Viasa, ban tín dụng luôn lưu ý đến hai yếu tố then chốt: lợi
thế cạnh tranh của dự án và kỹ năng, kinh nghiệm của đội
ngũ quản lý. Ở một bình diện lớn, nền kinh tế nửa thị
trường nửa xã hội của Việt Nam đang đối đầu với cà hai
vấn nạn này.
<h2>Cạnh tranh trên bình diện vĩ mô</h2>
Trong chánh sách phát triển kinh tế, chúng ta đã cố gắng rập
khuôn theo mô hình Trung Quốc lấy công nghiệp hóa, đô thị hóa
và xuất khẩu hàng rẻ làm ba phương tiện mũi nhọn. Theo báo
cáo mới nhất, ba công nghệ ngốn nhiều ngoại hối và tạo
nhập siêu khủng lớn là ô tô, điện tử và thép. Điều tôi
chắc chắn là việc đầu tư tiền bạc, công sức và ưu đãi
hổ trợ vào ba công nghệ này hoàn toàn không hiệu quả và
không đem lại cho Việt Nam một lợi thế cạnh tranh gì trên
thương trường quốc tế.
Đây là hậu quả của việc bắt chước thiếu suy nghĩ và hành
động theo lý thuyết lỗi thời. Trung Quốc có 1.3 tỷ dân,
chuỗi công nghệ cung ứng linh kiện hiện đại, hệ thống hạ
tầng phát triển và "đổi mới" của họ đi trước chúng ta
10 năm. Đó là lý do họ thành công trong công nghiệp hóa. Thêm
vào đó, ngành nông nghiệp của họ rất cổ hủ và tạo đói
kém thường trực cho dân quê. Đô thị hóa để đẩy dân nghèo
lên thành phố, làm nhân công rẻ cho các xưởng máy xuất khẩu
hàng rẻ là giải pháp hợp lý.
<h2>Bài toán của Việt Nam</h2>
Các yếu tố này khác hẳn ở Việt Nam. Công nghệ cổ điển
chúng ta không có lợi thế cạnh tranh, nhưng nông nghiệp chúng
ta không yếu kém đến độ phải đẩy dân về thành phố làm
nhân công và sinh sống trong các khu ổ chuột. Trên hết, bài
toán gia công sản xuất hàng rẻ để xuất khẩu cần suy tính
lại vì hiệu quả đầu tư, vấn đề nhập siêu nguyên liệu
và ô nhiễm môi trường.
Thêm vào đó, đội ngũ quản lý kinh tế vĩ mô hay doanh nghiệp
nhà nước đều kém kỹ năng vì nền giáo dục từ chương tụt
hậu; cũng như không đủ kinh nghiệm để sáng tạo hay đột
phá. Hai yếu tố căn bản cho sự thành công trong kinh doanh đều
hụt hẫng trong bối cảnh này.
Trong khi đó, ở lãnh vực tư nhân, các doanh nhân chạy theo mô
hình phát triển của Âu Mỹ, lấy bất động sản, đòn bẫy
nợ và dịch vụ tài chánh làm trọng tâm để phát triển kinh
doanh. Nếu Âu Mỹ với một nền kinh tế mạnh mẽ và lâu đời
còn bị long đong với các bong bóng tài sản, thổi giá từ nợ
nần và thủ thuật tài chánh, thì doanh nghiệp Việt Nam bị
sập bẫy là chuyện ai cũng đoán được. Đó là cái giá của
học phí.
Tuy nhiên, tôi vẫn cho rằng cơ hội đột phá của nển kinh tế
Việt Nam và các doanh nghiệp tư nhân vẫn tiềm tàng và chứa
nhiều hứa hẹn.
<h2>Mô hình Do Thái</h2>
Tôi thường lấy thí dụ về xứ Israel năm 1948 khi vừa lập
quốc. Một triệu người dân cô đơn trên vùng sa mạc khô cằn
đối diện với một thế lực thù địch của hơn 100 triệu
người Ả Rạp. Chính quyền ưu tiên cho chương trình hiện
đại hóa nông nghiệp để bảo đảm nhu cầu thực phẩm trong
chiến tranh. Các nhà khoa học, chuyên gia đổ công sức vào
việc nghiên cứu công nghệ và quy trình phát triển để hữu
hiệu hóa mọi giai đoạn sản xuất. Kết quả là sau 10 năm,
Israel đã trở thành một quốc gia xuất khẩu nông sản cho thị
trường Âu Châu và cả cho vùng đất mầu mỡ Phi Châu.
Không lý do gì bài học Israel lại không thể ứng dụng rộng
rãi ở Việt Nam nơi 67% dân số vẫn mưu sinh bằng nông nghiệp,
nơi môi trường thiên nhiên khá phù hợp và người dân đã có
kinh nghiệm ngàn năm về canh tác. Những tiến bộ trong 15 năm
qua đã đem về cho Việt Nam các thành quả lớn về nông nghiệp
như số lượng gạo, cà phê, cao su, hải sản xuất khẩu luôn
là "top ten" của thế giới.
Người nông dân đã đạt các đỉnh cao này với sự trợ giúp
rất tượng trưng của chánh phủ. Trong khi đó, các quan làng xã
đã đẻ ra bao nhiêu luật lệ "hành là chính", bao nhiêu phí
chính thức và phong bì đen đỏ, bao nhiêu thủ thuật cướp
đất xây sân golf và khu công nghiệp? Nếu chánh phủ có một
chánh sách thực tiễn để tạo mũi nhọn cho nông nghiệp như
Israel đã làm, thì kinh tế chúng ta đã phát triển sạch và
bền vững như thế nào trong 20 năm qua?
<h2>Cơ hội đột phá</h2>
Với những bế tắc của lối kinh doanh thời thượng nhưng
"chấp gấu vá vai" của nền kinh tế, đây là lúc mình phải
quay về với căn bản để tạo lợi thế cạnh tranh. Tôi phải
thú nhận là cá nhân mình không phải là một nông dân, cũng
không là một chuyên gia về kinh tế nông nghiệp. Đây hoàn toàn
là một chia sẻ phiến diện của kẻ đứng ngoài dựa trên
những cảm nhận chủ quan. Nhưng theo tôi, chánh phủ có thể
làm ba việc đơn giản và không tốn kém gì cho ngân sách:
- Để cho người dân làng xã bầu lên các "quan điều
hành" như ở Trung Quốc. Đại diện do dân chọn sẽ tránh
được những áp đặt phi lý từ bộ máy quan liêu cồng kềnh.
- Khuyến khích và tạo môi trường tốt để hiện đại hóa
nền nông nghiệp bắt đầu từ các chuyên gia, nhà nghiên cứu
kỹ nghệ từ các định chế giáo dục và sử dụng rộng rãi
mạng lưới truyền thông để tạo phong trào.
- Gia tăng giá trị các nông phẩm bằng quy trình sản xuất
cũng như tạo ra các sản phẩm đặc thù qua những nghiên cứu
mới về nhu cầu tiêu dùng trên thế giới.
Dĩ nhiên, ai cũng đoán biết là nhiều thử thách và khó khăn
sẽ phải giải quyết vì nông dân là một thành phần bảo thủ
nhất của xã hội. Những thói hư tật xấu của nông dân
nhiều không kém gì các cư dân thành phố. Vấn đề biến đổi
khí hậu là một tác nhân bất ổn khác. Nhưng với luật cung
cầu của thị trường, những sai lầm và tiến bộ sẽ được
điều chỉnh theo thời gian. Nông nghiệp và nông dân Việt Nam
có thể vực dậy một nền kinh tế đang nhiều trắc trở.
Tôi cũng xin minh xác là khi quay về với một nền kinh tế nông
nghiệp, tôi không cổ súy những nếp sống quê mùa với các
ông Lý Trưởng, quan chức làng xã, dân xâu thuế và cường hào
ác bá của hơn 100 năm trước như chuyện kể của Ngô Tất Tố
hay Sơn Nam. Theo mô hình Israel, nông nghiệp hiện đại dựa trên
công nghiệp chất xám mới, dùng phần mềm chỉ huy các quy
trình sản xuất và tiếp liệu, biến nông dân thành những
chuyên viên hàng đầu trong kỹ thuật canh tác; cũng như thành
những doanh nhân tiếp cận với các thông tin thị trường trực
tuyến.
Tôi sẽ rất hãnh diện khi đến năm 2020, Việt Nam sẽ trở
thành một quốc gia nông nghiệp hàng đầu của thế giới.
(Bài viết đã đăng trên Tạp Chí Doanh Nhân số 93 ngày
29/11/2011)
<em>T/S Alan Phan là Chủ Tịch Quỹ Đầu Tư Viasa tại Hong Kong và
Shanghai. Du học Mỹ từ năm 1963, ông đã làm việc tại nhiều
công ty đa quốc gia ở Wall Street và phát triển công ty Hartcourt
của mình thành một tập đoàn niêm yết trên sàn Mỹ với thị
giá hơn 700 triệu dollars. Ông sống và làm việc tại Trung Quốc
từ 1999. T/S Phan đã xuất bản 7 cuốn sách bằng Anh và Việt
ngữ về kinh tế tài chánh của các quốc gia mới nổi. Ông
tốt nghiệp BS tại Penn State (Mỹ), MBA tại American
Intercontinental (Mỹ), Ph.D tại Sussex (Anh) và DBA tại Southern Cross
(Úc). Email của ông là gocnhinalan@gmail.com và Web site cá nhân là
www.gocnhinalan.com.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10802), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét