địa phương một hôm đẹp trời đi vi hành khắp các quán cà
phê. Ông nổi giận khi thấy thanh niên không chịu đi làm việc
mà cứ mải mê trong khói thuốc bên ly cà phê; bèn ra về và ban
lệnh cấm khách ngồi uống cà phê quá hai tiếng! Xin nói ngay
đây là một chuyện giả tưởng để bàn chuyện khác chứ
không có địa phương nào ra lệnh kỳ quái như thế.</em>
<em>Cách "trị dân" của ông này chính là hình ảnh trái
ngược của khái niệm Nhà nước pháp quyền và gọi cho đúng
bản chất sự việc thì đây là "độc tài", "độc
đoán" dù thiện ý của nhà lãnh đạo này cũng đã rõ.</em>
<em>Một xã hội dân chủ sẽ giải quyết lợi ích cá nhân trong
tương quan với lợi ích xã hội bằng một dạng hợp đồng,
trong đó cá nhân chịu hy sinh một số quyền tự do nhất
định, chịu bị ràng buộc bởi các quy ước chung để mọi
người có thể chia sẻ nguồn lực xã hội một cách công bằng
nhất.</em>
<em>Nếu thay cà phê trong ví dụ trên bằng ma túy chẳng hạn,
rất dễ thấy mọi người trong cộng đồng sẽ đồng tình
với điều luật cấm mua bán, sử dụng ma túy, ai vi phạm sẽ
bị trừng phạt đích đáng. Nhưng tất cả phải được thể
hiện trước tiên bằng ý muốn của cả cộng đồng thông qua
các điều luật làm nền tảng cho việc điều hành của cơ quan
công quyền. Lúc đó, luật pháp đứng trên tất cả, kể cả
ông lãnh đạo địa phương vì nếu con ông vi phạm, cũng sẽ
bị trừng phạt như một người dân thường.</em></div>
Phần ở trên là trích từ một bài tôi viết và đã đăng trên
TBKTSG (nhưng không đưa lên blog). Tình huống tưởng như giả
tưởng nói trên nay đang diễn ra dưới nhiều dạng khác nhau và
sự suy xét đúng sai cũng không hề đơn giản như tôi từng
lập luận. Điều đáng ngạc nhiên là, nói một cách ví von,
trước những tình huống như thế, dường như đa số ý kiến
muốn có lệnh cấm uống café quá hai tiếng ngay chứ không cần
đợi có luật lệ gì cả. Chắc mọi người nhớ ngay đến
những ví dụ thời sự trong mấy tuần gần đây (từ việc
cấm chơi golf, phân biệt sinh viên dân lập đến việc thu hồi
sách thành ngữ kiểu mới).
Sự đồng tình đó nói lên cái gì?
Thứ nhất, nó cho thấy hệ thống luật pháp ở nước ta hầu
như đã mất tác dụng, người tôn trọng pháp luật một cách
ngây thơ sẽ chịu thiệt thòi so với người lách luật. Người
ta không còn tin vào sự công minh của pháp luật, sự tuân thủ
luật lệ của giới có quyền hay có tiền. Chẳng hạn chuyện
tuyển dụng công chức sẽ trở nên bình thường nếu việc thi
tuyển thật sự công bằng, dựa vào năng lực của người dự
tuyển, chứ không cần dựa vào loại trường tốt nghiệp.
Nhưng thực tế đâu có như vậy, việc chạy chọt để kiếm
một chân làm việc ở cơ quan nhà nước hầu như đã trở
thành chuyện bình thường. Vì vậy, trong tâm lý con người,
thôi thì nơi nào tạo dựng được sự công bằng tương đối
nào đó cũng tốt hơn là không có, nơi nào tạo ra những rào
cản để bớt kẻ chạy chọt cũng là chuyện đáng chấp nhận.
Thứ hai, người dân đang phẫn nộ trước những bất công trong
xã hội và ai, điều gì giảm được chút bất công đó, dù
bằng con đường không chính thống, đều đáng được hoan
nghênh. Sự phẫn nộ của xã hội tạo ra những làn sóng dư
luận và các quan chức, các cơ quan công quyền đôi lúc ứng
xử dựa vào làn sóng dư luận này, chứ không hẳn dựa vào
luật lệ. Người ta cố ý nhầm lẫn giữa nguyên tắc và sự
việc cụ thể. Một số tờ báo cũng ứng xử theo cách đó.
Thứ ba, tình hình như thế là một điều đáng buồn chứ không
có gì đáng "phấn khởi" cả. Như thể chúng ta tự đánh
tụt hạng mình trên con đường xây dựng một xã hội văn minh.
Chuyện truy bắt phù thủy chỉ xảy ra từ thời Trung Cổ và
từ đó đến nay thế giới đã tiến những bước rất xa. Nếu
đồng tình với cách ứng xử như thế, đồng nghĩa với một
sự thụt lùi rất xa về nhận thức về một nhà nước pháp
quyền, <span class="underlined-text">một sự chấp nhận giải
quyết mọi việc dựa vào cảm tính và sức mạnh của đám
đông</span>.
Thứ tư, hậu quả của nó, nếu nhà nước không nhảy vào để
giải quyết một cách dứt khoát chứ không phải là những phát
biểu chung chung là rất lớn. Như con đường phát triển của
hệ thống đại học ngoài công lập trong tương lai sẽ như
thế nào đây khi xã hội, dưới sự "đầu têu" của một
số cơ quan chính quyền, từ bỏ nó ngay trong trứng nước?
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10423), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét