<div class="rightalign"><em>Thân tặng bạn hữu - những người con
dấn thân cho dân tộc có tương lai tươi sáng!</em></div>
<h2>Luật pháp</h2>
Xã hội hiện đại ngày nay, vai trò của luật pháp là vô cùng
quan trọng, điều này thì ai cũng biết. Không nhà nước nào mà
không có luật pháp, không có tổ chức xã hội hay cá nhân nào
mà không bị luật pháp chi phối.
Từ khi con người sống thành xã hội, với sự chi phối của
chủ nghĩa cá nhân, bản tính tham lam, luôn muốn tranh thủ
quyền lợi cho mình, những hành vi của người này có thể làm
hại người khác: trộm cướp, hiếp dâm, đâm chém nhau, tranh
dành đất đai, "mạnh được, yếu thua". Thời buổi bình
minh của loài người đầy bạo lực và loạn lạc. Trong tình
cảnh đó, người người khốn khổ, kẻ yếu luôn bị thiệt
hại và kẻ mạnh cũng có khi là nạn nhân. Các nhà hiền
triết, các nhà tư tưởng bằng bộ óc vượt khỏi đám đông,
đi tìm giải pháp cho vấn đề trên.
Rõ thấy ngay nguyên nhân của vấn đề là do chủ nghĩa cá
nhân, do lòng tham vô bờ bến của con người gây ra. Rất chính
xác! Vậy là tập trung vào yếu tố này, cái nguồn gốc của
mọi tai họa. Rất nhiều triết lý đã sinh ra, kêu gọi con
người thực hiện để có cuộc sống hạnh phúc, thái bình:
Thích Ca với giáo lý Phật pháp, Jesus với Kito giáo, Nho giáo
với nhà tư tưởng kiệt xuất: Khổng Tử. Để xã hội tốt
đẹp, con người cần có <em><strong>đạo đức</strong></em> -
đúng! Quản lý xã hội bằng đạo đức, nghe hay nhưng không
thực hiện được, ban đầu rất đẹp nhưng không bền, nó như
một chiếc áo giấy cho trẻ con mặc, cựa tý rách bươm. Đạo
đức là điều tốt đẹp mà con người nên hướng đến để
có một xã hội nhân văn, phát triển hài hòa. Tuy nhiên, đạo
đức được dùng để giáo dục xã hội thì tốt, nhưng dùng
để quản lý xã hội thì thất bại. Đức trị phải nhường
đường cho <em><strong>Pháp trị</strong></em>. Pháp trị đưa ra
một hình thức mới để quản lí xã hội tỏ ra hữu hiệu
hơn: đặt ra những điều khoản buộc mọi người phải thực
hiện: "giết người đền mạng", "ăn cướp chặt
tay",…. Các điều khoản cứ thế mà tăng lên theo sự đa
dạng, phong phú của cuộc sống. Dần hình thành nên những bộ
luật. Luật phải được thực thi thì mới có giá trị: bản
tính con người luôn muốn có lợi cho mình, luật qui định là
vậy nhưng nếu không lợi cho mình và không ai buộc phải làm
thì cũng không tuân thủ, kẻ mạnh vẫn đứng trên luật, khi
đó luật mất giá trị, mạnh ai người nấy hành động vì
lợi của mình, xã hội rơi vào loạn. Vậy là cần một kẻ
mạnh nhất để bảo đảm các điều khoản đó thực thi, từ
đây Vua và tổ chức nhà nước ra đời. Vua có quyền lực và
siêu quyền lực cũng từ đó mà ra.
Với quyền lực có được Vua không chỉ dùng để thực thi
luật pháp mà còn bắt đầu ban hành luật pháp, từ đó kéo
theo mầm mống cái họa, cái mất tự do, mất dân chủ. Vua cũng
là người, cũng bị chủ nghĩa cá nhân chi phối (dù có thần
thánh hóa Vua là thiên tử-con trời, là đấng thay trời chăn
dân, là đấng sáng suốt, anh minh nhất). Quyền lực tập trung
thì quyền lợi cũng tập trung. Vua và bộ phận quan lại sống
cuộc đời hoa gấm, trên nhung lụa. Đấng chí tôn có quyền
hành tuyệt đối, đất của Vua, thiên hạ của Vua, qui định
truyền ngôi: con vua làm vua, ý Vua là ý trời,… cốt lõi là
làm sao quyền lợi mình được bảo đảm an toàn, lâu dài. Một
xã hôi mà luật pháp được "sáng tác-thiết kế-điều
chỉnh" bởi nhà cầm quyền, theo ý chủ quan của nhà cầm
quyền thì đó là <em>nhà nước pháp trị</em>. Nếu luật đúng
đắn, Vua anh minh thì dân nhờ, xã hội phát triển, thái bình;
ngược lại thì bá tánh lầm than, khốn khổ. Do vậy trong chế
độ phong kiến ngàn năm người dân mong chờ minh quân như nắng
hạn mong mưa.
Dưới ánh sáng của tư tưởng chính trị hiện đại: quyền
lực nhà nước là do dân ủy quyền, lãnh đạo là người làm
thuê được trao quyền để thực hiện việc chung: giữ an ninh,
chống trộm cướp, trị gian lận, quốc phòng,….. Tất cả
những việc đó là phục vụ việc: dân yên ổn làm ăn, sinh
sống. Từ đây xuất hiện một khái niệm <em>nhà nước pháp
quyền</em>.
Chúng ta cần điểm qua một chút về nhà nước pháp trị và
nhà nước pháp quyền. Cả hai dạng nhà nước trên đều quản
lý xã hội bằng pháp luật. Nhà nước pháp trị thì luật do
nhà cầm quyền đưa ra, cả xã hội phải thực thi (tất nhiên
không phải tuyệt đối như vậy, nhưng nét chung là vậy). Ở
nhà nước pháp quyền luật do chính người dân đưa ra, thông
qua các thỏa thuận dân sự. Luật pháp cuối cùng được xây
dựng bởi ý chí của cộng đồng, không có chuyện nhà cầm
quyền muốn qui định cái gì cũng được. Đó là lý do vì sao
nhà nước pháp quyền là hình ảnh của nhà nước dân chủ.
Trong nhà nước pháp quyền, nhà nước là nơi dân ủy quyền
trông giữ, thực thi luật pháp. Luật được xây dựng trên cơ
sở đảm bảo quyền lợi của mỗi cá thể một cách hài hòa,
công bằng nhất và không mâu thuẫn với quyền lợi của cá
thể khác, của tập thể. Vây nên Luật có độ ổn định rất
cao, và có uy lực vô cùng mạnh mẽ trong xã hội vì nó được
thực thi triệt để. Mọi cá thể đều tự nguyện sống trong
Luật với tinh thần thượng tôn pháp Luật. (Không như Luật ở
VN, không có chuyện sáng đúng, chiều sai, mai lại đúng, dân
thường dùng câu: Luật thì nhiều nhưng xài Luật rừng là
chính). Người ta cần luật, tôn trọng luật, thực thi luật
trước là vì cái lợi của mình, không vì cái lợi của mình
thì luôn tìm cách vượt qua luật như vậy cái thế và lực
để thực thi lực pháp cũng vô cùng quan trọng.
Luật pháp chỉ được thực thi khi nguồn lực xã hội đủ
sức mạnh và có cơ chế kèm theo để thực thi. Nhiều nhà
đấu tranh cho dân chủ với mục tiêu đa đảng, tam quyền phân
lập mà không chú ý đến cái thế, cái lực để thực thi thì
cũng không mang lại thịnh vượng cho dân tộc, việc này không
khác gì thấy kẻ giàu có cái áo sang, mình muốn có một cái
để mặc, cứ nghĩ khi đó sẽ giàu, sẽ sang. Rất có lý khi
một nhà tư tưởng lớn đã nói "<em>chính nền dân chủ sinh
ra bản hiến pháp, chứ không phải bản hiến pháp sinh ra nền
dân chủ</em>" vì với quyền lực trong tay, không có lực đối
kháng đủ mạnh từ dân thì kẻ nắm quyền luôn lươn lẹo
để vượt qua luật. (3 ông đại diện cho tam quyền phân lập,
ở 3 đảng khác nhau, ngồi với nhau, nếu có chung quyền lợi
và không có sức mạnh của dân chủ thì cũng dễ thỏa thuận
để vượt qua, khi đó luật không là cái gì hết). Các cuộc
cách mạng ở Nga, Đông Âu, Arap,… không mang lại thịnh vượng
cho dân, cho đất nước vì họ chăm chú đến viết cuộc chơi
mà quên đi nguồn lực, cái thế để cuộc chơi được tôn
trọng. Mô hình nhà nước pháp quyền, "tam quyền phân lập"
bảo đảm được thực hiện tốt nhất trong xã hội dân chủ
(dân làm chủ khi dân nắm kinh tế). (Suy cho cùng, đối khác
cuối cùng của kẻ cầm quyền là dân, nếu dân không có lực
thì không thể có dân chủ)
<h2>Kẽ hở của luật pháp</h2>
Lòng tham, chủ nghĩa cá nhân của con người như giọt nước,
của cả xã hội như dòng sông, luật pháp như cái bờ ngăn,
giúp nó chảy đúng hướng, nếu ngăn đúng nó chảy đúng, tạo
ra hoa trái cho đời, nếu ngăn sai nó chảy bậy, tràn lan hủy
diệt cuộc sống.
Nếu luật pháp do nhà cầm quyền đưa ra, với mong muốn điều
chỉnh dòng nước theo chủ ý của mình mà chống lại chủ
nghĩa cá nhân của cả xã hội thường thất bại, người chịu
sự chi phối của nó luôn vượt qua, như nước thấm qua bờ, ta
hay nói là kẽ hở. Nhìn lại lịch sử thời bao cấp, ta thấy
rất rõ điều này, với chủ trương tiến lên cái thiên
đường xã hội chủ nghĩa, nhà cầm quyền bằng ý chí của
mình ra những điều luật bắt dân chúng phải làm theo: hợp
tác xã nông nghiệp, hợp tác xã mua bán, ngăn sông, cấm
chợ,… (người dân hoàn toàn không muốn thế) dù chính quyền
ra không biết bao nhiêu là luật, nghị định, thông tư, tung ra
một lực lượng khổng lồ công an, dân quân để giám sát,
thực thi, bắt bớ, xét xử, tù đày, thậm chí tử hình,…
cũng không ngăn được người dân lén lút buôn bán, hối lộ
để được vận chuyển hàng đi; người dân và bộ phận thực
thi luật tự thỏa thuận với nhau cùng vượt qua luật (thật
may là điều điên rồ đó đã chấm dứt). Sang nền kinh tế
thị trường, người dân tự do làm ăn, buôn bán, kinh doanh, tự
nhiên các chủ thể cần có những qui tắt để cuộc chơi
được tôn trọng, được công bằng, các điều luật như: sở
hữu trí tuệ, tôn trọng bản quyền, thương hiệu, trừng phạt
hàng giả, chống gian lận,… ra đời là đúng với tự nhiên,
người dân cần nó vì nó làm cán cân duy trì cuộc chơi diễn
ra một cách minh bạch, công bằng nhất. "<em>Như vậy luật,
qui tắc của cuộc chơi chỉ được toàn dân tôn trọng, thực
thi khi nó cần thiết, xuất phát từ nguyện vọng của cả
cộng đồng, do các bên thỏa thuận đưa ra và cần có một bộ
máy chuyên chính để thực thi. Bộ máy này được xã hội ủy
quyền, là tập hợp của những cá thể tách rời, được giám
sát và soi chiếu bởi luật, bộ máy này không có quyền tự ban
bố hay sáng tác ra Luật</em>". Nếu thiếu một trong hai điều
trên, luật trở nên là vật trang trí, vô dụng.
Soi vào tình hình VN ta, rất nhiều vụ việc kinh tế, chính trị
đổ bể gần đây, khi bị phanh phui thì chúng ta thường cho
rằng: kẻ phạm tội đã lợi dụng sự chưa chặt chẽ, chưa
đồng bộ, kẻ hở của luật pháp. Không có luật pháp nào, dù
chặt chẽ mấy mà không bị xuyên thủng bởi lòng tham, sự
tráo trở của con người, chủ nghĩa cá nhân khi Luật không
được sinh ra và vận hành đúng nguyên tắc đã phân tích trên.
Trong hình thức kinh tế quốc doanh, tiền của nhà nước (tiền
chùa) đưa cho người khác xài thì dù có một ngàn, một vạn
điều luật, qui định cũng không ngăn được nước thấm. Kẻ
mua hàng và kẻ bán hàng hoàn toàn có thể cấu kết với nhau
để cùng nâng giá món hàng đó lên (vì được lợi, được
lại quả %) điều này thì trời cũng bó tay chứ đừng nói
đến luật. Chúng ta thấy sự nhộn nhịp của việc chạy hóa
đơn, chứng từ để hợp thức hóa chi tiêu trong cơ quan nhà
nước là một minh chứng hùng hồn.
Trong kinh tế dân doanh, vì quyền lợi của tôi, ai bán rẻ, hàng
chất lượng tôi mua, tôi chỉ cần luật soi chiếu để bảo
đảm cuộc mua-bán không gian lận: luật thương hiệu, nhãn mác,
luật kiện tụng bồi thường,… tự nhiên các chủ thể cần
luật để bảo vệ mình và tự động tôn trọng luật chơi,
lúc này luật do số đông đưa ra nên họ hiểu luật, luôn lấy
luật ra soi vào mọi hoạt động của đối phương, mọi quan
hệ nên không có kẻ hở nào để tráo trở, vì tráo trở là
tự hại mình.
Chúng ta để xảy ra nhiều thảm họa cho xã hội (tham nhũng,
lãng phí, mua quan bán chức,…) và đổ rằng do luật pháp chưa
chặt chẽ, chưa nghiêm nên nhiều kẻ lợi dụng để hưởng
lợi. Điều này là không đúng, chúng ta đã vận hành xã hội,
sản sinh ra luật pháp trái qui luật, những con người tham gia
cuộc chơi của luật trước hết không vì quyền lợi của mình
nên luật pháp ít có giá trị trong cuộc sống, bị các chủ
thể cùng bắt tay để vượt qua. (Việc bổ nhiệm quan chức có
qui định nhiều thủ tục chặc chẽ nhưng rất đơn giản để
vượt qua nếu người bổ nhiệm và người được bổ nhiệm
cùng phe, cùng quyền lợi, đây là điều tồi tệ, cái lỗi hệ
thống trong các nước độc đảng, mất dân chủ, không có
luật nào ngăn được điều này).
Chỉ có trong thể chế kinh tế tự do, dân doanh và nhà nước
pháp quyền thì luật mới đúng đắn, được thượng tôn vì
nó được sinh ra từ cuộc sống, từ nhu cầu của các chủ
thể trong xã hội, và được thực hiện nghiêm minh vì nó có
thế và lực, có ràng buộc để thực hiện.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12838), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét