18 hố ở Yên Thắng. Sân golf này có vốn đầu tư của Tập
đoàn dầu khí, trước khi là Bộ trưởng ông Thăng là Chủ
tịch của Tập đoàn này. Chủ đề chính sau những cú đánh là
chuyện Bộ trưởng Giao thông vận tải Đinh La Thăng cấm chơi
golf. Quanh chuyện này, có người khen, có người chê, có người
đồng tình, có người phản đối.
Từ những ý kiến tranh luận đó, tôi xin được tóm lược
thành mấy ý dưới đây.
Theo luật Tổ chức chính phủ, Bộ trưởng là người đứng
đầu cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý
nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực công tác trong phạm
vi cả nước. Là người đại diện cho Chính phủ quản lý lĩnh
vực mà anh được giao thì mọi văn bản của anh đưa ra là
tiếng nói của cơ quan hành pháp ở lĩnh vực mà anh được
phân công.
Đã là cơ quan hành pháp thì điều đáng quan tâm là tính hợp
pháp của lệnh cấm. Với cơ quan hành pháp, tính hợp pháp là
ưu tiên số một rồi mới tính đền chuyện hợp lý hay không.
Còn chuyện chơi golf là xa xỉ trong khi kinh tế đất nước còn
khó khăn, chơi golf không có phù hợp hay không với thu nhập
của công chức lại là chuyện không nằm trong phạm vi điều
chỉnh của luật.
Về phương diện hành pháp, có thể thấy quyết định cấm
chơi golf của Bộ trưởng có ba điều cần suy ngẫm.
<h2>Giới hạn của pháp luật</h2>
Pháp luật sinh ra để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.
Tuy nhiên, pháp luật chỉ điều chỉnh những quan hệ xã hội
mang tính phổ biến, ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của
đông đảo công chúng. Pháp luật không thể thò bàn tay vào
mọi ngõ ngách của đời sống. Những mối quan hệ khác được
điều chỉnh bằng dư luận xã hội, đó và các phạm trù đạo
đức. Dư luận xã hội có thể điều chỉnh rằng, với tư
cách là con, anh không yêu thương cha mẹ là điều cần phải
lên án, nhưng với tư cách là pháp luật, anh chỉ có thể can
thiệp khi anh có hành vi ngược đãi người sinh ra mình.
Với mỗi cá nhân, hàng ngày họ tham gia vào nhiều quan hệ khác
nhau. Ở cơ quan, anh tham gia vào quan hệ lao động và được
điều chỉnh bằng luật lao động, luật công chức. Hết giờ
làm việc, đi ngoài đường bạn tham gia giao thông, quan hệ này
được điều chỉnh bằng luật giao thông, đi mua sắm, anh
được điều chỉnh bằng pháp luật dân sự…
Người Pháp có câu: "Pháp luật nằm ở bên ngoài phòng
ngủ" để nói đến giới hạn của pháp luật. Nếu pháp
luật điều chỉnh cả những quan hệ bên trong phòng ngủ, vô
tình đã vi phạm quyền tự do cá nhân.
Các quan hệ đời sống là vô hạn mà các chế tài luật pháp
thì hữu hạn, nên pháp luật chỉ có có khả năng hữu hạn
trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội. Pháp luật cũng
như từng quan hệ pháp luật đều có giới hạn riêng. Có rất
nhiều lĩnh vực hoặc quan hệ xã hội mà pháp luật không
điều chỉnh hoặc không thể điều chỉnh được.
Chính vì sự hữu hạn của pháp luật nên trong xã hội luôn
luôn tồn tại một không gian dân sự, trong đó, các mối quan
hệ mà pháp luật không có hoặc chưa có chế tài sẽ giành cho
dư luận xã hội. Một phần khác thuộc về hệ thống các tổ
chức xã hội phi nhà nước, như các đoàn thể, các hiệp hội,
câu lạc bộ. Không gian dân sự là thước đo sự trưởng thành
của một quốc gia. Ở các nước văn minh, không gian dân sự
ngày càng lớn, không gian nhà nước ngày càng thu hẹp.
Ngày nghỉ là quyền tự do của mỗi cá nhân, anh làm gì, đi
đâu, chơi môn gì không thuộc không gian của xã hội công
quyền. Nó là không gian của xã hội dân sự. Lệnh cấm chơi
golf trong ngày nghỉ thực chất đã xâm phạm vào lãnh địa mà
pháp luật không điều chỉnh – lãnh địa của tự do cá nhân.
Vào những ngày nghỉ, bất kỳ ai cũng có thể lựa chọn cách
nghỉ ngơi, giải trí, tham gia những hoạt động mà họ muốn,
miễn sao không trái luật. Nếu pháp luật can thiệp cả cách
họ giải trí ra sao, khi ấy tự do cá nhân sẽ không còn tồn
tại.
<h2>Tính hợp pháp và tính hợp lý</h2>
Khi ban hành các quyết định quản lý nhà nước, các chủ thể
quản lý phải bảo đảm cả tính hợp pháp và tính hợp lý,
nhờ đó quyết định đưa ra mới có khả năng thực thi và
được xã hội chấp nhận. Trong mọi trường hợp, tính hợp
pháp luôn có ưu thế hơn so với tính hợp lý, nên không thể
vì lý do hợp lý mà coi thường Luật và các văn bản dưới
luật.
Về tính hợp pháp, điều đáng bàn ở lệnh cấm chơi golf của
Bộ trưởng Thăng là về mặt giới hạn phạm vi áp dụng. Nếu
như cấm chơi golf trong giờ làm việc thì miễn bàn, nhưng đây
là lệnh cấm chơi trong cả những ngày nghỉ. Như đã nói ở
trên, lệnh cấm này không có căn cứ pháp luật, vi phạm quyền
tự do cá nhân, vi phạm quyền nghỉ ngơi đã được Hiến pháp
1992 bảo vệ.
Các quyết định quản lý nhà nước để đảm bảo vững chắc
cần phải cân bằng, hài hòa và tối ưu hóa các nhóm lợi ích,
trong đó có lợi ích của cơ quan quản lý, lợi ích của đối
tượng thi hành và của toàn xã hội. Tuy nhiên dù với bất cứ
lý do gì, tính hợp pháp, tính có căn cứ pháp luật vẫn cần
phải được ưu tiên hàng đầu. Không thể căn cứ vào bất
kỳ lý do nào, để bỏ qua tính hợp pháp, vi phạm quyền con
người.
Một quyết định quản lý nhà nước không dựa trên cơ sở
tính hợp pháp sẽ tạo nên tiền lệ xấu, nguy hiểm hơn là
tiền lệ ấy nếu được lặp lại sẽ khiến trật tự pháp
luật bị đảo lộn và mọi đòi hỏi với pháp luật có thể
sẽ trở nên vô nghĩa.
<h2>Nhầm lẫn trong quan hệ pháp luật</h2>
Với cơ quan công quyền, Pháp luật là công cụ. Với các tổ
chức chính trị xã hội, điều lệ là công cụ. Điều lệ
của đảng phái, hay tổ chức chỉ có tác dụng vơi các thành
viên trong nội bộ của mình mà thôi. Không thể lấy các nghị
quyết trong các tổ chức chính trị của mình để áp đặt lên
các cơ quan công quyền.
Với bộ trưởng, là người đứng đầu một ngành mà mình
được phân công. Khi về với gia đình của mình tham gia quan
hệ pháp luật hôn nhân gia đình, bạn là một thành viên trong
gia đình. Cũng vì lẽ đó, bạn không thể lấy quyền của mình
là "bộ trưởng trong công việc" ở quan hệ pháp luật khác
mà về nhà cũng là "bộ trưởng với bố đẻ mình" trong
quan hệ vớigia đình.
Dù ông có là bộ trưởng hay thủ tướng, khi ra ngoài đường,
tham gia quan hệ pháp luật giao thông, ông vẫn phải bình đẳng
như mọi công dân khác. Cũng vì lẽ đó, ông không thể lấy
quyền của mình là Bộ trưởng Giao thông mà ra ngoài đường
vượt đèn đỏ được.
Tương tự như vậy, dù anh có là thủ trưởng cơ quan hay là
bộ trưởng, thì khi bước chân ra khỏi nơi làm việc, về
nguyên tắc, người lao động không còn dưới quyền chịu sự
quản lý trực tiếp của anh nữa, mà quan hệ giữa hai bên là
quan hệ pháp luật dân sự bình đẳng. Nói cách khác, ngoài
giờ làm việc, anh hoàn toàn không có quyền can thiệp vào cách
mà người lao động dưới quyền anh làm gì, nghỉ ngơi ra sao,
nếu không có sự đồng ý của họ.
Vì lẽ đó, lệnh cấm chơi golf cả trong ngày nghỉ của Bộ
trưởng Bộ Giao thông vận tải là sự nhầm lẫn trong quan hệ
pháp luật, lấy quyền uy trong một quan hệ pháp luật này để
điều chỉnh một quan hệ xã hội khác không thuộc thẩm quyền
của mình.
Chuyện này không chỉ riêng với ông Bộ trưởng Giao thông vận
tải mà dường như đang là cách nghĩ của hầu hết chức sắc
ở những nước mà xã hội dân sự chưa có không gian đủ
lớn.
P.T.H.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10420), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét