kiến lớn nhỏ của họ góp phần làm cho cuộc đời này thêm
hạnh phúc. Tìm ở đâu ra những người quý hiếm ấy?
Hàng năm, thế giới 7 tỷ người này góp thêm 1,75 triệu đơn
xin cấp sáng chế, tức là những phát kiến kỹ thuật có tính
mới so với toàn cầu. Như vậy, trung bình cứ một phút trôi
qua trên thế giới này đã có thêm hơn 3 đơn xin cấp sáng
chế. Trong khi đó, ở nước ta cả một ngày trôi qua chưa có
tới 1 đơn, năm 2010 chỉ có 306 đơn xin cấp sáng chế của
người Việt Nam được yêu cầu bảo hộ.
Từ số lượng các sáng chế, các công trình khoa học, tới các
giải thưởng danh giá trên thế giới này, người Việt Nam vốn
tự hào là một dân tộc thông minh chẳng thiếu anh tài, song
đóng góp của dân tộc chúng ta vào kho tàng các phát minh trên
thế giới quả là còn rất nhỏ nhoi.
Có nhiều lý do để giải thích hiện tượng ấy, thuyết nào
cũng có đầy lý lẽ. Rằng ở xứ ta "khôn chết, dại chết,
biết thì sống", một xã hội trọng tinh thần cộng đồng
thì xấu đều hơn tốt lỏi, người nước ta không ưa kẻ chơi
trội. Rằng một thời đề cao chủ nghĩa quân bình, mọi cố
gắng tìm kiếm phá cách để thỏa chí tang bồng đôi khi bị
quy kết là cá nhân chủ nghĩa. Lắm tài, nhiều tật, trong một
xã hội đề cao tôn ti trật tự và lối sống cộng thể đó,
người nước ta có thể nể cái tài của người xuất chúng,
song chưa đủ khoan dung để chấp nhận những tật riêng của
họ. "Chữ tài liền với chữ tai một vần" đôi khi vẫn
vang lên như một lời nguyền khó vượt qua.
Người ta thường bảo con người là sáng tạo kỳ diệu nhất
của tạo hóa, hiểu biết của chúng ta về chính con người
vẫn còn rất sơ khai. Đã xa rồi thời của những lý thuyết
sặc mùi phân biệt chủng tộc, đã xa rồi thời của lý
thuyết phân biệt con người xứ ôn đới và nhiệt đới, màu
da và xứ sở không là điều kiện để một dân tộc trở nên
thông minh. Những con người xuất chúng phần nhiều chỉ có
thể được sinh ra từ chính sách giáo dục và cách thức tổ
chức xã hội của mỗi dân tộc. Như vậy, muốn tìm những
người xuất chúng ấy, phải chất vấn thái độ của dân tộc
chúng ta đối với nền giáo dục, phải đánh giá những thể
chế xã hội có góp phần khuyến khích sự tự do, sáng tạo
của con người.
Lục tung vốn cổ, ngoài khắc kỷ phục lễ, học tiết độ
bản thân để làm người, nền Nho học truyền thống cũng tạo
ra vô số xiềng xích, ngăn cản dân tộc chúng ta dám thách
thức các giá trị được xem là tinh hoa kinh điển để tạo ra
những giá trị mới. Cái bóng cũ đã tàn, song dư âm của hàng
nghìn năm ấy không dễ tan biến.
Đằng sau ước mơ cũ "tiên học lễ", ngày nay con em chúng ta
đang được nhồi nhét bao nhiêu thứ được gọi là "hậu
học văn". Năng lực sống, năng lực giao tiếp, năng lực
cạnh tranh và chung sống với những biến động thay đổi ngày
càng mau lẹ ngoài đời, tiếc rằng chưa được nhà trường
chú trọng. Muốn ươm mầm tài năng, ngoài giỏi làm toán, giỏi
làm văn, trẻ nhỏ cần được khuyên khích phát hiện vấn đề
mới và ráng sức giải quyết chúng. Chung quy lại, chưa có
nhiều người xuất chúng, nguyên nhân đầu tiên thuộc về
chính sách giáo dục, đặc biệt là ở bậc phổ thông của
đất nước chúng ta.
Cũng như thế, để những mầm non sáng tạo ấy không thui
chột, cần chất vấn các thể chế xã hội hiện thời của
đất nước chúng ta có giúp dung dưỡng tài năng hay không. Trong
sinh hoạt kinh tế, chính trị cũng như văn hóa-xã hội, phải
khơi thông được cuộc ganh đua giữa các ý tưởng. Cạnh tranh
công khai sẽ ban thưởng cho sáng tạo và loại trừ trì trệ.
Mọi chính sách của nhà nước, tốt nhất là cần khơi thông
cho cuộc cạnh tranh ấy được diễn ra.
Tống cựu, nghinh tân, nói thì dễ mà làm theo cái mới quả
thật khó. Đất nước được canh tân trước hết bởi các
chính sách đúng đắn. Ươm mầm và dung dưỡng người tài
trước hết nhờ vào việc thiết kế chính sách giáo dục và
quản trị quốc gia. Suy nghĩ và hành xử theo lối cũ là lẽ
thường tình, tự làm mới chính mình mới là điều xuất
chúng. Tân xuân, những mong ngày càng có nhiều người làm chính
sách ở đất nước chúng ta dám vươn tới những điều phi
thường ấy.
<em><strong>Chúc mừng Năm mới!</strong></em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11469), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét