nền kinh tế chính là đầu tư kém hiệu quả, tỷ lệ đầu tư
rất cao nhưng tăng trưởng lại không tỷ lệ thuận.
Chiếm đến 70% vốn đầu tư toàn xã hội, 50% vốn đầu tư
Nhà nước, 60% tín dụng của các ngân hàng thương mại, 70%
nguồn vốn ODA nhưng theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, doanh
nghiệp Nhà nước (DNNN) chỉ đóng góp khoảng 37%-38% GDP. Có
đến 31% DNNN bị lỗ trong sản xuất kinh doanh, 29% hoạt động
không hiệu quả, lỗ lãi tượng trưng. Chính vì vậy, việc tái
cơ cấu DNNN, nhất là các tập đoàn kinh tế và tổng công ty
Nhà nước, trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.
<h2>Nợ liên hoàn</h2>
Hiện nay, cả nước có trên 1.200 DNNN là công ty trách nhiệm
hữu hạn một thành viên. Trong năm 2009, theo báo cáo của Chính
phủ gửi Quốc hội ngày 1-11-2010 thì nợ của 81/91 tập đoàn,
tổng công ty nhà nước (chưa tính Vinashin) là 813.435 tỷ đồng.
Nếu tính cả nợ của Vinashin, theo báo cáo của Bộ Tài chính
là 86.000 tỷ đồng thì nợ của khu vực DNNN đến 2009 không
kể 9 tập đoàn, tổng công ty chưa có số liệu đã lên tới
54,2% GDP năm 2009.
Nhiều DNNN đang lâm nạn nợ nần, nảy sinh chuỗi nợ liên
hoàn. Theo báo cáo của Đảng ủy khối doanh nghiệp Trung ương
mới đây, những con số lỗ lớn tính từ đầu năm của các
tập đoàn, tổng công ty Nhà nước đang ở mức giật mình:
gần 8.000 tỉ đồng nợ ở tập đoàn Điện lực; khoảng 1.500
tỉ đồng của tổng công ty xăng dầu, hay hơn 600 tỉ đồng
với tổng công ty Hàng hải. Và đằng sau những con số lỗ
lớn của nhiều tập đoàn, tổng công ty là câu chuyện về nợ
xấu ngân hàng và chiếm dụng vốn lẫn nhau. Theo số liệu của
ngân hàng Thế giới, hiện các DNNN chiếm tới 60% tín dụng
của các ngân hàng, các tổ chức tín dụng. Đặc biệt mức
nợ của các DNNN đang chiếm tới 70% nợ xấu của các ngân
hàng. Tính đến hết tháng 8- 2011, nợ xấu toàn ngành ngân hàng
ở mức trên 76.000 tỉ đồng và đang có xu hướng tăng. Trong
đó, các tổ chức tín dụng có nguy cơ mất trắng khoảng 37.000
tỉ đồng.
Một trong những nguyên nhân của sự bất ổn cấu trúc của
nền kinh tế chính là đầu tư kém hiệu quả, tỷ lệ đầu tư
rất cao nhưng tăng trưởng lại không tỷ lệ thuận. Thực tế,
nguồn vốn chủ đạo để đầu tư của khu vực công được
lấy từ ngân sách Nhà nước, tín dụng nhà nước và các doanh
nghiệp Nhà nước, trong đó đầu tư từ ngân sách và các DNNN
chiếm trên 75%. Số liệu từ Viện Nghiên cứu và quản lý kinh
tế Trung ương cho thấy, giai đoạn 2005-2009, lĩnh vực công
nghiệp- xây dựng được ưu tiên trên 50% vốn, song đóng góp
vào GDP lại chỉ dưới 40%. Vốn đầu tư từ ngân sách Nhà
nước giai đoạn 2001-2010 chiếm 52,2% tổng vốn đầu tư khu
vực Nhà nước và bằng khoảng 24,1% tổng vốn đầu tư toàn
xã hội. Tính theo tỉ lệ trên GDP, vốn đầu tư từ ngân sách
Nhà nước trong giai đoạn này lên đến 9,8%. Bên cạnh hiệu
quả đầu tư không cao thì việc đầu tư vượt quá khả năng
của nền kinh tế đã dẫn đến đầu tư dàn trải, kéo dài;
cơ cấu đầu tư thiếu cân đối nên chưa tạo ra sức mạnh
tổng hợp; việc theo dõi, giám sát còn yếu nên hiệu quả
đầu tư chưa cao.
<h2>Tái cơ cấu như thế nào?</h2>
Từ những hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài của
nhiều DNNN, đặt ra vấn đề cần phải tái cơ cấu lại. Bà
Victoria Kwakwa - Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam
tại hội thảo "Triển vọng kinh tế thế giới và chính sách
ứng phó của Việt Nam" ngày 18-10, cũng cho rằng: Hơn lúc nào
hết, Việt Nam cần thúc đẩy hơn nữa tái cơ cấu nền kinh
tế.
Những nguyên nhân chủ yếu, xuất phát từ đặc thù của DNNN,
không theo đuổi mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận như DN thuộc
các thành phần kinh tế khác. Cơ cấu DNNN hoạt động kinh doanh
chưa hợp lý, có khoảng cách khá xa giữa chính sách và triển
khai thực hiện. Kết quả của quá trình cơ cấu lại DNNN đến
nay mới chỉ dừng ở mức độ giảm số lượng DNNN nên chưa
có ảnh hưởng rõ rệt đến cơ chế phân bổ nguồn lực Nhà
nước, tái cấu trúc ngành nghề và hiệu quả hoạt động của
khu vực DNNN. Việc quản lý, giám sát hiệu quả hoạt động
của DNNN cũng chưa tốt.
Tuy nhiên tái cơ cấu như thế nào cho hiệu quả đang là bài
toán hóc búa. Khó khăn nhất là nó đụng đến lợi ích của
những nhóm hùng mạnh. Vì thế, cần xác định mục tiêu số 1
của việc bán DNNN là thu tiền về cho ngân sách hay là bán để
sau này nó hoạt động hiệu quả hơn? Theo các chuyên gia kinh
tế, không nên đặt nặng vấn đề là thu lớn cho ngân sách mà
cần nhìn về tương lai. Ông Bùi Ngọc Sơn - Viện Kinh tế chính
trị thế giới lưu ý: "Tái cấu trúc không chỉ là "tráo
đầu đũa, lau cho sạch sẽ" mà là tư nhân hóa toàn bộ, tư
nhân hóa từng phần hay trao quyền tự chủ cho DNNN. Chính phủ
cần phải lên danh sách các loại DNNN theo các cấp độ thị
trường: xem bán cái gì trước, cái gì sau. Tuy nhiên có những
phần cần lưu ý như đường sắt, hệ thống truyền tải
điện, tư nhân không thể tham gia trực tiếp mà phải có bàn
tay của Nhà nước".
Tại hội thảo "Tái cấu trúc DNNN", TS Võ Trí Thành, Phó
Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương
cũng cho rằng vấn đề của DNNN là phải giải quyết vấn đề
quyền người đại diện. Chúng ta đã có tư tưởng thuê CEO
(Giám đốc điều hành), giám sát CEO thế thì sao không dám làm
mạnh. Một CEO giỏi lương triệu đô mà làm ra lợi nhuận cả
nghìn tỷ còn hơn một vị Tổng giám đốc người của Nhà
nước lương vài chục triệu mà gây thua lỗ, nợ nần.
Theo các chuyên gia, để nâng cao hiệu quả hoạt động, phải
đặt DNNN vào môi trường cạnh tranh, cần tách biệt vai trò
Nhà nước với tư cách là chủ sở hữu với tư cách quản lý,
điều tiết. Các biện pháp của Chính phủ phải giúp DNNN nâng
cao hiệu quả hoạt động, nâng cao năng suất chứ không phải
tăng lợi nhuận ngắn hạn. Các DNNN cần phải chịu các áp
lực cạnh tranh giống các thành phần kinh tế khác.
Việc tái cơ cấu DNNN, trong đó bao gồm đẩy mạnh tiến trình
sắp xếp DNNN, trong vài năm gần đây diễn ra rất chậm. Để
đạt được mục tiêu tái cơ cấu DNNN cần tiến hành đồng
bộ, trong đó có cả tái cơ cấu thị trường tài chính, thị
trường vốn. Bên cạnh đó, mục tiêu cổ phần hóa là nhằm
nâng cao chất lượng, hiệu quả, thay đổi căn bản quản trị
doanh nghiệp; trong đó có việc tìm nhà đầu tư chiến lược
có năng lực thật sự, có vị thế không chỉ trong nước mà
cả quốc tế để nâng cao chất lượng hoạt động sau cổ
phần hóa.
Là nguồn gốc của tăng trưởng kinh tế, kéo theo chuyển dịch
cơ cấu kinh tế, việc tái cấu trúc đầu tư công được nhận
định là yếu tố gây ra hiệu ứng mạnh, là công cụ điều
chỉnh định hướng kinh tế và dẫn dắt các nguồn đầu tư
trong và ngoài nước. Chính phủ cần quyết liệt cắt giảm
đầu tư công như bán đứt, thậm chí bán lỗ những dự án
dở dang, không nhất thiết phải nắm trong khi tư nhân làm
được, lấy nguồn lực này để sử dụng hiệu quả hơn. Dư
luận cũng cho rằng chúng ta không nên "đẻ" thêm các dự án
mà vài năm tới chúng ta lại phải ngồi bàn và tìm nguyên nhân
vì sao không thể trả được nợ. Nhiều chuyên gia cũng đề
xuất nên đầu tư toàn xã hội xuống dưới 35% GDP so với mức
trên 40% năm 2011, trong đó giảm mạnh đầu tư công xuống
dưới 1/3 tổng đầu tư toàn xã hội. Đặc biệt, cần rà soát
lại toàn bộ danh mục đầu tư đã được phê duyệt nhưng
chưa triển khai thực hiện, cương quyết loại bỏ các danh mục
đầu tư không còn phù hợp với điều kiện và tiêu chí mới.
Những vụ việc đầu tư tràn lan của các DNNN ngày càng để
lại hệ quả xấu cho nền kinh tế. Trong khi nhiều chuyên gia cho
biết đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, nếu
thông tin được minh bạch hơn thì con số này sẽ còn cao hơn
nhiều.
Tại hội thảo "Tái cấu trúc DNNN" do Học viện Tài chính
(Bộ Tài chính ) tổ chức ngày 15-11, nhiều đại biểu có chung
nhận định nhiều DNNN đang trở thành gánh nặng của nền kinh
tế. Mức lỗ bình quân của DNNN cao gấp 12 lần doanh nghiệp
ngoài Nhà nước. Một cuộc điều tra 200 doanh nghiệp Việt Nam
lớn nhất mới đây do Chương trình phát triển liên hợp quốc
(UNDP) thực hiện khẳng định rằng "Top 200" của Việt Nam
đang đầu cơ đất đai và chứng khoán mà thiếu tập trung vào
hoạt động kinh doanh cốt lõi. Thay vào đó, các công ty này đua
nhau tìm kiếm lợi nhuận tức thời trong khu vực bất động
sản và tài chính. Một số Tập đoàn kinh tế như Petro Việt
Nam, Vinashin đang thành lập hay đoạt quyền kiểm soát ở một
số ngân hàng, EVN đầu tư sang cả viễn thông, quân đội kinh
doanh xăng dầu, ngân hàng.
Theo Khánh Huyền (ANTĐ)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10719), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét