trúc kinh tế. Giá cả lạm phát đã tăng hơn 20%, tỉ giá lãi
chính thức cao và đồng nội hoá đang suy yếu cũng như nạn
thâm thủng mậu dịch đang căng phồng đã làm sút giảm lòng
tin vào chiến lược tăng trưởng của chính phủ, vốn bao gồm
việc tự do hoá thương mại trong nông nghiệp và những ngành
công nghiệp gia công, cộng thêm chính sách bù lỗ và bảo trợ
cho các công ty nhà nước.
Nhưng Việt Nam nên thực sự làm gì để có một thay đổi
hiệu quả?
Việc tìm kiếm một mô hình tăng trưởng mới đã được chính
phủ thông qua. Tháng trước Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng một
lần nữa lại kêu gọi các công ty quốc doanh chú trọng vào
nhiệm vụ cốt lõi của mình và đã đã ra lệnh cho bộ tài
chính công bố kết quả tài chính của các tập đoàn và tổng
công ty quốc doanh, còn có tên là các tập đoàn kinh tế nhà
nước.
Nhưng mỗi người lại hiểu tái cấu trúc kinh tế theo nghĩa
khác nhau.
Cách diễn giải táo bạo nhất - được ủng hộ bởi những
nhà ngoại giao nước ngoài và các cơ quan quốc tế ở Hà Nội
- dựa trên việc định nghĩa lại vai trò của nhà nước, chủ
yếu qua việc tư nhân hoá các công ty quốc doanh.
Đa số các lãnh đạo Việt Nam không muốn đi xa đến thế. Họ
muốn áp đặt một chính sách quản lý chặt chẽ hơn đối
với các chính quyền địa phương và các công ty nhà nước, và
giảm thiểu đầu tư công cũng như thâm thủng ngân sách.
Những hướng đi này đưa ra những cách thức khác nhau nhằm
đạt được một mục đích chung: thiết lập kỷ luật đối
với các công ty nhà nước và chính quyền địa phương.
Việt Nam thường xuyên đầu tư hơn 40% tổng GDP - đa phần là
hệ quả của việc truy cập dễ dàng đất đai và vốn từ nhà
nước - cho các công ty nhà nước và chính quyền địa phương.
Không phải vì quá dễ để kiếm lợi nhuận khi đất và vốn
thì quá rẻ hoặc được cho không, mà vì việc kiếm lợi
nhuận thậm chí có thể không phải là mục đích chính. Khi các
quan chức nhà nước chỉ có thời hạn trong 5 năm hoặc ít hơn
và có thể kiếm được nhiều tiền hơn qua việc ký bán hợp
đồng, thì công việc đầu tư trở thành một thứ chuyển
nhượng nhanh chóng hơn là một quá trình lâu dài.
Vì thế tái cấu trúc kinh tế là mật mã của việc chấm dứt
nguồn đầu tư công, hoặc ít nhất là tìm được mối quan hệ
chặt chẽ hơn giữa đầu tư và lợi nhuận kinh tế. Đúng như
vậy, Quốc hội vừa qua đã thông báo việc cắt giảm mục
tiêu đầu tư từ 42% xuống còn 35% tổng GDP.
Nhưng những người ngoại quốc lại ưa chuộng việc sử dụng
tính cạnh tranh của thị trường để áp đặt kỷ luật lên
các công ty và cơ quan nhà nước. Tư nhân hoá các công ty nhà
nước và bắt buộc các chính quyền tỉnh phải tách rời
nguồn vốn đầu tư ra khỏi thu nhập địa phương và tiền bán
công phiếu sẽ giảm thiểu tình trạng cho vay dưới động cơ
chính trị.
Nhưng hướng đi này lại giả định rằng hiện đang có một
tầng lớp những nhà đầu tư tư nhân thực sự, sẵn sàng và
có thể mua lại tài sản và công phiếu nhà nước. Giáo sư khoa
học chính trị Martin Gainsborough thuộc Đại học Bristol cho
rằng thậm chí những nhà đầu tư tư nhân trên danh nghĩa tại
Việt nam cũng có quan hệ nào đấy với chính quyền, ví dụ
như qua mối quan hệ với những công ty nhà nước đã bị
"cổ phần hoá" trước đây, những ngân hàng thương nghiệp
nhà nước, những hợp đồng nhà nước hoặc qua việc mua bán
đất nhà nước. Không những đã không giảm thiểu tầm kiểm
soát của nhà nước, việc tư nhân hoá lại gián tiếp tăng
cường quyền lực của nhà nước bằng cách mở rộng mạng
lưới doanh nghiệp có liên hệ đến chính quyền.
Sự đi lên của những tập đoàn "có vẻ tư nhân" từng thu
tóm những tài sản kếch sù qua những ưu tiên về đất đai,
tín dụng và hợp đồng kinh doạnh từ nhà nước đã củng cố
cho quan điểm rằng việc tư nhân hoá trong một đất nước nơi
lĩnh vực tư nhân yếu kém thì chắc chắn sẽ không tạo ra
được kết quả như mong đợi.
Trong khi đó, chính quyền vẫn từ chối sang nhượng quyền
kiểm soát trong những công ty nhà nước cho các nhà đầu tư
nước ngoài, một chính sách vừa mang tính bảo vệ cũng vừa
rất ưa chuộng. Người Việt có thể đã mất lòng tin vào các
công ty nhà nước, nhưng không có nghĩa là họ sẽ tin tưởng
người nước ngoài.
Tiến triển trong việc tăng cường hiệu quả đầu tư đa số
sẽ dựa trên khả năng của chính phủ trong việc thiết lập
kỷ luật đối với ngành ngân hàng - không chỉ những ngân
hàng thương mại nhà nước mà cả những "ngân hàng cổ phần
chung" mà đa số do các cơ quan và công ty nhà nước sở hữu
một phần.
Tái cấu trúc thật sự chỉ xảy ra khi những cân nhắc về kinh
tế thế chỗ cho những tính toán chính trị như là nền tảng
trong việc cho vay từ ngân hàng. Làm thế nào để đạt được
điều này vẫn là vấn đề cơ bản trong quá trình tái cấu
trúc kinh tế của Việt Nam.
Nguồn: <a
href="http://blogs.ft.com/beyond-brics/2011/12/02/guest-post-how-to-restructure-vietnams-economy/#axzz1fOT1rSiY">Jonathan
Pincus - Financial Times</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10774), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét