Australia, Port Hedland, hãy chắc chắn số tiền trong thẻ tín
dụng của bạn còn kha khá. Khu thương mại bụi bặm của cái
làng biệt lập 20.000 dân này có thể chỉ là vài đường phố
vắng teo với mấy chi nhánh ngân hàng, sinh hoạt văn hóa của
địa phương gói gọn những quán giải khát và những bàn
pool[1]. Nhưng khi giấy tính tiền đưa đến, bạn tưởng bạn
đang ở Beverly Hills[2] Một bữa ăn với hai quả trứng bác,
bánh mì, thịt băm và một lon Coca-Cola trong một quán ăn rẻ
tiền nhớp mỡ và ám khói hết hơn 20$. Một khách sạn địa
phương với các căn phòng không hơn gì những khối bê tông
phơi nắng giá 300$ một đêm. Giá cước taxi quá đáng đến
nỗi dễ khiến các bác tài taxi ở Tokyo hay London phải ngẩn
ngơ. Cửa kính của các văn phòng đại lý bất động sản dán
đầy những quảng cáo những ngôi nhà một tầng, ba phòng ngủ
– loại nhà có thể thấy khắp nơi trên đất Austalia – rao
bán hơn một triệu đô la. Tại sao lại có người chịu trả
cái giá điên rồ như thế để ở đây? "Trung Hoa cần quặng
sắt, Tony Swiericzuk nói, ông là dân địa phương và là tổng
giám đốc công ty mỏ Fortescue Metals của Australia.
Điều ấy giải thích mọi chuyện. Nằm thuận lợi trên bờ
biển tây bắc Australia, Port Hedland là điểm mà qua nó quặng
sắt, đồng, và các tài nguyên khác được đào lên từ vùng
đất hoang sâu trong nội địa được chở bằng tàu biển ra
nước ngoài – ngày càng nhiều cho nền kinh tế Trung Hoa đang
đói ngấu. Năm ngoái 70% hàng xuất khẩu từ Port Hedland là gắn
với Trung Hoa, tăng lên từ 45% năm 2005. Sự tăng vọt này đã
biến Port Hedland thành một phần thiết yếu của kinh tế
Australia và một điểm đến nóng bỏng của ngành khai mỏ.
Cảng này chỉ vừa đủ để thỏa mãn yêu cầu của Trung Hoa.
Năng lực của nó đã tăng lên ba lần trong vòng tám năm qua, và
Lindsay Copeman, giám đốc điều hành của cảng vụ Port Hedland hy
vọng rằng đến năm 2016 nó sẽ lại tăng gấp đôi nữa. "Đây
là một quá trình tiến triển cực kỳ nhanh chóng," Copeman nói.
"Thay vì là một đường cong đi lên thoai thoải, nó là một
đường cong hàm số mũ, và chúng tôi gần như đứng trước
một bức tường dựng đứng."
Toàn bộ Australia đã và đang hưởng sự tăng vọt này. Sự
tăng vọt do Trung Hoa đẩy lên ở Port Hedland tượng trưng cho
tác động khổng lồ đang tăng lên trên toàn bộ nền kinh tế
Australia. Yêu cầu của Trung Hoa đối với xuất khẩu của
Australia, đặc biệt là nguyên liệu, là một lý do lớn để
Australia không rơi vào suy thoái sau cuộc khủng hoảng tài chính
năm 2008. Vì Trung Hoa sẽ còn đói tài nguyên thiên nhiên nữa khi
kinh tế của nó gầm rú tiến lên phía trước, Australia chắc
sẽ còn trở nên càng phụ thuộc nhiều hơn vào nước này. Ben
Hunt, một nhà kinh tế học của Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự
tính rằng khoảng 12% tăng trưởng GDP của Australia trong 10 năm
qua có thể quy cho buôn bán với Trung Hoa, còn trong thập kỷ
tới, tỉ lệ đó lên tới 35%. Colin Barnett, thủ hiến Tây
Australia, bang của Port Hedland, nói Trung Hoa đã "là nhân tố lớn
duy nhất" đằng sau thành tích của vùng này trong cuộc Đại Suy
Thoái. "Nhu cầu vô độ của Trung Hoa đối với tài nguyên thiên
nhiên tiếp tục thúc đẩy nền kinh tế nước tôi," ông nói.
Đó là tin vui theo nhiều khía cạnh. Trung Hoa đang trở thành
khách hàng lớn nhất về hầu như mọi thứ, từ xe hơi đến
thịt và nước nào có khả năng cắm vòi vào sự giàu có đang
vọt lên của Trung Hoa sẽ được thưởng bằng có nhiều việc
làm hơn và tăng trưởng kinh tế nhanh hơn. Vì kinh tế Trung Hoa
còn đang lớn lên hơn nữa, nên ngày càng có nhiều công ty,
nhiều ngành công nghiệp, nhiều nền kinh tế bị hút vào quỹ
đạo của nó, giống như Australia. Tính đàn hồi của Trung Hoa
đã giúp nâng Nhật Bản, Nam Triều Tiên và các nước láng
giềng châu Á khác ra khỏi bước suy sụp gần đây, và tăng
giá các nhà xuất khẩu hàng hóa như Brazil, trong khi tiền của
Trung Hoa đường sá và tạo thêm công ăn việc làm trên khắp
châu Á. Những gì đang diễn ra ở Down Under[3] là một tương lai
thoáng hiện đối với mọi người.
Tuy nhiên tương lai ấy cũng khiến cho nhiều nước phải nôn
mửa. Ảnh hưởng nặng nề của Trung Hoa đã trở thành một
nguồn gây ra cơn giận dữ của dân chúng và cuộc tranh luận
chính trị ở Zambia và nhiều nơi khác ở châu Phi, còn các quan
chức Brazil thì bực bội càu nhàu rằng lối làm ăn buôn bán
của Trung Hoa đang làm nghẹt thở nền công nghiệp địa
phương. Cả người Australia nữa cũng đang lo lắng về mặt
xấu tiềm tàng của sự nương tựa ngày càng nhiều của họ
vào anh khổng lồ đang lên. "Kinh tế Australia đang trở nên phụ
thuộc khủng khiếp vào chức năng hoạch định chính sách của
Trung Hoa," Scott Ludlam, một thượng nghị sĩ thuộc đảng Xanh
đối lập của bang Tây Austrailia nói. "Chúng ta đang bắt đầu
làm cho chính mình dễ bị nguy hiểm." Trong một cuộc điều tra
năm nay do Viện Chính sách Quốc tế Lowy, một think-tank (nhóm
cố vấn) có cơ sở ở Sydney tổ chức, 57% những người
được hỏi nói rằng chính phủ Australia đã cho phép Trung Hoa
đầu tư quá nhiều vào nước này, và 65% nghĩ mục đích của
Trung Hoa là thống trị châu Á. "Hầu như có một nỗi lo lắng
tiềm thức [về Trung Hoa] đang len vào tâm thức người
Australia," Michael Westley, giám đốc điều hành viện Lowy nói.
Trung Hoa càng trở nên quan trọng hơn đối với kinh tế Australia
thì người Australia càng cảnh giác hơn về Trung Hoa. Họ đã
nhận ra các giá trị chính trị của Trung Hoa đối chọi sâu
sắc như thế nào với những giá trị của họ, nổi bật bởi
những thủ tục tố tụng mờ ám dẫn đến việc kết tội
bốn nhân viên của công ty mỏ khổng lồ Anh Australia Rio Tinto
vì đã nhận hối lộ và chiếm được những bí mật thương
mại – và chính phủ Australia đã đấu với Bắc Kinh về vấn
đề nhân quyền. Các nhà lãnh đạo Australia lo ngại về sự
bành trướng thế lực quân sự của Trung Hoa, đã củng cố
lại liên minh chiến lược của nước họ với Hoa Kỳ ngay cả
khi các quan hệ kinh tế với Trung Hoa đang được tăng cường.
Thủ tướng Julia Gillard đã cố gắng làm một động thái cân
bằng tế nhị: làm vui lòng Washington với những lời hứa hữu
nghị hồi tháng ba, trong khi ký những hiệp định tăng cường
buôn bán và du lịch trong một chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng
Tư.
Những tình cảm trái ngược còn có thể thấy trong công nghiệp
mỏ Australia, khu vực được lợi nhiều nhất từ Trung Hoa. Trung
Hoa đã ngốn hết 37% xuất khẩu khoáng sản trong năm tài chính
vừa qua, tăng lên từ 5% từ cách đây một thập kỷ. Yêu cầu
này đang khuyến khích tăng mạnh đầu tư vào khu vực này. Các
công ty mỏ đầu tư hơn 40 tỉ $ vào Australia trong năm 2010 –
gần gấp ba lần năm 2005. Một dự án khác về năng lượng và
khai mỏ trị giá 140 tỉ $ cũng đang được tiến hành, Cục
Nông nghiệp, Tài nguyên Kinh tế và khoa học ước tính, tăng
bảy lần so với cách đây sáu năm. "Australia đang sắp sửa
bước vào thời kỳ tăng đầu tư hầm mỏ lớn nhất kể từ
cuộc đổ xô đi tìm vàng những năm 1850." Wayne Swan, Bộ
trưởng Tài chính Australia, gần đây đã khoe như vậy.
Không nơi nào mà tác động của Trung Hoa lớn hơn ở Tây
Australia. Bang này chiếm tới hai phần ba xuất khẩu sang Trung
Hoa, và điều này dẫn đến tăng trưởng nhanh và mức thất
nghiệp thấp so với cả nước. Trong khi phần lớn các nước
đang phát triển khác phải vật lộn để tìm việc cho hàng
triệu người thất nghiệp, thì Tây Australia lại lo thiếu lao
động. Phòng công nghiệp Khoáng sản và Năng lượng của địa
phương hy vọng sẽ tạo thêm 33.500 việc làm trong khu vực này
trong vòng 18 tháng tới, ngoài 85.000 việc làm hiện có. Sự bùng
phát ngành mỏ cũng sẽ có tác động lan tràn sang các ngành
công nghiệp khác, đẻ thêm công việc cho những người chạy
bàn, tài xế taxi, nhân viên khách sạn. Trong thập kỷ tới,
mỗi năm bang này có thể cần đến hàng vạn công nhân mới.
Với một dân số chỉ có 2,3 triệu, Tây Australia chắc sẽ tràn
ngập những người di cư tìm việc, làm thay đổi hẳn diện
mạo xã hội ở đây. "Những mối liên hệ của chúng ta với
châu Á đang ngày càng quan trọng trong mọi phương diện của xã
hội," thủ hiến Barnett nói.
Sự bùng phát ngành mỏ cũng đang gây ra những lo ngại. Một
số người Australia lo sợ rằng nhu cầu đáng lồng lên của
Trung Hoa về tài nguyên thiên nhiên sẽ biến nền kinh tế này
thành không hơn một cái hầm mỏ của các nhà máy Trung Hoa.
"Một nền kinh tế quá phụ thuộc bất kỳ một khu vực nào
sẽ nhận lấy những rủi ro quá lớn," Gillard gần đây đã
cảnh báo. Trên hết, người Australia đang lo sợ về việc mất
kiểm soát nguồn tài nguyên thiên nhiên của họ vào tay Trung
Hoa, và điều đó đã dựng lên những chướng ngại đối với
đầu tư của Trung Hoa vào khu vực này. Viện đến an ninh quốc
gia, chính phủ đã ngăn không cho công ty quốc doanh Trung Hoa mua
được công ty mỏ Oz Minerals của Australia vào năm 2009, vì một
trong những cơ sở của nó, Prominent Hill, nằm rất gần với
một căn cứ quân sự nhạy cảm. (nhưng cuối cùng cuộc thương
lượng lại, trong đó không có vị trí nói trên, đã hoàn
tất). "Khi các vị đàm phán với những tập đoàn Trung Hoa,
là các vị đang đàm phán với những thực thể gắn liền với
những lợi ích chiến lược của chính phủ [Trung Hoa]," Ludlam
nói. Trung hoa "không ngại sử dụng ảnh hưởng kinh tế của
họ cho các mục đích chính trị."
Tiền Trung Hoa đã có tác động sâu sắc lên ngành mỏ Australia.
Các khách hàng và nhà đầu tư mới từ Trung Hoa đến đã mở
ra những cơ hội cho các nhà thầu và các công ty nhỏ phát
đạt lên và thách thức những tập đoàn hầm mỏ lớn nhất
đất nước. Nổi bật nhất trong những kẻ mới nổi này là
Andrew Forrest, 49 tuổi, giám đốc điều hành công ty Fortescue.
Cách đây tám năm, nó bắt đầu cố gắng thâm nhập vào một
ngành công nghiệp do Rio Tinto và BHP Billiton kiểm soát. Ngày nay,
nó là công ti quặng sắt lớn thứ ba Australia, với thu nhập
khoảng 5,5 tỉ $ trong năm tài chính này. Forrest, người hôm 1
tháng Sáu vừa rồi tuyên bố rằng ông ta sẽ rời vị trí giám
đốc điều hành để lên làm chủ tịch, có vốn góp trong công
ty trị giá 6,8 tỉ đô la.
Forrest có thể cám ơn Trung Hoa. Hầu như toàn bộ quặng của
Fortescue chạy sang Trung Hoa, trong khi tiền Trung Hoa là một nguồn
cấp vốn. Công ty Sắt & Thép Valin của Hồ Nam mua 360 triệu $
(với tỷ lệ hối đoái lịch sử) những cổ phần mới của
hãng của Forrest trong năm 2009. Để đáp ứng nhu cầu vô hạn
của Trung Hoa, hội đồng quản trị công ti 8,4 tỉ $ đầu tư
trong tháng 11 nhằm tăng sản lượng hiện nay của Fortescue lên
bốn lần vào năm 2013. "Vì sự tăng trưởng này, chủ yếu ở
Trung Hoa, chúng tôi đã có gió cho buồm của chúng tôi và chúng
tôi có thể mở rộng đến một mức độ chưa từng có,"
Forrest nói, khi một chiếc máy xúc khổng lồ xúc quặng sắt
quí lên một băng tải bên chân ông ta.
Tuy vậy ngay cả Forrest cũng mang những lo âu về quan hệ của
công ti ông ta với Trung Hoa. Ông ta đang cố gắng đa dạng hóa
thành phần khách hàng để giảm sự lệ thuộc của ông ta vào
Trung Hoa, nhưng trên hết, ông muốn bảo vệ sự độc lập của
ông việc quản lý của ông khỏi ảnh hưởng quá đáng của
Trung Hoa. "Trung Hoa có tâm lý kiểm soát mà tôi cho là sẽ không
tốt cho họ trong dài hạn," Forrest nói. Năm 2004, ba công ti Trung
Hoa đã đồng ý xây dựng đường sắt và các phương tiện
khác cho Fortescue đòi có phần góp vốn chủ yếu trong công ti
non trẻ này như một phần của thỏa thuận. Forrest đã từ
chối, ông buộc phải đi tìm nguồn tài chính ở nơi khác. (Từ
đó đến nay, Forrest nói ông đã quên những mối quan hệ tốt
đẹp với công nghiệp và chính phủ Trung Hoa trên cơ sở lòng
tin cậy lẫn nhau sâu sắc.")
Công ti Mount Gibson Iron cũng đã phát hiện ra rằng Trung Hoa đã
mang đến cả thách thức lẫn lợi ích. Từ cuối 2008, Gibson
đã cố gắng đòi tiền từ nhà sản xuất thép Trung Hoa Rizhao
Steel, kẻ đã từ chối vận chuyển quặng sắt mà theo hợp
đồng thì nó buộc phải chấp nhận. Richao thậm chí đã phớt
lờ thanh toán cho Gibson theo quyết định của trọng tài. Alan
Rule, chuyên viên tài chính của Gibson tin rằng có những công ti
Trung Hoa không có cùng thái độ đối với giao thương quốc tế
như những công ti phương Tây. "Biên bản và điều khoản hợp
đồng khồng có lợi cho họ là họ bỏ đi" ông nói, (Richao
không trả lời những cuộc điện thoại lặp lại nhiều lần
và những e-mail yêu cầu trả lời.)
Những cảm giác xấu chạy cả hai chiều. Bắc Kinh cũng đang
cảnh giác sợ trở nên quá phụ thuộc Australia như Australia sợ
phụ thuộc Trung Hoa. Về quặng sắt, Trung Hoa đã phó mặc cho
một nhúm các công ti mỏ - Rio và BHP và Vale của Brazil, những
công ti mà người Trung Hoa cho là đã làm cho nền kinh tế của
họ gặp nguy hiểm. Bởi vậy Trung Hoa đang cố gắng làm nghiêng
cán cân quyền lực có lợi cho mình bằng cách giữ chặt những
nguồn tài nguyên của chính nó. Các công ti của nó đang tỏa ra
khắp thế giới đi tìm kiếm những vỉa quặng mới. Ở Tây
Australia, hai dự án quặng sắt do các công ti Trung Hoa sở hữu
100%.
Dù cho hai nước dè chừng lẫn nhau, nền kinh tế đang réo gào
của Trung Hoa không thể thiếu tài nguyên của Australia, mà sự
thịnh vượng của Australia không thể thiếu nền kinh tế đang
réo gào của Trung Hoa. Nói đơn giản, Australia đang đối mặt
với những thực tế của bước chuyển lớn ảnh hưởng kinh
tế sang phía Đông. "Đây là nơi diễn ra tăng trưởng," Barnett
nói. Người Australia sẽ phải tìm ra một cách để thích ứng
với một nước Trung Hoa mạnh hơn, dù họ muốn hay không – và
những người còn lại trong chúng ta cũng vậy./.
<em>Có sử dụng báo cáo của Jessie Jiang tại Bắc Kinh.</em>
<em>Đã đăng trên vanchuongviet.com</em>
[1] Một lối chơi bi-a với 16 viên tròn có màu trên bàn
[2] Một thành phố phía tây Quận Los Angeles, California, là nơi
ở của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng Holywood và những người
giàu có.
[3] Chỉ Australia, vì nước này nằm ở Nam Bán cầu
http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2075236,00.html
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/9221), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét