạm dụng các quyền mà họ có trong tay, đặc
biệt khi tam quyền không phân lập, bị chi phối và bị kiểm
soát bởi một quyền lực lãnh đạo duy nhất. Bản thân việc
thực hiện bản sửa đổi hiến pháp lần này rất nhiều khả
năng sẽ là một ví dụ chứng minh cho điều đó. Sau khi hiến
pháp 2013 được công bố, nếu điều khoản này vẫn được duy
trì, thì ta sẽ thấy chắc chắn quyền con người sẽ càng bị
vi phạm nặng nề hơn nữa. Hiện nay, chúng ta đã không thể
phủ nhận được rằng quyền con người luôn là một vấn đề
khiến Việt Nam gặp khó khăn trong nhiều hoạt động ở phạm
vi quốc tế. Bởi theo đánh giá của thế giới chúng ta là một
trong những nước vi phạm nhân quyền nặng nề nhất. Làm sao
phủ định được điều đó? Không thể phủ định được
thực tế và cũng không thể phủ định được rằng sự vi
phạm quyền con người đã bị quy định từ trong hiến pháp
cùng với điều khoản về quyền lãnh đạo của một đảng duy
nhất. Và như thế, vì không hướng tới bảo vệ quyền con
người nên hiến pháp không còn là hiến pháp nữa.
<b>3. </b>Về khoản 2 của điều 15 trong Dự thảo: "Quyền con
người, quyền công dân chỉ có thể bị giới hạn trong
trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia,
trật tự, an toàn xã hội, đạo đức, sức khoẻ của cộng
đồng". Khoản 2 này, nếu không thêm vào mệnh đề: "những
lý do này được xác định cụ thể trong bộ luật" thì rất
có thể sẽ vô hiệu hóa khoản 1 của điều 15: "Ở nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quyền con người, quyền
công dân được nhà nước và xã hội thừa nhận, tôn trọng,
bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật". Khoản 1
này là quy định cốt lõi nhất về quyền con người trong Dự
thảo. Nhưng quy định này sẽ bị vô hiệu hóa khi khoản 2
không định nghĩa thế nào là lý do quốc phòng, an ninh quốc
gia? Đây rất có thể là những lý do mơ hồ muốn diễn giải
như thế nào cũng được và trở thành chỗ dựa để vi phạm
quyền con người. Nếu lấy quyền con người là mục đích tối
cao của một hiến pháp đích thực, thì khoản 2 của điều 15
trong Dự thảo lại tạo cơ sở để vi phạm mục đích đó.
Một hiến pháp không thể nào lại có thể có những điều
khoản mâu thuẫn đến như vậy được.
<b>4. </b>Điều 22 của Dự thảo bỏ mất một ý quan trọng
của điều 71 Hiến Pháp 1992: "Không ai bị bắt, nếu không có
quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê
chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp tội
phạm bắt quả tang. Việc bắt và giam giữ người phải đúng
pháp luật". Cần phải khôi phục lại điều này, nếu không
quyền con người sẽ tha hồ bị vi phạm, sẽ bị vi phạm nặng
nề. Vì lúc đó bất kỳ ai cũng sẽ bị bắt mà không cần lý
do, không cần các thủ tục pháp lý. Lúc đó sẽ không thể nào
có một nhà nước pháp quyền, và công dân sẽ hoàn toàn không
được bảo vệ.
Trong khi đó Hiến pháp Mỹ quy định cụ thể: "<i>Quyền của
con người được đảm bảo về cá nhân, nhà cửa, giấy tờ
và tài sản khỏi mọi sự khám xét và bắt giam, quyền này sẽ
không được vi phạm. Không một lệnh, trát nào được cấp
nếu không có lý do xác đáng căn cứ vào lời tuyên thệ hoặc
sự xác nhận, đặc biệt cần miêu tả chính xác địa điểm
khám xét, người và đồ vật bắt giữ</i>".
<b>5. </b>Điều 26 của Dự thảo quy định: "Công dân có
quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, được thông tin, hội
họp, lập hội, biểu tình theo quy định của pháp luật".
Liên quan đến nội dung về tự do ngôn luận, hiến pháp Cộng
hòa Pháp có hai điều: "<i>Không ai bị đối xử tàn tệ vì
quan điểm của người đó, ngay cả các quan điểm tôn giáo,
miễn là việc trình bày các quan điểm đó không gây ra đổ
vỡ hòa bình được thiết lập bởi luật pháp</i>"<i>.
</i>"<i>Tự do trao đổi suy nghĩ và ý kiến là <b>một trong
những quyền quý giá nhất của con người</b> </i>(tôi nhấn
mạnh)<i>. Vì thế, bất kỳ công dân nào cũng có thể nói,
viết và công bố tự do; tuy nhiên, họ sẽ chịu trách nhiệm
nếu lạm dụng quyền tự do này theo quy định của pháp
luật</i>". Vì sao nước Pháp quan niệm rằng tự do trao đổi
suy nghĩ và ý kiến lại là một trong những quyền quý giá
nhất của con người? Vì đó là thứ tự do tạo điều kiện
cho con người phát triển hết tất cả các năng lực của mình.
Bởi vì tư duy là một năng lực mà chỉ con người mới có.
Quốc hội và Ủy ban Dự thảo cần đối diện với thực tế
để thấy rằng, mặc dù Hiến pháp 1992 quy định công dân có
quyền tự do ngôn luận, nhưng quyền đó đã không được thực
thi trên thực tế. Những cáo buộc của quốc tế về sự vi
phạm nhân quyền ở Việt Nam chủ yếu liên quan đến vấn đề
tự do ngôn luận.
<b>6. </b>Điều 38 của Dự thảo xóa bỏ các trách nhiệm và
nghĩa vụ của nhà nước đối với người lao động được quy
định ở điều 55 và 56 của Hiến pháp 1992. Như vậy sẽ không
còn các chính sách và chế độ bảo hộ lao động, người lao
động có thể bị đối xử như thế nào cũng được.
<b>7. </b>Điều 41 của Dự thảo xóa bỏ hầu hết các nghĩa
vụ và trách nhiệm của nhà nước trong lĩnh vực y tế được
quy định trong điều 39 và điều 61 của Hiến Pháp 1992. Cần
khôi phục lại các trách nhiệm và các nghĩa vụ đó, nếu
không xã hội của chúng ta sẽ là một xã hội vô nhân đạo
nhất hành tinh.
<b>8. </b>Điều 42 của Dự thảo xóa bỏ tất cả các trách
nhiệm và nghĩa vụ của nhà nước đối với nền giáo dục
quốc dân đã được quy định rõ trong điều 59 của Hiến pháp
1992. Cần khôi phục lại các trách nhiệm và nghĩa vụ này.
Nếu không nền giáo dục đang hết sức khủng hoảng này sẽ
còn tồi tệ hơn nữa và sẽ không thể hình dung hết hậu
quả.
<b>9. </b>Điều 47 của Dự thảo: "Tội phản bội Tổ Quốc
là tội nặng nhất". Thế nào là tội phản quốc? Và tại sao
nặng nhất? Nếu không xác định rõ thế nào là tội phản
bội tổ quốc thì điều luật này cũng có nguy cơ, một mặt
trở thành cái cớ cho sự vi phạm nhân quyền, mặt khác sẽ
dung túng cho những kẻ thực sự phản bội tổ quốc. Hiến
pháp Hoa Kỳ nêu rõ: "<i>Tội phản quốc chống lại Hoa Kỳ bao
gồm hành vi gây chiến tranh tấn công nước này hoặc ủng hộ
kẻ thù, trợ giúp và úy lạo chúng. Không một ai bị phán
quyết về tội phản quốc, trừ phi có hai người làm chứng
về hành vi phạm tội hoặc có sự thú tội công khai trước
tòa</i>".
<b>10. </b>Điều 58 của Dự thảo sửa đổi, bổ sung điều 18
của Hiến pháp 1992. Quan điểm quan trọng nhất của việc sửa
đổi hiến pháp 1992, được nêu trong <i>"Báo cáo thuyết minh
về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992</i>" của Ủy ban
Dự thảo sửa đổi hiến pháp, ở mục 2.1 là: "<i>Phải dựa
trên cơ sở tổng kết việc thi hành Hiến pháp năm 1992 và các
đạo luật có liên quan</i>". Theo tôi đây là một quan điểm
rất đúng. Bởi vì phải căn cứ trên thực tế, căn cứ vào
vào những vấn đề nảy sinh khi thi hành hiến pháp, để lấy
cơ sở cho sự sửa đổi hiến pháp. Điều 18 của Hiến pháp
1992 đã làm nảy sinh quá nhiều bất cập trong thực tế, tạo
ra bao nhiêu bi kịch cho người dân, tạo ra những bất ổn trong
lòng xã hội. Tiếp tục duy trì điều luật này về đất đai
sẽ tiếp tục taọ ra những bất công trầm trọng. Trong khi đó
hiến pháp phải là văn bản tạo cơ sở đảm bảo sự công
bằng cho tất cả mọi người. Ở đây tôi chỉ nói từ góc
độ tinh thần hiến pháp, còn những hậu quả khác đã được
phân tích rất nhiều.
<b>11. </b>Điều 70 của Dự thảo đã được nhiều người nêu
ý kiến vì sự bất cập không thể phủ nhận của nó. Hiến
pháp là của nhân dân, của tất cả những người có cùng chung
Tổ quốc. Chính Dự thảo cũng không thể bác bỏ được điều
này. Vì thế không thể đi ngược lại tinh thần của Hiến
pháp, quân đội chỉ có thể bảo vệ Tổ quốc và nhân dân mà
thôi. Điều 12 của <i>Bản tuyên ngôn nhân quyền và quyền công
dân 1789</i> ghi rõ: "<i>Đảm bảo các quyền con người và của
công dân cần tới các lực lượng công [cảnh sát, quân đội
v.v..]. Những lực lượng này, do đó, được thành lập để
phục vụ mục đích chung, và không phải để sử dụng riêng
cho mục đích của những người mà công chúng tín nhiệm giao
phó quyền lãnh đạo lực lượng</i>".
Quốc hội cần phải nhìn thấy trước rằng, nếu bảo vệ
Tổ quốc và nhân dân trở thành nhiệm vụ thứ yếu của quân
đội Việt Nam thì không những quyền con người có nguy cơ bị
vi phạm, mà cả an ninh quốc gia cũng có thể sẽ không được
đảm bảo một cách chắc chắc.
Cá nhân tôi không thể nhận xét hết tất cả các điều
khoản trong Dự thảo, một công việc đòi hỏi công sức của
toàn dân.
Nhận xét chung của tôi là, với Dự thảo lần này, nghĩa vụ
và trách nhiệm của nhà nước trong việc đảm bảo quyền con
người bị giảm thiểu thái quá. Trong khi đó nhiều điều
khoản taọ cơ sở cho sự vi phạm quyền con người. Không chỉ
đơn giản là vi phạm quyền con người, mà nó còn tạo cơ sở
cho bất công, cho sự bất ổn của xã hội, và sự bấp bênh
của an ninh quốc gia. Quốc hội cần cân nhắc.
Nếu lấy điều XVI của "Bản tuyên ngôn về quyền con
người và quyền công dân năm 1789" (mà tôi trích dẫn ở
đầu văn bản) làm quy chiếu thì Dự thảo mà chúng ta đang bàn
luận ở đây sẽ không được các dân tộc khác coi là hiến
pháp. Nguy cơ là khi Dự thảo được thông qua và trở thành
Hiến pháp thì xã hội của chúng ta sẽ trở thành một xã hội
"không hề có Hiến pháp". Vậy Quốc hội và Ban soạn thảo
có nên cân nhắc lại về công việc mà mình đang làm hay không?
Trách nhiệm của quý vị đối với cộng đồng sẽ rất nặng
nề khi là tác giả của một bản hiến pháp nhưng lại không
phải là hiến pháp như vậy. Chúng ta không ai tránh được sự
phán xét của lịch sử. Nhưng điều quan trọng hơn, không phải
là bị phán xét hay không, mà chúng ta cần hình dung hậu quả
mà hành động của mình sẽ gây ra cho cả cộng đồng trong đó
mình tồn tại. Nếu một bản hiến pháp sẽ đẩy cả cộng
đồng xuống vực thẳm thì mỗi người chúng ta cũng ít hoặc
không có cơ may ở lại được trên bờ vực.
Điều quan trọng là phải có một bản hiến pháp thực sự,
một bản hiến pháp bảo vệ được quyền con người và chống
lại một cách hiệu quả nguy cơ quyền lực bị lạm dụng bởi
những người nắm giữ nó.
Hiện nay có một bản Phác thảo (tôi dùng từ này để phân
biệt nó với Dự thảo của Quốc hội) do 72 trí thức Việt Nam
chấp bút, với ý thức và trách nhiệm công dân của họ. Quốc
hội cần ghi nhận và tham khảo bản Phác thảo hiến pháp này.
Trong đó sẽ có một số thay đổi căn bản. Đó là những thay
đổi không thể thiếu, những thay đổi bắt buộc phải có,
nếu muốn xây dựng một hiến pháp thực sự, một hiến pháp
đúng với tinh thần hiến pháp.
Những ý kiến trên đây là của một công dân Việt Nam chưa
bao giờ có ý định sống và làm việc ở một nơi nào khác
hơn là Việt Nam, chưa bao giờ thôi mong muốn rằng có thể tự
hào khi là công dân Việt Nam, chưa bao giờ thôi mơ ước rằng
một ngày nào đó Việt Nam có thể bình đẳng với các nước
khác trên thế giới.
Tp Hồ Chí Minh, ngày 1/2/2013
<b>N.T.T.H.</b>
(Văn bản này đã được gửi tới văn phòng Quốc hội qua thư
điện tử)
Tác giả gửi trực tiếp cho <i>BVN</i>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130203/nguyen-thi-tu-huy-gop-y-cho-du-thao-sua-doi-hien-phap-1992),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét