Ngựa một sừng là sinh vật đẹp của trí tưởng tượng. Tuy
nhiên, mặc dù bằng chứng áp đảo có tính chất ảo tưởng,
nhiều người vẫn tin tưởng con vật này có thật. Phần lớn
Chính Sách Trung Quốc của Mỹ cũng được củng cố bởi niềm
tin có tính ảo tưởng: trong trường hợp này, mặc dầu có
tính xoa dịu nhưng là những ý tưởng có tính bất thường
một cách không hợp lý. Nhưng không giống như với con vật ảo
tưởng, những cuộc du ngoạn vào thế giới ảo tưởng trong
Chính Sách Trung Quốc của Mỹ có thể nguy hiểm. Phác thảo
một chính sách Trung Quốc tốt hơn đòi hỏi chúng ta phải xác
định những gì là ảo tưởng trong suy nghĩ của Mỹ về Trung
Quốc. Tác giả James Mann nắm bắt một số điều trong cuốn
sách của mình, Ảo Tưởng về Trung Quốc (The China Fantasy).
Dưới đây là 10 điều ảo tưởng của tôi trong Chính Sách
Trung Quốc của Mỹ:
<strong>1. Tự hoàn thành lời tiên tri. </strong>
Đây là lập luận được hậu thuẩn nhiều nhất trong Chính
Sách Trung Quốc của Mỹ. Theo niềm tin này, đối xử với Trung
Quốc như kẻ thù, và nó sẽ trở thành một kẻ thù. Ngược
lại, đối xử với Trung Quốc như một người bạn, và nó sẽ
trở thành một người bạn. Nhưng ba thập kỷ qua trong quan hệ
Mỹ-Trung Quốc ít nhất cũng làm chúng ta nên nghi ngờ về niềm
tin này. Kể từ khi bình thường hóa các quan hệ với Trung
Quốc, mục tiêu của chính sách của Mỹ là nhằm hội nhập
Trung Quốc "vào gia đình thế giới." Khác với bản thân Trung
Quốc, không có quốc gia nào đã làm nhiều hơn so với Mỹ để
cải thiện rất nhiều cho người dân Trung Quốc và chào đón
sự trỗi dậy của Trung Quốc một cách hòa bình. Và, thay vì
gia tăng sự răn đe đối với Trung Quốc - một động thái tự
nhiên khi sự không chắc chắn ẩn hiện trong sự gia tăng sức
mạnh của bất kỳ quốc gia nào - Mỹ đã cho phép lực lượng
Thái Bình Dương của mình suy mòn và sẽ suy mòn hơn nữa. Mỹ
có thể sớm cắt giảm quốc phòng lần thứ ba trong nhiều năm
tới. Đây chỉ là một ví dụ về sự thiếu nghiêm túc của
Mỹ về Trung Quốc: Trung Quốc tiếp tục xây dựng lực lượng
chiến lược, Mỹ đã ký kết một thỏa thuận với Nga để
hạn chế lực lượng chiến sự của mình mà không hề đề
cập gì nhiều đến Trung Quốc. Trừ khi Bắc Kinh cảm thấy bị
xúc phạm vì sự bỏ lơ này, chắc chắn nó hưởng thụ sự
thoải mái tuyệt vời trong sự tập trung đã lỗi thời của
Mỹ về việc kiểm soát vũ khí với Nga. Tuy nhiên, bất chấp
sự bày tỏ lòng ưu đãi của Mỹ đối với Trung Quốc nhưng TQ
vẫn coi Mỹ là kẻ thù của mình, hoặc có thể tệ hơn, đối
thủ của mình. Các kế sách quân sự của Trung Quốc được
thiết kế để chống lại Mỹ. Sự tự hoàn thành lời tiên tri
này chắc còn xa vời và sự tin tưởng đầy ảo tưởng trong
Chính Sách Trung Quốc của Mỹ vì vậy mà được đánh giá là
số 1.
<strong>2. Từ bỏ Đài Loan sẽ loại bỏ các trở ngại lớn
nhất đối với quan hệ Trung-Mỹ.</strong>
Từ năm 2003, khi Tổng thống George W. Bush công khai khiển trách
Tổng thống Đài Loan Trần Thủy Biển trên bãi cỏ Nhà Trắng
với Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo ở bên cạnh, Mỹ đã
dần dần cắt đứt các liên kết chặt chẽ với Đài Loan.
Chính sách Đài Loan của Tổng thống Barack Obama là những đoạn
kết hợp theo sau. Việc bán vũ khí cho Đài Loan đã bị đình
trệ, cũng không có một thành viên Chính phủ nào đến thăm
Đài Loan kể từ khi chính quyền của Bill Clinton, và các cuộc
đàm phán thương mại cũng không có luôn. Không có gì là cần
thiết quan trọng trong chương trình nghị sự trong chính sách
Mỹ-Đài Loan. Phản ứng của Trung Quốc ra sao? Thật vậy, Trung
Quốc vẫn tiếp tục con đường của mình. Nhưng thay vì đắm
mình trong sự ấm yên gần đây trong mối quan hệ với Đài
Loan, Trung Quốc đã chọn việc gây sự với Việt Nam,
Philippines, Nhật Bản, Hàn Quốc, và Ấn Độ. Bất kể những
"trở ngại" nào mà Mỹ loại bỏ, chính sách đối ngoại của
Trung Quốc có logic nội bộ riêng cuả TQ mà Mỹ gặp khó khăn
để "định dạng". Từ bỏ Đài Loan vì lợi ích của mối quan
hệ tốt đẹp hơn với Trung Quốc là một ảo tưởng nguy hiểm
thứ 2.
<strong>3. Trung Quốc chắc chắn sẽ vượt qua Mỹ, và Mỹ phải
quản lý sự suy giảm của nó cho đẹp.</strong>
Đây là điều ảo tưởng mới trong Chính Sách Trung Quốc của
Mỹ. Cho đến khi một vài năm trước đây, hầu hết các nhà
phân tích đã chắc chắn không có gì cần phải lo lắng về
Trung Quốc. Mốt trí tuệ mới cho chúng ta biết là chúng ta
không có thể làm được điều gì đối với Trung Quốc. Sự
trỗi dậy của Trung Quốc và sự suy giảm của Mỹ là không
thể tránh khỏi. Nhưng sự không thể tránh khỏi trong các vấn
đề quốc tế nên thuộc về sự bảo thủ của các nhà lý
thuyết cứng nhắc về ý thức hệ, những người này không
thể giải thích lý do tại sao một châu Âu thống nhất vẫn
chưa là một vấn đề đối với Mỹ, hoặc tại sao sau Đệ
Nhị Thế Chiến Nhật Bản không bao giờ thực sự thách thức
tính ưu việt của Mỹ, hoặc lý do tại sao sự trỗi dậy của
Mỹ và sự tụt giảm của Anh đã không làm 2 nước gây chiến
với nhau kể từ 1812. Thực tế là, Trung Quốc có nhiều vấn
đề to lớn, dường như không thể vượt qua. Trung Quốc đã
sử dụng sai lầm số vốn của mình do một hệ thống tài
chính méo mó được đặc trưng bởi sự kiểm soát của chính
quyền và quốc tệ không dựa trên thị trường. Nó có thể có
một tỷ lệ Nợ/GDP cao là 80%, một lần nữa là nhờ một nền
kinh tế méo mó. Và TQ đã tạo ra một cơn ác mộng nhân sự
với một dân số sản xuất đang thu hẹp, một cơn sóng thần
người cao niên, và hàng triệu nam giới không tìm được vợ
(xem công việc tiên phong của Nick Eberstadt, đồng nghiệp của
tôi <a href="http://cgd.swissre.com/library/Demographic_risks_to_China.html"
title="Nick
Eberstadt">http://cgd.swissre.com/library/Demographic_risks_to_China.html</a>).
Mỹ cũng có những vấn đề lớn. Nhưng dân Mỹ đang tranh luận
chúng một cách quyết liệt để biết được những vấn đề
họ đang có là gì, và đang tìm kiếm các nhà lãnh đạo tài
giỏi để bầu lên để giải quyết chúng. Cơ cấu chính trị
của Trung Quốc không cho phép sửa chữa các vấn đề lớn.
<strong>4 (liên quan đến 3). Trung Quốc là chủ ngân hàng của
Mỹ. Mỹ có thể không tức giận nhân viên ngân hàng của
nó.</strong>
Trong thực tế, Trung Quốc giống như một người gửi tiền.
Tiền gửi tiền ở các ngân khoản của Mỹ bởi vì nền kinh
tế của TQ không cho phép các nhà đầu tư đặt tiền ở nơi
khác. TQ không biết làm gì khác với những thặng dư của TQ
trừ khi nó thay đổi hệ thống tài chính của nó một cách
hoàn toàn (xem ở trên). TQ thu lợi bèo bọt với số tiền gửi
của nó. Nếu Mỹ bắt đầu giảm được các khoản nợ và
thâm hụt ngân sách của mình, sự lựa chọn Trung Quốc sẽ
càng ít hơn. Trung Quốc kỳ vọng vào sự đầu tư của Mỹ,
các ngân hàng Mỹ, và thị trường Mỹ. Sự cân bằng đòn bẩy
nghiêng về phía Mỹ.
<strong>5. Mỹ đang tiếp cận với Trung Quốc. </strong>
Đây là điều ảo tưởng đầy ngạc nhiên trong chính sách Mỹ
- Trung. Dầu sao đi nữa, Mỹ cũng có một chính sách tiếp cận
với Trung Quốc. Nhưng nó chỉ tiếp cận được một phần nhỏ
của Trung Quốc là Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). ĐCSTQ là
đảng lớn nhất trên thế giới (nó có thể có khoảng 70
triệu thành viên). Mỹ cần phải tiếp cận với giới lãnh
đạo ĐCSTQ về các vấn đề chính trị và tài chính quan trọng
cao, nhưng Trung Quốc có ít nhất 1 tỷ người khác. Đại đa
số không là một thành phần của ĐCSTQ. Họ là luật sư, các
nhà hoạt động, các nhà lãnh đạo tôn giáo, nghệ sĩ, trí
thức và doanh nhân tự phát. Hầu hết đều muốn ĐCSTQ chìm
vào trong đêm tối. Mỹ không tiếp cận được với những
người này. Các Tổng thống Mỹ có xu hướng né tránh làm cho
đối tác Trung Quốc của họ không thoải mái bằng cách nhấn
mạnh vào việc được tiếp cận với một bề ngang thực tế
của xã hội Trung Quốc. Sự tương tác qua lăng kính của Chính
phủ đối với Chính phủ ngăn không cho Mỹ tiếp cận rộng
lớn hơn với công chúng Trung Quốc. Các quan chức Trung Quốc
đến Mỹ và gặp bất cứ ai mà họ muốn (thường là trong các
khuôn phép được kiểm soát cẩn thận và thường là với các
nhóm đối lập với chính phủ Mỹ và rất thân thiện với
chính phủ Trung Quốc). Các lãnh đạo Mỹ thận trọng hơn trong
việc lựa chọn người để mà gặp khi họ thăm Trung Quốc.
Mỹ không đòi hỏi quyền tương xứng trong việc gặp gỡ với
xã hội dân sự - như các lãnh đạo giáo hội ngầm, các nhà
cải cách chính trị, và vân vân. Trung Quốc có một chính sách
tiếp cận thành công. Mỹ thì không.
<strong>6. Thách thức lớn nhất của Mỹ là quản lý sự trổi
dậy của Trung Quốc.</strong>
Trên thực tế, thách thức lớn nhất của Mỹ có thể là quản
lý sự suy thoái dài của Trung Quốc. Trừ khi nó ban hành các
cải cách đáng kể, mô hình tăng trưởng của Trung Quốc có
thể bị xì bóng một ngày nào đó. Có rất ít hoặc không có
gì mà TQ có thể làm về thảm họa nhân sự của nó (nó có
sẽ ban hành một chính sách ủng hộ di cư không?). Và hệ
thống chính trị của TQ không dám mạo hiểm và quá cứng ngắt
để thực hiện bất kỳ cải cách thực sự nào.
<strong>7. Trung Quốc suy giảm sẽ làm cho cuộc sống của chúng
ta dễ dàng hơn.</strong>
Sự suy giảm của Trung Quốc có thể làm sự thách thức đối
với Mỹ trở nên khó khăn hơn ít nhất trong vòng một thế
hệ. Sự suy giảm của TQ có thể diễn ra trong một thời gian
dài, ngay cả khi Trung Quốc trở nên hung bạo hơn với vũ khí
gây chết người hơn (ví dụ, phải làm gì với số nam giới
dư thừa?). Có thể cho rằng, cả Đức và đế quốc Nhật Bản
đã suy thoái bắt đầu từ sau khi Chiến Tranh Thế Giới Thứ I
và tiếp tục suy thoái qua thảm họa Chiến Tranh Thế Giới Thứ
II. Nga cũng đang suy giảm. Mặc dù vậy, TQ đã xâm chiếm một
quốc gia láng giềng cách đây không lâu [Tây Tạng]. Một quốc
gia đang tụt dốc, trang bị với vũ khí hạt nhân và với một
quân đội mạnh mẽ có thể là một vấn đề nguy hiểm hơn là
một quốc gia tăng trưởng và tự tin.
<strong>8. Mỹ cần giải thoát bản thân từ những "phiền
nhiễu" của Trung Đông và Nam Á để tập trung vào Trung
Quốc.</strong>
Đây là một ảo tưởng rất phổ biến trong các nhà thưởng
lãm có tính văn nghệ. Nhưng điều này sẽ phải làm như thế
nào? Nhân dân Trung Đông trải qua một cuộc cách mạng lịch
sử mà có thể dẫn đến việc nở hoa của dân chủ hay là sự
rung động mạnh của chủ nghĩa cực đoan hơn, làm thế nào
để Mỹ chuyển sự chú ý của mình sang những nơi khác? Mỹ
có nên phải bỏ rơi Afghanistan vào lòng thương xót không nhẹ
nhàng của tình báo Taliban và Pakistan? Quan điểm này đặc biệt
khó xử trong khi những quyền lợi của Trung Quốc đang tăng ở
Trung Đông và sự cần thiết của Mỹ cho một mối quan hệ
đối tác với Ấn Độ để đối phó với Trung Quốc. Mỹ
không có cách nào tạo ra mối trật tự mà Mỹ muốn thấy ở
châu Á mà không cần một ảnh hưởng lớn với các quốc gia
sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông và bằng cách để cho Ấn
Độ bị kẹt trong một cuộc đấu tranh ở Nam Á. Mỹ là siêu
cường duy nhất, chính sách đối ngoại của nó có nhiều kết
nối với nhau. "Để có một Châu Á hòa bình" nghĩa là "phải
có được Trung Đông và Nam Á hòa bình."
<strong>9. Mỹ cần sự giúp đỡ của Trung Quốc để giải
quyết các vấn đề toàn cầu.</strong>
Điều này nằm ở phái cuối danh sách của tôi bởi vì nó
không thực sự là một ảo tưởng. Nó là một sự thật.
Điều ảo tưởng là liệu Trung Quốc có hữu ích không. Mỹ
cần Trung Quốc để giải giới Bắc Triều Tiên. Nhưng TQ không
muốn, và Bắc Triều Tiên bây giờ là một quốc gia hạt nhân.
Điều tương tự cũng có thể xảy ra với Iran. Điều tốt
nhất Mỹ có thể nhận được trong ngoại giao với Trung Quốc
là không để cho Bắc Kinh trở thành kẻ vô ích hơn nữa. Đây
là một thực tế rằng các vấn đề toàn cầu sẽ được dễ
dàng để quản lý hơn với sự giúp đỡ của Trung Quốc. Tuy
nhiên, việc Trung Quốc thực sự góp phần tạo nên trật tự
toàn cầu là điều ảo tưởng.
<strong>10. Xung đột với Trung Quốc là không thể tránh
khỏi.</strong>
Khi nghiền ngẫm sơ lược qua 9 điều "ảo tưởng" ở trên có
thể dẫn đến kết luận rằng nước Mỹ rốt cuộc cũng phải
đi đến chiến tranh với Trung Quốc. Đây có thể là một nhận
xét sơ khởi, nhưng nó cũng có thể là một điều chính xác.
Quan hệ Trung-Mỹ sẽ được xác định bởi hai yếu tố chính -
một yếu tố Mỹ có thể kiểm soát, và một Mỹ không có
thể. Yếu tố đầu tiên là khả năng Mỹ để ngăn chặn hành
vi hiếu chiến của Trung Quốc. Yếu tố thứ hai là nền chính
trị ở Trung Quốc phát triển như thế nào. Múc tiêu chiến
lược cho Mỹ là sự cải cách dân chủ ở Trung Quốc. Dân chủ
sẽ không giải quyết tất cả các vấn đề quan hệ Trung-Mỹ.
Trung Quốc có thể nhạy cảm về chủ quyền và rất tự hào
dân tộc. Tuy nhiên, một nền dân chủ tự do thật sự ở Trung
Quốc trong đó mọi người được đại diện công bằng là
niềm hy vọng tốt nhất cho hòa bình. Người dân hiện bị
tước quyền công dân có thể buộc chính phủ của họ tập
trung nguồn lực vào các vấn đề đa dạng của mình (như tham
nhũng, sử dụng tài nguyên sai lầm, thiếu mạng lưới an toàn
xã hội). Mỹ và phần còn lại của châu Á chắc chắn sẽ tin
tưởng một Trung Quốc cởi mở, minh bạch hơn, và mối quan hệ
sẽ mở ra ở cấp độ xã hội dân sự. Trong lịch sử, Mỹ
đã gần như luôn luôn đứng về phía Trung Quốc. Mỹ đang kiên
nhẫn chờ đợi để làm như vậy một lần nữa.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10431), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét