một số tổ chức nghiên cứu độc lập công bố trong những
năm gần đây có thể một nghịch lý thú vị, người dân tại
nhiều quốc gia nghèo cảm thấy hạnh phúc hơn người dân ở
các quốc gia phát triển. Thực hư của vấn đề này như thế
nào, mời quí vị theo dõi tọa đàm đầu xuân của Tuần Việt
Nam.
<div class="special_quote">LTS: Thưa bạn đọc Tuần Việt Nam, hẳn
rằng bất kỳ ai sống trên đời cũng chỉ mong muốn được
hưởng điều tốt đẹp, hạnh phúc.
Đã có lúc người ta quan niệm cứ có tiền là sung sướng, là
hạnh phúc, song qua những công bố về chỉ số hạnh phúc quốc
gia được các tổ chức nghiên cứu loan báo, xem ra giờ đây
quan niệm này không còn chính xác nữa.
Để xem xét vấn đề một cách thấu đáo, tọa đàm đầu năm
của Tuần Việt Nam có sự góp mặt của 4 vị khách mời. Đó
là: TS. Nguyễn Tường Bách, TS. Alan Phan, Luật sư Nguyễn Ngọc
Bích và chuyên viên kinh tế Trần Sĩ Chương.</div>
<h2>Kỳ 1: "Giàu có chưa chắc đã hạnh phúc, nghèo vẫn cười
phe phé"</h2>
<em>Nhà báo Thu Hà: Thưa các vị khách mời, nếu nhìn vào bản
đồ về mức độ "hạnh phúc" đã được một số tổ chức
nghiên cứu độc lập công bố trong những năm gần đây có
thể một điều rất thú vị, người dân tại nhiều quốc gia
nghèo cảm thấy hạnh phúc hơn người dân ở các quốc gia phát
triển. Các vị lý giải thế nào về nghịch lý này. Xin mời
TS. Nguyễn Tường Bách.</em>
<strong>TS. Nguyễn Tường Bách:</strong> Những thông tin liên quan
đến chỉ số hạnh phúc được một số tổ chức quốc tế
công bố gần đây khiến tôi khá bất ngờ.
Càng bất ngờ hơn, khi Nicaragua, Costa Rica, Ai Cập, Bangladesh hay
Cuba là những quốc gia có chỉ số hạnh phúc của người dân
rất cao, trong khi đó, những quốc gia phát triển như Mỹ,
Nhật, Singapore chỉ số này lại rất thấp.
Tôi không rõ chỉ tiêu của họ chính xác là những chỉ tiêu
gì, nhưng tôi cho rằng quan niệm về hạnh phúc là một quan
niệm hết sức rộng rãi, và nó là dạng của tâm thức, cho
nên thật khó đo lường.
Những bảng chỉ số kiểu như thế này khó được xem như một
tài liệu có tính chất khoa học, mà có tính chất cảm tính
nhiều hơn. Chính vì vậy mà tôi vừa ngạc nhiên mà đồng
thời tôi cũng cho rằng là chúng ta cũng không nên vội vàng tự
hào hay là vui thích.
<em>Nhà báo Thu Hà: Vì sao ông có cảm giác như vậy?</em>
<strong>TS. Nguyễn Tường Bách:</strong> Thử điểm qua vài thông
tin của một số quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao sẽ phần
nào thấy được nghịch lý.
Ai Cập, một quốc gia có tỉ lệ dân số mù chữ lên tới 50%;
Bangladesh là một nước yếu kém về mặt kinh tế; Cuba đang bị
xếp vào nhóm nước có dân chúng tuyệt vọng, vậy mà chỉ số
hạnh phúc cũng được xếp hạng cao nhất, trong khi các nước
phát triển khác như Pháp, Mỹ, chỉ số này lại thấp. Bởi
vậy, tôi mới cho rằng về điểm này chúng ta phải suy nghĩ
thêm để đánh giá cho đúng.
Việt Nam chúng ta cũng có chỉ số hạnh phúc rất cao. Mà không
phải chỉ mỗi bảng này đâu, trong các bảng khác như chỉ số
lạc quan cũng cao lắm.
Thực ra, những chỉ số này cũng phản ánh một phần sự
thật. Có lẽ có những lý do như thế này:
Thứ nhất, Việt Nam là một dân tộc vốn xuất phát từ một
nền kinh tế rất thấp, gần đây, sau cuộc đổi mới kinh tế
trong năm 1986, đời sống người dân được cải thiện tốt
hẳn hơn trước. Thậm chí, ngay cuộc khủng hoàng tài chính
thế giới vừa rồi khiến cho nhiều quốc gia điêu đứng,
Việt Nam cũng không đến nỗi bi đát. Hơn thế tăng trưởng
kinh tế vẫn tăng đều hàng năm... điều này phần nào khiến
người dân giữ được niềm hi vọng;
Thứ hai, tính cách hồn nhiên và lạc quan là một bản tính
của dân tộc. Tính hồn nhiên và lạc quan này có lẽ đóng vai
trò cao trong bảng đánh giá chỉ số hạnh phúc quốc gia do các
tổ chức quốc tế thực hiện. Những người sống ở nước
ngoài nhiều như anh Trần Sĩ Chương, anh Alan Phan... đều không
lạ, ở nhiều dân tộc Âu - Mỹ, dân chúng thường nặng về
suy tư, nặng về lý tính, năng về so sánh hơn người Việt Nam,
những người phương Đông.
Đó chính là lý do khiến tôi những coi chỉ số hạnh phúc
quốc gia, chỉ số lạc quan như đã được công bố không có
tính chất khoa học nhiều lắm, mà có tính chất cảm tính,
tính tâm lý nhiều hơn.
<em>Nhà báo Thu Hà: Vẫn câu hỏi đó, mời quí vị nghe lý
giải của một vị khách khác là ông Trần Sĩ Chương.</em>
<strong>Ông Trần Sĩ Chương:</strong> Tôi có góc nhìn khác.
Ví dụ, nếu lấy giai đoạn 20 năm vừa qua, thì sẽ thấy mỗi
năm sau khá hơn năm trước. Nếu họ vẽ lại một biểu đồ,
thể hiện hai mươi năm đó, mỗi năm điều kiện kinh tế, hoàn
cảnh gia đình mình khá hơn thì như vậy họ hoàn toàn có thể
lạc quan cho tương lai.
Cho nên để luôn cảm thấy hạnh phúc hãy cố gắng tạo ra
những niềm vui chờ đợi ở phía trước, tự nhiên sẽ có
cảm giác lạc quan.
<em>Nhà báo Thu Hà: Có phải ông ông muốn nói đến cái gốc
của lạc quan?</em>
<strong>Ông Trần Sĩ Chương:</strong> Chính xác. Sở dĩ người ta
tranh cãi nhau nhiều về chuyện "thế nào là hạnh phúc, làm sao
để có hạnh phúc", mà rút cuộc chẳng bao giờ thống nhất
được quan điểm chính là vì người ta thường nghĩ, hạnh
phúc hay bất hạnh phụ thuộc vào việc ta có hay không có cái
gì.
Người ta cảm thấy hạnh phúc, phấn chấn khi cảm nhận
được điều tốt đẹp đang chờ phía trước, và ngược lại,
nguyên nhân mang tới cảm giác bất hạnh là việc người ta
không tự thỏa mãn với những gì đang có.
<em>Nhà báo Thu Hà: Qua hai ý kiến vừa rồi, chắc hẳn độc
giả cũng muốn nghe ý kiến của vị khách mời thứ ba. Xin mời
TS. Alan Phan.</em>
<strong>TS. Alan Phan:</strong> Nhìn vào các chỉ số đã được loan
báo, tôi không thấy ngạc nhiên. Hồng Kông có khoảng
200.000-300.000 người giúp việc (osin) đến từ Philippines. Cứ
mỗi Chủ nhật, những người này thường tụ tập ở khắp
các công viên Central để thư giãn và gặp gỡ trò chuyện với
đồng hương. Mười năm trước, các giáo sư ở Hong Kong
Polytechnic đã làm một cuộc khảo sát mức độ hạnh phúc, hài
lòng với cuộc sống trong cư dân. Thú vị ở chỗ, trong giới
giúp việc đến từ Philippines, hơn 90% người được hỏi cho
biết họ rất hạnh phúc, hài lòng với cuộc sống. Ngược
lại, các ông bà chủ người Hồng Kong, chỉ có chừng hơn 50%
người được hỏi có cảm giác hạnh phúc, hài lòng.
Nếu theo góc nhìn anh Chương sẽ thấy, nếu ở Philippines, cho
dù rất cần cù, mỗi người trong bọn họ chỉ có thể kiếm
được 100$- 150$/1 tháng, cuộc sống khá eo hẹp, vất vả nên
họ khó thể hạnh phúc được. Sang Hồng Kong, cho dù là đi làm
osin, nhưng họ lại có cơ hội kiếm được tới 500 - 700
USD/tháng. Mức thu nhập đó cao hơn hẳn nên đương nhiên họ
cảm thấy hạnh phúc, lạc quan.
Tiếc rằng, những nhà khảo sát đó đã không hỏi thêm những
ông bà chủ người Hồng Kong đó có muốn đánh đổi đời
sống bất hạnh của họ lấy đời sống hạnh phúc của
người giúp việc thì tôi chắc chắn 100% sẽ nói không.
Còn nếu hỏi ngược lại những người ô sin hạnh phúc này có
muốn trở thành những ông bà chủ bất hạnh không thì sẽ có
đến 90% họ sẽ trả lời là có. Thành ra việc đánh giá mức
độ hạnh phúc, lạc quan chỉ nên xem là một giá trị tương
đối.
Tìm hiểu cơ sở dùng để đo chỉ số hạnh phúc, tôi thấy
các nhà điều tra dựa trên 3 yếu tố là: tuổi thọ người
dân, mức độ thỏa mãn (ít phản kháng) và ảnh hưởng đến
môi trường (ecological footprint). Do đó, vì Mỹ, Âu, Úc có dân
chủ, lại có khuynh hướng tiêu thụ quá nhiều năng lượng...
nên họ không thể có hạnh phúc như dân Bắc Triều Tiên? Tôi
cho rằng đây là một kết luận vô cùng "ngu xuẩn" của các
nhà trí thức thích... làm dáng xã hội và bị các chính trị
gia lợi dụng trắng trợn cho mục đích riêng tư.
Hạnh phúc hay lạc quan là trạng thái cảm nhận theo thời
điểm, theo tình thế, theo triết lý sống cá nhân, theo tâm lý
học đám đông và là một đo lường hết sức trừu tượng.
<em>Nhà báo Thu Hà: Thưa Luật sư Nguyễn Ngọc Bích, ông có chia
sẻ với những nhận xét trên của TS. Alan Phan không?</em>
<strong>LS. Nguyễn Ngọc Bích:</strong> Tôi cũng nghĩ như vậy! Vì
thực sự ra lạc quan là trạng thái tình cảm ngắn hạn,
trước một biến cố nào đó, nhìn thấy như thế nào, lạc
quan hay là bi quan. Hạnh phúc là vấn đề hoàn toàn khác, hạnh
phúc đòi hỏi một sự sung mãn về tinh thần vật chất, về
tình dục, hiện tại, tương lai, và vì những yếu tố ấy nó
sẽ kéo dài và mỗi người sẽ ở trong vị trí và tự khẳng
định mình. Hạnh phúc là cái mình cảm thấy thôi mà mình cảm
thấy những yếu tố kia mình hài lòng thì mới có thể nói là
hạnh phúc.
Với con số cuối năm vừa rồi báo The Economist họ có nói
đến hạnh phúc đó, những người 40 tuổi thì hạnh phúc hơn
những người 30 tuổi, thế thì họ mới bàn, họ bàn về quốc
gia giàu có, hạnh phúc làm sao, nhưng điều quan trọng mà tôi
tìm ra đó là hạnh phúc còn phụ thuộc vào: phái nam hay phái
nữ, nhân cách, hoàn cảnh bên ngoài và tuổi tác.
Cho nên giữa hạnh phúc và lạc quan khác nhau.
Dẫn chứng, với kết quả người Việt Nam có chỉ số lạc
quan, hạnh phúc cao, tôi có mấy lưu ý sau:
Thứ nhất, người đi thu thập tin đó là người Việt Nam hay
là người nước ngoài thì tâm lý cũng đã khác nhau rồi;
Thứ hai, như anh Chương nói tới vấn đề chọn mẫu; và thứ
ba là văn hóa sống. Ở quốc gia như Việt Nam thường có cảm
giác nhiều khi người ta không nói đúng như những gì đang
nghĩ. Có thể trong phạm vi hẹp người ta bộc bạch thật lòng
với nhau; mở rộng phạm vi giao tiếp một chút thì người ta
lại tỏ ra tế nhị, kín đáo; và, nếu được một tổ chức
hỏi thì nhiều người lại càng cân nhắc kỹ lưỡng khi ăn
nói.
Tôi nói giữa lạc quan và hạnh phúc khác nhau lắm là như vậy
đấy.
<strong>Ông Trần Sĩ Chương:</strong> Nói như anh Bích, cảm giác
lạc quan phải có độ dài nhất định thì mới có điều kiện
cụ thể để cấu thành hạnh phúc. Nhưng nếu phân tích trạng
thái vui buồn của mấy người đầu cơ bất động sản sẽ
thấy một thực tế đáng lưu ý.
Giả dụ, mấy năm vừa rồi, giá nhà đất lên rầm rầm, các
ông đầu cơ bất động sản sẽ rất lạc quan vì có thể
kiếm bộn tiền. Nếu giá cứ lên tiếp thì không nói làm gì,
nhưng bất ngờ qua một đêm, giá bất động sản đảo chiều
đi xuống thì chắc chắn cái cảm giác lạc quan của các ông
ấy cũng ngay lập tức đảo chiều xuống theo.
Từ đó sẽ thấy yếu tố lạc quan tạo nên hạnh phúc không
có giá trị bền vững; yếu tố "biết đủ là đủ" có lẽ có
giá trị tạo nên hạnh phúc bền vững hơn.
<strong>TS. Nguyễn Tường Bách:</strong> Từ cách lý giải của anh
Chương, tôi có suy nghĩ: Liệu một quốc gia như Bangladesh có
thể đột phá để trở nên giàu có hơn trong một vài năm tới
không? Cuba liệu có tạo ra mức tăng trưởng cao hơn trong thời
gian ngắn không? .... Chắc là không, vậy tại sao người dân
các nước đó vẫn có cảm giác hạnh phúc, lạc quan? Hay, một
quốc gia như Bắc Triều Tiên nếu được hỏi sẽ thế nào?
Biết đâu chỉ số hạnh phúc đo được cũng rất cao?....
Từ những câu chuyện có thực đó, tôi đành phải nghĩ thế
này: phải chăng sự giàu có được định nghĩa một cách khác
nhau. Đa số cho rằng giàu có là dồi dào về tiền của. Nhưng
ai đó đã nói một điều mà tôi rất tâm đắc, là giàu tiền
chưa chắc đã là giàu. Phải chăng, sự ít nhu cầu, ít đòi
hỏi mới là sự giàu có? Phải chăng đó là nguồn gốc tại
sao các nước Nam Mỹ, Á Châu, trong đó có nước ta chiếm vị
trí cao trong bảng xếp hạng hạnh phúc?
<strong>TS Alan Phan:</strong> Tôi cũng nghĩ khi người ta ít đòi
hỏi, ít nhu cầu thì ít bị thất vọng. Tuy nhiên, có một mẫu
số chung cho những nước chiếm thứ hạng cao trong bảng xếp
hạng chỉ số hạnh phúc: đó là vấn đề văn hóa.
Cách nay nhiều năm tôi thấy bảng xếp hạng chỉ số phát
triển kinh tế , trong nhóm giàu có là Nhật, Hàn, Đan Mạch....
Và nghèo nhất các nước thuộc châu Phi... Nhưng nếu xét theo
tiêu chí hạnh phúc thì bảng này bị đảo ngược lại. Rõ
ràng, Nhật bị coi là quốc gia có số vụ tự tử nhiều nhất,
nếu ai từng qua Nhật sẽ thấy người dân khá nghiêm túc, ít
khi cười. Trong khi đó, ở bên châu Phi, người ta cười hát
cả ngày. Cười nhiều thì ít bức xúc hơn. Có lẽ cảm giác
thỏa mãn còn có cả yếu tố văn hóa, gien di truyền....
<strong>Ông Trần Sĩ Chương:</strong> Đương nhiên. Vừa rồi TS.
Alan Phan đã dẫn chứng câu chuyện ở Hongkong. Vì sao các ông
chủ người Hongkong kém vui hơn người giúp việc, bởi vì họ
có nhiều thứ phải suy tư hơn, lo toan hơn, áp lực hơn. Những
người giúp việc làm những việc giản đơn, cuối tháng lĩnh
lương, có gì mà phải stress.
Tôi vẫn cho rằng, cảm giác hạnh phúc hay lạc quan là cảm
nhận cá nhân không thể đo lường được, nó tùy thuộc phần
lớn vao trạng thái, hoàn cảnh của mỗi người, chính phủ chi
có một vai trò phụ, ngoại trừ khi chính phủ làm cho môi
trường sống hàng ngày quá bi đát.
<h2>Đôi nét về khách mời</h2>
<span class="underlined-text">Ông Nguyễn Tường Bách có trên 40 năm
sống và làm việc ở CHLB Đức.</span>
Không chỉ là một tiến sĩ ngành vật lý, rồi trở thành một
doanh nhân xuất nhập khẩu thiết bị công nghiệp, cái tên
Nguyễn Tường Bách còn được mọi người biết đến trên
cương vị một người viết văn, dịch thuật nổi tiếng.
Năm vừa rồi TS. Nguyễn Tường Bách đã quyết định về sống
và làm việc tại Việt Nam.
<span class="underlined-text">Ông Alan Phan là Chủ Tịch Quỹ Đầu
Tư Viasa tại Hong Kong và Shanghai.</span> Du học Mỹ từ năm 1963,
ông đã làm việc tại nhiều công ty đa quốc gia ở Wall Street
và phát triển công ty Hartcourt của mình thành một tập đoàn
niêm yết trên sàn Mỹ với thị giá hơn 700 triệu dollars.
Ông sống và làm việc tại Trung Quốc từ 1999. TS. Phan tốt
nghiệp BS tại Penn State (Mỹ), MBA tại American Intercontinental
(Mỹ), Ph.D tại Sussex (Anh) và DBA tại Southern Cross (Úc).
<span class="underlined-text">Ông Trần Sĩ Chương là một nhà đầu
tư cá nhân trong các lĩnh vực Y tế, công nghệ thông tin, nhân
sự, tư vấn đầu tư, vận chuyển, thiết kế và quản lý xây
dựng.</span>
Với 20 năm kinh nghiệm tư vấn quản trị tài chính và chiến
lược doanh nghiệp tại châu Á, ông đã viết nhiều bài phân
tích về: đầu tư nước ngoài, phát triển doanh nghiệp, chính
sách kinh tế đổi mới, tài chính-ngân hàng, quan hệ Việt-Mỹ
và về các doanh nghiệp nhiều tiềm năng đang nổi lên ở Việt
Nam.
Ông tốt nghiệp trường U.C Berkeley School of Engineering, The London
School of Economics và The Johns Hopkins University School of Advanced
International Studies.
<span class="underlined-text">Luật sư Nguyễn Ngọc Bích đang điều
hành văn phòng luật DC Law tại TP. Hồ Chí Minh.</span> Ông là
luật sư tư vấn cho nhiều công ty tên tuổi và được nhiều
doanh nhân trong cũng như ngoài nước nhắc đến với sự kính
trọng.
Ngoài ra, ông còn tham gia giảng dạy về kinh tế thị trường
ở nhiều trường đại học và địa phương. Những trăn trở
của ông được viết trong nhiều cuốn sách và bài báo sắc
sảo về kinh tế, kinh doanh, giáo dục, triết học... đã thu hút
được một số lượng lớn độc giả.
Ông Nguyễn Ngọc Bích tốt nghiệp cử nhân Trường Luật Sài
Gòn năm 1972 và sau đó làm thạc sĩ tại trường Luật Harvard.
<em>Có một nghịch lý là nhiều quốc gia chậm phát triển có
chỉ số hạnh phúc vượt trội các quốc gia tiên tiến có nền
kinh tế phát triển. Tuy nhiên, người dân tại các quốc gia có
chỉ số hạnh phúc cao vẫn có nhu cầu tìm đến và xin được
định cư ở những quốc gia có chỉ số hạnh phúc thấp. Nên
hiểu nghịch lý này như thế nào? Đây cũng là nội dung thảo
luận tại kỳ 2 cuộc tọa đàm, mời quý vị đón đọc. Bài
viết thảo luận xin gửi về địa chỉ:
tuanvietnam@vietnamnet.vn</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7746), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét