Lê Văn Lân - 'Tham nhũng ở Việt Nam vừa tinh vi vừa trắng trợn'

<em>Theo đánh giá của Tổ chức minh bạch quốc tế, Việt Nam
thuộc nhóm nước tham nhũng nghiêm trọng. Năm 2011 có những
tiến bộ nhất định nhưng vẫn là những nước có điểm số
thấp và đứng ở phía cuối bảng xếp hạng.</em>

<em>Tại Hội thảo "Vai trò của Quốc hội trong phòng chống tham
nhũng" do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức, Phó chánh Văn
phòng Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng Lê
Văn Lân có bài tham luận. Bài viết được đăng tải trên Trang
thông tin điện tử của Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về
phòng, chống tham nhũng, VnExpress xin trích giới thiệu:</em>

Ở Việt Nam cũng như các nước khác, việc đánh giá chính xác
về tình hình tham nhũng diễn ra trong thực tế là rất khó
khăn, vì tham nhũng cũng giống như một tảng băng trên biển,
chỉ có thể nhận biết được phần nổi qua những vụ việc
đã được phát hiện, xử lý. Thông qua kết quả phát hiện,
xử lý các vụ việc tham nhũng trong những năm qua và căn cứ
việc đánh giá của các cơ quan chức năng, Đảng và Nhà nước
đã khẳng định tình hình tham nhũng ở Việt Nam là nghiêm
trọng.

Trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, tài nguyên, khoáng
sản, tham nhũng chủ yếu diễn ra trong việc quy hoạch; chuyển
đổi mục đích sử dụng đất; thu hồi đất nông nghiệp để
xây dựng các khu kinh tế, khu công nghiệp, khu đô thị; giao
đất, cho thuê đất; định giá đất khi thu hồi, đền bù;
cấp phép khai thác tài nguyên, khoáng sản… Một số người
đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để giao đất không đúng
thẩm quyền; lập hồ sơ khống hoặc khai tăng diện tích đất
khi đền bù. Điển hình là vụ lợi dụng chức vụ, quyền
hạn trong khi thi hành công vụ xảy ra tại dự án phát triển
cơ sở hạ tầng đô thị Bắc Thăng Long - Vân Trì (Hà Nội)
thiệt hại ước tính khoảng 14 tỷ đồng; vụ lợi dụng chức
vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ xảy ra tại huyện
Bến Cát, tỉnh Bình Dương, gây thiệt hại gần 11 tỷ đồng;
vụ tham nhũng về đất đai tại Đồ Sơn và tại Quán Nam,
thành phố Hải Phòng...

Dư luận cho rằng việc cấp đất cho các dự án đều có hiện
tượng bôi trơn cho những người có thẩm quyền (vụ Công ty
Phát triển nhà tỉnh Bạc Liêu; vụ Nguyễn Văn Khỏe, Chủ
tịch UBND huyện Hóc Môn, TP HCM nhận hối lộ để cấp đất
sai quy định).

Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng nổi lên tình trạng tham
nhũng, tiêu cực của một bộ phận cán bộ trong ngành ngân
hàng, nhất là các ngân hàng thương mại hoặc cán bộ trong
ngành ngân hàng tiếp tay, móc nối với người bên ngoài thông
qua các hoạt động cho vay, bảo lãnh, cho thuê tài chính, đầu
tư tài chính, ủy thác cho vay, ủy thác đầu tư… để chiếm
đoạt tài sản, gây thất thoát lớn. Ví dụ như vụ Lê Hoài
Phương, cán bộ Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam, chi
nhánh Cầu Giấy (Hà Nội) tham ô 24 tỷ đồng; vụ Phan Văn
Tưởng, cán bộ Ngân hàng Techcombank cùng các đồng phạm tham ô
trên 10 tỷ đồng; vụ Đoàn Tiến Dũng, Phó Tổng giám đốc
Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam nhận của khách hàng
5 tỷ đồng, là khoản trích 3-10% trong số tiền mà khách hàng
được vay của ngân hàng này; vụ Nguyễn Thị Thùy Vân tham ô
hơn 24 tỷ đồng ở Ngân hàng cổ phần Thương mại Sài Gòn;
vụ Hoàng Thị Thu Hà, Giám đốc chi nhánh miền Bắc của Tổng
công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) lợi dụng chức vụ,
quyền hạn trong khi thi hành công vụ gây thất thoát 19 tỷ
đồng; vụ Vũ Việt Hùng, Giám đốc ngân hàng Phát triển chi
nhánh Đắk Lắk - Đắk Nông, nhận 92 tỷ đồng, 100.000 USD và
một ôtô BMW của Cao Bạch Mai và Trần Thị Xuân để cho vay
không đúng quy định...

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản phần lớn các công
trình xây dựng đều xảy ra thất thoát tài sản, chủ yếu do
tham ô và cố ý làm trái. Sai phạm xảy ra ở hầu hết các
khâu, từ việc lập dự án, thiết kế, dự toán, phê duyệt
kế hoạch cấp vốn đến đấu thầu, tư vấn, giám sát, thi
công, nghiệm thu, quyết toán công trình. Thủ đoạn chủ yếu
là không chấp hành đúng trình tự, thủ tục đầu tư xây
dựng cơ bản; gian lận, thiếu minh bạch trong đấu thầu; khai
khống khối lượng và giá trị vật tư, thiết bị; đưa vật
liệu kém chất lượng, sai quy cách vào sử dụng; thi công sai
quy trình để giảm chi phí...

Điển hình như vụ tham ô, cố ý làm trái và lợi dụng chức
vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ xảy ra tại Ban quản
lý dự án di tích lịch sử chiến thắng Điện Biên Phủ; vụ
Huỳnh Ngọc Sĩ, Giám đốc Ban quản lý dự án đại lộ Đông -
Tây, TP HCM nhận hối lộ 260 nghìn USD để xét thầu, nghiệm thu
có lợi cho người đưa hối lộ; vụ tham ô xảy ra tại dự án
xây dựng cầu Bãi Cháy, tỉnh Quảng Ninh...

Trong việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại
các doanh nghiệp, thủ đoạn tham nhũng chủ yếu là giấu bớt
và định giá trị tài sản, đất đai thấp hơn giá trị thực
khi cổ phần hóa hoặc bán, khoán, cho thuê doanh nghiệp; lập
các hợp đồng mua bán, vận chuyển hoặc hóa đơn khống để
chiếm đoạt; nâng khống giá hoặc gửi giá khi mua bán tài sản
công để trục lợi. Ví như vụ Nguyễn Bi, Chủ tịch Hội
đồng quản trị, kiêm Tổng giám đốc và Nguyễn Thanh Huyền,
Phó Tổng giám đốc, kế toán trưởng của Công ty Vifon - TP HCM,
đã lập chứng từ khống chiếm đoạt hơn 20 tỷ đồng và
không thu về cho công ty 59,9 tỷ đồng nhằm chiếm đoạt khi
cổ phần hóa công ty này; vụ Trần Văn Khánh, Tổng Công ty
Vật tư nông nghiệp tham ô, cố ý làm trái, gây thiệt hại
nhiều tỷ đồng; vụ Công ty xăng dầu Hàng không khai khống
tỷ lệ dầu hao hụt nhằm chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng;
vụ Công ty cho thuê tài chính II thuộc Ngân hàng Nông nghiệp và
phát triển nông thôn nâng khống giá thiết bị lặn từ 100
triệu lên 130 tỷ đồng...

Trong công tác cán bộ, dư luận về tình trạng "chạy chức,
chạy quyền, chạy công chức" vẫn còn nặng nề, nhưng trong
thực tế chưa phát hiện, xử lý được trường hợp nào. Dư
luận nói nhiều đến hiện tượng một số cán bộ tiến thân
bằng con đường chạy chọt, nịnh bợ cấp trên (tìm hiểu sở
thích, nhu cầu cá nhân của cấp trên và gia đình họ để tìm
cách đáp ứng; sẵn sàng biếu cấp trên những món quà có giá
trị lớn như nhà ở, đất ở, cổ phần trong các dự án, công
ty...).

Nhiều người nói rằng, hiện nay mọi thứ đều "có giá",
từ việc tuyển dụng, phân công công việc đến bổ nhiệm,
đề bạt, khen thưởng, kỷ luật cán bộ. Báo chí đã đưa tin
về 2 trường hợp cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh nhận quà, nộp
lại quà và sử dụng quà tặng không đúng quy định, là ông
Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau và ông Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh
Cao Bằng (trước đây).

Trong lĩnh vực tư pháp, hành vi tham nhũng chủ yếu là cán bộ
tư pháp lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nhận hối lộ
nhằm bỏ lọt hoặc giảm nhẹ tội phạm trong hoạt động
điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án. Ví như vụ Vũ Văn
Lương, thẩm phán quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) nhận hối lộ 70
triệu đồng trong vụ tranh chấp 2,7 m2 công trình phụ; Hà Công
Tuấn, thẩm phán TAND tỉnh Quảng Ninh bị bắt quả tang nhận
hối lộ 200 triệu đồng nhằm xử nhẹ tội cho bị cáo…

Ngoài những lĩnh vực trên, tình trạng nhũng nhiễu còn khá
phổ biến trong quan hệ giữa cơ quan nhà nước và công chức
nhà nước với người dân và doanh nghiệp, giữa nhân viên các
cơ sở dịch vụ công với khách hàng, như: cảnh sát giao thông,
cán bộ thuế, các cơ quan cấp phép, cơ sở khám, chữa bệnh,
các trường học… gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Theo đánh giá của Tổ chức minh bạch quốc tế (TI) Việt Nam
thuộc nhóm nước tham nhũng nghiêm trọng. Năm 2011 có những
tiến bộ nhất định nhưng Việt Nam vẫn là những nước có
điểm số thấp và vẫn đứng ở phía cuối bảng xếp hạng.
Theo TI, ở châu Á, tình hình tham nhũng ở Việt Nam nghiêm trọng
hơn so với Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Brunei, Malaysia, Trung
Quốc, Thái Lan, Indonesia... nhưng ít nghiêm trọng hơn Mông Cổ,
Philippines, Lào, Nepal, Campuchia, Myanmar.


Tóm lại, tình hình tham nhũng ở Việt Nam là nghiêm trọng, với
những biểu hiện vừa tinh vi, phức tạp, vừa trắng trợn, lộ
liễu, xảy ra trên nhiều lĩnh vực, nhiều cấp, nhiều ngành,
có những điểm giống và khác nhau so với tình hình tham nhũng
ở các nước khác, nhưng đặc điểm nổi bật là tính phổ
biến.

Trước đây, tham nhũng chủ yếu xảy ra trong các lĩnh vực kinh
tế, nhưng ngày nay đã lan sang các lĩnh vực vốn được coi
trọng về đạo lý như giáo dục, y tế, thực hiện chính sách
xã hội, nhân đạo, từ thiện, phòng, chống dịch bệnh…

Tham nhũng xảy ra ngay trong các cơ quan bảo vệ pháp luật, là
những cơ quan cầm cân, nảy mực, đại diện cho công lý và
công bằng xã hội, như công an, VKS, Tòa án... Những trường
hợp thanh tra viên, điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán
tòa án nhận hối lộ đã xuất hiện ở nhiều nơi. Không ít
cán bộ, công chức và người dân coi việc hối lộ cho công
chức và việc công chức nhận hối lộ khi giải quyết công
việc là chuyện bình thường. Tình trạng tham nhũng "vặt"
và tham nhũng "nhỏ, lẻ", mà nhiều người gọi là "nhũng
nhiễu" hay "chi phí không chính thức" tuy thiệt hại không
lớn, có khi chỉ vài chục nghìn đồng mỗi vụ, nhưng diễn ra
một cách tràn lan ở nhiều nơi, khiến người dân vô cùng bức
xúc.

Số người tham nhũng là cán bộ, công chức, viên chức có
chức vụ thấp hoặc không có chức vụ lãnh đạo, quản lý,
như nhân viên cảnh sát, thuế vụ, bác sỹ, y tá chiếm tỷ lệ
khá cao. Trong khi ở nhiều nước khác, người tham nhũng chủ
yếu là các chính khách, các quan chức và doanh nhân. Mấy năm
gần đây đã xuất hiện một số vụ tham nhũng liên quan đến
yếu tố nước ngoài.

Đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, hội nhập quốc tế, xây dựng, phát triển
với quy mô ngày càng lớn, một bộ phận cán bộ lãnh đạo,
quản lý nắm giữ khối lượng tài sản, nguồn vốn lớn của
tập thể, của Nhà nước, đó là môi trường để chủ nghĩa
cá nhân vụ lợi, thực dụng phát triển. Việc công khai, minh
bạch trong các hoạt động có liên quan đến người dân, doanh
nghiệp, trong quản lý tài chính, tài sản của nhà nước, trong
công tác cán bộ... còn nhiều hạn chế.

Tình trạng lạm dụng quy định về bí mật nhà nước để
không công khai, minh bạch còn khá phổ biến. Quyền tiếp cận
thông tin của người dân, doanh nghiệp chưa được bảo đảm.
Nhiều quy định của Luật phòng chống tham nhũng về công khai,
minh bạch chưa được thực hiện đầy đủ như: công khai quy
hoạch sử dụng đất, công khai giá đất; công khai dự phòng
ngân sách; công khai đầu tư, mua sắm công; công khai công tác
cán bộ; công khai hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại,
tố cáo và kết luận thanh tra; công khai, minh bạch các quyết
định trong điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án ...

Một số biện pháp phòng ngừa tham nhũng còn mang tính hình
thức, hiệu quả thấp, nhất là việc kê khai tài sản, thu
nhập của cán bộ, công chức, viên chức (lý do cơ bản là
chưa công khai kết quả kê khai, Nhà nước chưa kiểm soát
được tài sản trong xã hội, việc kiểm tra, xác minh để bảo
đảm tính trung thực của việc kê khai còn ít); việc trả
lương qua tài khoản; việc chuyển đổi vị trí công tác của
cán bộ, công chức, viên chức.

Ngoài ra, một số biện pháp phòng chống tham nhũng được
nhiều nước trên thế giới thực hiện và đánh giá tốt nhưng
vẫn chưa được áp dụng ở Việt Nam (trách nhiệm giải trình,
xử lý đơn tố cáo nặc danh, áp dụng kỹ thuật điều tra
đặc biệt, cách ly đối tượng có dấu hiệu tham nhũng để
hạn chế khả năng đối phó, xử lý hành vi làm giàu bất hợp
pháp, xử lý trách nhiệm của pháp nhân…).

Tham nhũng ở Việt Nam mang tính phổ biến; xảy ra ở hầu hết
các ngành, các cấp, thậm chí xảy ra ngay trong các cơ quan có
chức năng chống tham nhũng, nên việc đấu tranh, ngăn chặn và
xử lý rất khó khăn. Trong khi đó, người tham nhũng lại là
người có chức vụ, quyền hạn, nên thường là những người
có nhận thức sâu rộng, am hiểu pháp luật, được tiếp cận
nhiều thông tin, có điều kiện kinh tế, có quan hệ rộng; một
số người có công lao đóng góp lớn cho xã hội, có uy tín
với quần chúng nên khó phát hiện và xử lý...

<em><strong>Lê Văn Lân</strong></em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14252), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!