trống quyền lực và đạo đức cần được phủ lấp. Nhưng
với chế độ pháp quyền, thật nguy hiểm nếu các "hiệp sĩ"
trở thành một phần của thể chế, hay sự trợ giúp cho thể
chế.
<h2>"Hiệp sĩ" để làm gì?</h2>
Khái niệm hiệp sĩ trong văn minh châu Âu thời Trung cổ dùng
để chỉ các chiến binh tự do bán chuyên nghiệp. Vai trò này
mất dần khi các vương quốc phong kiến xây dựng quân đội
chuyên nghiệp, và hiệp sĩ chuyển sang phục vụ cho các lãnh
chúa phong kiến có tổ chức kém quy củ hơn. Trong văn hóa Anh
hiện đại, Hiệp sĩ trở thành một tước hiệu thấp nhất
được Hoàng gia Anh dành cho giới quý tộc.
"Hiệp sĩ" trong các xã hội Á Đông thường được hiểu như
các hiệp sĩ giang hồ. Nó gắn với việc hành động chuộng
nghĩa, giúp kẻ yếu, trị cường quyền một cách vô vụ lợi.
Tất nhiên, cường quyền cần đến các hiệp sĩ ra tay, nghĩa
là cường quyền đó thường là quan lại hay được quan lại
dung túng, hoặc quan lại quá yếu kém nên cường quyền mới
bất trị trước nhà nước. Hệ quả kéo theo là các hiệp sĩ
giang hồ phải sử dụng bạo lực và hành động bí mật, cũng
tức là hành xử ngoài vòng pháp luật.
Trong thời trị, không ai ca ngợi các hiệp sĩ, vì đơn giản là
xã hội không cần đến họ. Hiệp sĩ chỉ cần trong thời
loạn, khi hiệu lực cai trị của nhà nước bị vô hiệu, hoặc
giả, khi nhà nước không đồng nhất lợi ích của nó với xã
hội. Trong tình huống sau, hiệp sĩ có thể dẫn dắt cả xã
hội đến hành động phản kháng có tổ chức: một phong trào
nổi dậy.
Trong chế độ pháp quyền, không có vai trò nào dành cho các
hiệp sĩ. Bảo vệ đất nước đã có quân đội; bảo vệ an
ninh xã hội đã có công an, cảnh sát; và bảo vệ lẽ phải
đã có tòa án. Đó là những cơ cấu được tổ chức và vận
hành có tính chuyên nghiệp cao, được huấn luyện và trang bị
chu đáo nhất có thể, được trả lương để chuyên tâm làm
nhiệm vụ, và được ban cho tính chính danh khi hành xử.
<h2>Và "hiệp sĩ săn bắt cướp"</h2>
Trước hết, phải ca ngợi họ là những con người dũng cảm,
dám xả thân vì người khác. Điều đó đặc biệt đáng trân
trọng trong một xã hội mà sự ích kỷ và vô cảm trở nên
phổ biến. Nhưng tổ chức họ lại và tôn vinh họ một cách
chính thức lại là một điều nguy hiểm đối với việc xây
dựng xã hội pháp quyền.
<span class="underlined-text">Thứ nhất</span>, nó nguy hiểm với
chính các hiệp sĩ. Mọi kẻ cướp đều có trang bị, và có
phương án chống trả khi bị truy đuổi hay vây bắt. Vì vậy,
việc săn bắt bọn cướp - một phần của nhiệm vụ giữ an
ninh cho xã hội - phải được giao cho những con người chuyên
nghiệp, được trang bị và huấn luyện bài bản: những chiến
sĩ công an. Công việc đầy nguy hiểm đó nếu được thực
hiện bởi những con người nghiệp dư hay bán chuyên là sự
đánh đu với tính mạng của chính họ để đổi lại việc
bảo vệ tài sản kịp thời cho người khác. Không tài sản nào
cao quý hơn sinh mạng con người. Thực tế, đã có hiệp sĩ săn
bắt cướp ngã xuống, đã có nhiều hiệp sĩ đổ máu, và có
cả hiệp sĩ bị bọn cướp quay lại truy sát. Lúc đó, ai bảo
vệ tính mạng kịp thời cho các hiệp sĩ?
<span class="underlined-text">Thứ hai</span>, nó nguy hiểm với việc
phân công trách nhiệm xã hội. Cổ vũ cho các hiệp sĩ săn bắt
cướp là chúng ta đã thừa nhận cơ quan công an không có khả
năng thực hiện đầy đủ vai trò giữ an ninh cho xã hội nữa.
Thay vì đòi hỏi cơ quan chuyên nghiệp đó phải chấn chỉnh
để làm tốt hơn nhiệm vụ của mình, chúng ta đi cổ vũ gây
dựng một dạng "tiền thể chế" nghiệp dư để làm việc đó.
<center><img
src="http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/assets/Uploads/hiepsi.jpg_1324016807.gif"
/></center>
<center><em>"Hiệp sĩ" Nguyễn Văn Minh Tiến bên một "rừng" giấy
khen, bằng khen vì thành tích bắt cướp. Ảnh: Lao
động</em></center>
<span class="underlined-text">Thứ ba</span>, những lệch lạc tiềm
ẩn khi "hành hiệp". Những "hiệp sĩ" vốn hành động dựa trên
nghĩa khí. Nhưng nghĩa khí của những con người có nhận thức
khác nhau sẽ có quan niệm khác nhau về lẽ phải, và không
loại trừ họ nhận thức sai về lẽ phải, cũng như nhận
định sai về tình huống khi xảy ra sự cố. Tất nhiên, nhận
thức sai và nhận định tình huống sai sẽ dẫn đến hành
động sai, và hành động sai thật nguy hiểm khi nó gắn với
hình thức bạo lực (bắt cướp không thể thiếu hành vi bạo
lực). Và các hiệp sĩ cũng là con người, không thể tránh
khỏi nguy cơ ngộ nhận, lạm dụng, hoặc suy thoái đạo đức
vào một lúc nào đó. Cách đây chưa đầy một tháng, em trai
một hiệp sĩ săn bắt cướp nổi tiếng ở Bình Dương (từng
đi cùng hỗ trợ anh trai bắt cướp) lại trở thành kẻ cướp.
<h2>Làm gì với các "hiệp sĩ"?</h2>
Điều rõ ràng là một xã hội pháp quyền phải cai trị bằng
pháp luật, không phải bằng nghĩa khí. Và những nhiệm vụ
chủ chốt - như nhiệm vụ giữ gìn an ninh - phải được giao
cho cơ quan chuyên nghiệp, chứ không phải nghiệp dư.
Nếu cơ quan chuyên nghiệp chưa hoàn thành vai trò đó, xã hội
cần đòi hỏi họ phải làm tốt hơn, bằng việc tuyển dụng
những con người có trách nhiệm tốt hơn nữa, trang bị và
huấn luyện tốt hơn nữa, giám sát thực hiện tốt hơn nữa.
Nếu những hiệp sĩ là những con người can đảm, có mưu trí,
và có những kỹ năng nhất định để bắt cướp, ngành công
an có thể tuyển dụng họ, trang bị và đào tạo họ chuyên
nghiệp hơn nữa, để họ làm tốt hơn công việc ấy trong vai
trò chính thức.
Nếu chúng ta cho rằng bao nhiêu công an cũng không đủ, mà cần
có sự trợ giúp của dân chúng, thì sự trợ giúp đó cần
phải có giới hạn để bảo đảm an toàn cho người dân. Đó
có thể là việc thông tin kịp thời cho cơ quan công an, là sự
dũng cảm tố cáo tội phạm, là việc hỗ trợ bằng các
phương tiện (phương tiện giao thông chẳng hạn) để ngăn cản
tội phạm chạy trốn. Hãy cổ vũ toàn dân làm việc đó, vì an
ninh của chính họ và của cộng đồng, chứ đừng đẩy họ ra
đương đầu trực tiếp với tội phạm thay cho cơ quan công an.
___________________
<h2>Hoàng Hà - Từ hiệp sĩ săn bắt cướp đến dân quân
biển</h2>
Báo VnExpess đã bầu chọn những hiêp sĩ đường phố là
người của năm 2011. Họ thật xứng đáng đươc vinh danh vì
chỉ với mấy người tay không ăn cơm vợ mà họ bắt cướp
gần bằng... số cướp của công an Bình dương bắt được.
Đấy là theo số lượng đăng báo, thực tế có thể công an
bắt nhiều hơn nhưng do khiêm tốn nên không cho đăng báo. Và
đáng khâm phục hơn nữa khi bị bon cướp cạn trả thù họ
cũng không tự bảo vệ đươc mình đã có hiệp sĩ hy sinh, bị
thương. Nhưng vẫn hoàn thành nhiệm vụ bắt cướp của... công
an!
Trên biển Đông nước ta cũng có các hiệp sĩ, họ cũng ăn cơm
vợ không sợ nguy hiểm làm nhiệm vụ đáng lẽ của... hải
quân. Đó là lực lương dân quân biển. Tại sao VnExpess không
vinh danh họ?
Hoàng Hà
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10952), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét