<em><strong>Khánh An:</strong> Khánh An rất vui chào đón quý vị
đến với chương trình Café Wifi… Kỳ này, mời quý vị tái
ngộ với ông Bill Hayton, tác giả của cuốn sách "Vietnam –
Rising Dragon" và tiến sĩ Vũ Quang Việt, chuyên viên kinh tế
của Liên Hiệp Quốc, đã từng công tác trong ban cố vấn kinh
tế cho Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cùng với chị Ngọc Giao đại
diện cho Voice of Vietnamese American trong chủ đề bàn về những
rào cản hiện nay của nền kinh tế Việt Nam cũng như những
giải pháp đề nghị.</em>
<em>Đã có rất nhiều trí thức của Việt Nam cũng như hải
ngoại đã từng lên tiếng rất nhiều trong từng vấn đề trong
những sự kiện xảy ra gần đây với Việt Nam, với nền kinh
tế Việt Nam. Cuốn sách của ông Bill Hayton cũng có thể xem là
một ý kiến của một người đã từng sống, làm việc và có
nhiều kinh nghiệm đối với Việt Nam. Thưa ông Bill Hayton, ông
có thể cho quý thính giả biết trong thời gian mà ông làm việc
ở đó thì theo ông những gì là thuận lợi và những gì là
rào cản khiến cho Việt Nam không thể phát triển và trở thành
một con rồng châu Á như mong đợi của chính phủ cũng như
người dân?</em>
<strong>Ông Bill Hayton:</strong> Có nhiều quan điểm khác nhau về
vấn đề phát triển của Việt Nam. Rất nhiều người mà tôi
có dịp gặp họ cống hiến cho đất nước và muốn thấy
Việt Nam phát triển, muốn những tài năng của đất nước
được trọng dụng một cách hiệu quả. Nhiều người khác
lại chỉ muốn làm giàu cho bản thân mình và một số khác thì
trung dung, muốn điều tốt đẹp nhất cho đất nước nhưng
đồng thời cũng muốn có những lợi thế cá nhân trong quá
trình phát triển đó. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất đối
với các lãnh đạo Đảng Cộng Sản là để giữ vị trí lãnh
đạo đất nước, họ phải duy trì các thể chế chính trị
quan trọng nhất để hướng dẫn, điều khiển các lĩnh vực
trong xã hội, rồi họ có thể thả lỏng, cởi mở ra. Nhưng khi
cần có những quyết định lớn về các chính sách kinh tế,
chính trị thì phải bảo đảm là họ đứng ra lãnh trách
nhiệm.
Đó mới là điều quan trọng nhất. Đồng thời, họ nên là
một tổ chức khôn ngoan. Tôi không nói là tất cả các chính
sách đều khôn ngoan, nhưng họ nên tham khảo và nhìn ra các ý
tưởng trên thế giới để tìm một con đường tốt nhất để
lãnh đạo. Họ cũng nên linh hoạt, có thể đi theo một con
đường nhưng khi nhận thấy chiều hướng đó xấu đi thì có
khả năng thay đổi để chuyển hướng như chúng ta đã thấy
một vài lần trong những năm qua khi mà các chính sách phát
triển cho phép doanh nghiệp kiếm được nhiều lợi nhuận hơn,
mở rộng ra, trở thành các liên doanh. Sự phát triển này cũng
gây ra nhiều vấn đề cho năm 2009, chẳng hạn như lạm phát
rất cao, làm thiệt hại trên nhiều lĩnh vực. Đây có thể là
thời điểm để chuyển hướng và thay đổi các chính sách theo
hướng phát triển bền vững hơn, để ổn định lại kinh tế
vì họ nhận thấy rằng đã đi theo hướng phát triển quá mạo
hiểm.
Do đó có thể thấy, Việt Nam không phải là nước chỉ đi theo
một hướng định sẵn nhưng có khả năng thay đổi. Tuy nhiên,
một vấn đề mà Việt Nam đang gặp phải là đất nước bị
chi phối bởi những người thân cận giàu có của các Đảng
viên. Những người này có khả năng làm mất ổn định kinh
tế, họ có thể "lái" các chính sách theo hướng có lợi
riêng cho bản thân nhưng dĩ nhiên là vẫn tuân thủ đường
hướng mà họ biết chắn chắn là sẽ xảy ra, đó là kết
hợp giữa tự do kinh tế và vai trò kiểm soát của Đảng Cộng
Sản trên những tập đoàn kinh tế chủ chốt. Một khi để cho
nhóm người này nắm được các thể chế quan trọng hay dù
chỉ ở vị trí cố vấn cho các chính sách thôi thì lúc đó
chắc chắn Việt Nam sẽ gặp trở ngại lớn.
<h2>Một tiếng chuông cảnh báo</h2>
<em><strong>Khánh An:</strong> Vâng, cám ơn ông Bill. Chị Ngọc Giao,
với cương vị là một người Việt Nam ở hải ngoại, chị có
quan tâm nào muốn đặt ra với hai vị trên không?</em>
<strong>Chị Ngọc Giao:</strong> Thưa vâng. Giao có rất nhiều quan
tâm. Điều thứ nhất, Giao nghĩ cả ông Bill lẫn TS. Việt đều
nói đến điểm chính là Đảng Cộng Sản đã nắm toàn quyền
chỉ huy về kinh tế cũng như về chính trị, đã không cho tự
do báo chí cũng như không có tam quyền phân lập. Một trong
những điều mà Bill trong quyển sách của ông và TS. Việt cũng
đã nói đến là Đảng quyết định tất cả các chương trình
đầu tư và không có lý do chính đáng, không đúng với cách
làm việc mang lại lợi tức cho dân chúng nhưng lợi tức đó
lại chuyển vào gia đình, chuyển vào túi tiền của một vài
đảng viên, làm cho những gia đình đó thật giàu và họ trở
lại có quyền quyết định chính sách quốc gia.
Một tiến sĩ luật khoa của Việt Nam, người có công đi tìm
hiểu và giúp Việt Nam vào WTO là tiến sĩ luật khoa Phạm Sinh
Nghĩa, đã nêu ra vấn đề này vào những năm 2006, 2007, trùng
hợp với thời gian Bill Hayton ở đó, nói rằng doanh nghiệp
ngoài khơi bơi trên doanh nghiệp nhà nước, tức là doanh nghiệp
nhà nước do nhà nước đứng ra và tạo ra những công trình,
những dự án ma đưa vào doanh nghiệp ngoài khơi. Doanh nghiệp
ngoài khơi đó là những doanh nghiệp ma, được những người
trong đảng, đảng viên đứng ra làm chủ nhưng lại chuyển
tiền vào đó và tiền đó đi ra ngoại quốc.
Thành ra những điều mà TS. Việt nêu ra chẳng hạn như Vinashin
là một công ty đóng tàu mà lại có quyền mở nhà băng và làm
rất nhiều điều khác. Bill trong những bài viết của ông, ở
chapter đầu tiên trong quyển "Vietnam – Rising Dragon", ông nói
đến trường hợp Việt Nam là một "playground" của Communist
Capitalist. Bill nói rõ ràng là đảng Việt Nam đã biến kinh tế
Việt Nam thành chỗ chơi của họ, "playground" của họ và
họ tha hồ lạm dụng quyền hành và lạm dụng tiền bạc của
tất cả những người đầu tư đổ vào.
Hôm trước, vào ngày 14/6, Giao đi tham dự ở đây, tại D.C.
này, cuộc kỷ niệm "15 năm bang giao quan hệ Việt – Mỹ",
thì có một người trẻ Việt Nam sinh ra tại California, bố mẹ
là người tỵ nạn, anh ta nói rằng bây giờ anh ta thành công
và bây giờ anh ta về lại Việt Nam và đầu tư tại Việt Nam.
Anh ta nói đó là một "rosy picture", tiền ở ngoại quốc
đổ về Việt Nam rất nhiều và anh ta làm việc với những
người rất giàu. Họ tiêu tiền không ngại và họ đi toàn
Bentley và Mercedes, anh ta bảo rằng những người Việt Nam tại
hải ngoại nên về đầu tư tại Việt Nam, thì cái đó là sự
ngây thơ của lớp trẻ Việt Nam tại hải ngoại lớn lên và
đi về Việt Nam chỉ thấy sự hào nhoáng bề nổi, mà không
thấy được những gì Bill Hayton đã thấy. Cho nên quyển sách
của Bill sẽ là một tiếng chuông để đánh thức những
người còn có cái nhìn sai lầm về sự phát triển của Việt
Nam.
<strong>Ông Bill Hayton:</strong> Cám ơn rất nhiều. Tôi hy vọng là
như thế. Tôi mong là cuốn sách, dĩ nhiên không thể nói cho
bạn biết hết về Việt Nam, nhưng sẽ là một khởi điểm
để bạn bắt đầu tìm hiểu và khám phá phần còn lại. Tôi
cố gắng kết hợp, nghĩa là tôi rất tôn trọng những thành
tựu mà Việt Nam đã đạt được trong suốt 20, 25 năm qua,
nhưng bên cạnh đó cũng có lời cảnh báo là liệu sự phát
triển này sẽ đi đến đâu. Chúng ta vừa mới thấy trường
hợp của tập đoàn tàu thủy Vinashin đó thôi, nếu những vấn
đề cứ để tồn đọng, chúng sẽ trở thành vấn đề lớn
liên quan đến hàng tỷ đô-la và làm ảnh hưởng chung đến
nền kinh tế. Sẽ chẳng có lợi gì nếu cứ giả bộ như vấn
đề không tồn tại và hy vọng nó sẽ qua đi, thay vì cần
phải mổ xẻ và giải quyết nó.
<h2>Nguy cơ khủng hoảng?</h2>
<em><strong>Khánh An:</strong> Vâng. Thưa TS. Việt, không biết là
ông giải thích như thế nào khi mức tăng trưởng của Việt Nam
hiện nay vẫn đang rất cao?</em>
<strong>TS. Vũ Quang Việt:</strong> Tôi thấy là nếu so sánh bây
giờ với thời trước kia thì nó thấp hơn. Thời ông Kiệt,
ông Khải là lạm phát đã đưa từ mấy trăm phần trăm xuống
còn một vài phần trăm và nợ gần như không có gì. Thế thì
phải nói là cái phát triển bây giờ đang đi tới nguy cơ, nếu
mà Việt Nam không nhìn thấy thì tới một lúc nào đó, nó sẽ
gây ra một cuộc khủng hoảng lớn.
Tại sao tôi nói như vậy? Là vì hồi xưa, cùng lắm là tỷ lệ
đầu tư trên GDP là khoảng 30%, 33%. Bây giờ nó lên đến 42%,
có nghĩa là mình làm được 100 đồng thì 42 đồng để đầu
tư, một tỷ lệ cao nhất thế giới bây giờ, thì tốc độ
phát triển chỉ còn 5 – 6% thôi, trong khi hồi xưa là 7 – 8%.
Thế thì chúng ta thấy là đầu tư càng lớn mà tỷ lệ phát
triển càng thấp, đầu tư lớn lại phải nhập khẩu nhiều,
đủ mọi thứ nhập khẩu, do đó bây giờ thiếu hụt cán cân
rất là lớn. Trong trường hợp đó lấy tiền đâu mà trả?
Bây giờ còn tiền mà người ta đầu tư vào, Việt kiều gửi
tiền về v.v… thì còn có thể trả nợ được, nhưng mà càng
ngày mức mượn càng lớn lên và đến lúc nào đó mất khả
năng trả nợ. Thế bây giờ tiếp tục tình trạng này bao nhiêu
lâu nữa? Tôi nghĩ rằng không lâu lắm đâu, nếu tiếp tục
tình trạng này thì nền kinh tế Việt Nam sẽ có một cuộc
khủng hoảng toàn diện.
Thế bây giờ chúng ta nhìn lại, có một điều mà tôi rất băn
khoăn là trong tất cả những vấn đề phát triển này thì
người nông dân Việt Nam là người khốn khổ nhất. Tại sao
như vậy? Là vì cho đến bây giờ, tất cả các hoạt động
về sản xuất khác, tư liệu sản xuất (capital) đều được
tư hữu hóa hết, ngoại trừ người nông dân, cái mà để họ
làm ra đồng tiền là đất đai thì đất đai đó vẫn là công
hữu, tức là nhà nước, tất cả các cấp chính quyền đều
có thể lấy đất đó để đưa cho tư hữu hóa, đưa cho công
nghiệp, mà cái giá họ trả cho nông dân là cái giá do chính
quyền đặt ra, chứ không phải cái giá mà hai bên nói chuyện
với nhau để có một cái giá trên thị trường.
Cho nên khi nền kinh tế phát triển thì tất cả mọi thứ,
đất đai cũng lên, thế nhưng người nông dân lại không
được hưởng cái này vì nhà nước, chính quyền quyết định
giá. Do đó, người được hưởng là người lấy lại đất,
tức là chính quyền và những công nghiệp, công ty tư nhân hay
không tư nhân được giao đất. Tại sao người ta phải đi
biểu tình như bây giờ? Đó là vì vấn đề này. Đã đến lúc
phải tư hữu hóa ruộng đất để bảo vệ quyền lợi của
người nông dân.
<em><strong>Khánh An:</strong> Vâng, cám ơn TS. Việt. Theo những
nhận xét vừa rồi thì có những đề nghị nào mà quý vị
nghĩ rằng nó sẽ giúp cải thiện tình trạng hiện nay của
Việt Nam không?</em>
<strong>Ông Bill Hayton:</strong> Điều quan trọng nhất, với tư
cách là một phóng viên, theo tôi là mọi người phải được
tự do tìm hiểu và thông báo các vấn đề mà họ biết. Lấy
ví dụ như trường hợp của Vinashin, trong những năm qua, rất
nhiều người biết là tập đoàn này có vấn đề nhưng những
vấn đề đó không được đưa lên báo chí theo lối chính
thống, cho nên mọi người chỉ giữ ở mức độ câu chuyện
phiếm với nhau. Và khi câu chuyện bị bể ra, tôi nghĩ là còn
nhiều câu chuyện khác cần được khám phá.
Tôi nghi rằng sở dĩ mà chúng ta biết được câu chuyện của
Vinashin, theo tôi, một trong những nguyên nhân chính đó là nó
xảy ra vào thời điểm đang chuẩn bị cho kỳ Đại hội Đảng
sắp tới và mọi người sử dụng vụ việc này như một công
cụ để tấn công thủ tướng và những người ủng hộ ông.
Theo tôi thì sau khi Đại hội Đảng kết thúc, những thông tin
như thế này sẽ rất khó được đưa ra công chúng. Cũng giống
y như trường hợp của PMU 18 vào thời điểm 5 năm trước, lý
do mà chúng ta biết đến vụ việc này là vì nó diễn ra ở
thời điểm xảy ra tranh chấp trong nội bộ Đảng.
Tôi không thể đưa ra một chính sách cụ thể cho Việt Nam
nhưng tôi nghĩ người ta đang quản trị đất nước theo cách
tránh để vấp phải những sai lầm của các nước khác. Họ
cố gắng phát triển theo hướng cân bằng để mọi miền đất
nước được hưởng lợi từ sự phát triển này. Nhưng vấn
đề là ở chỗ, như tôi đã nói trước đó, là có một số
gia đình chủ chốt nắm giữ quyền lực, có ưu thế trong việc
hưởng các lợi ích và họ còn có thể chi phối các chính
sách, trong khi không có bất cứ sự chỉ trích hay lên tiếng
từ bên ngoài thì như vậy tôi nghĩ, tình hình sẽ trở nên
tồi tệ hơn.
<strong>TS. Vũ Quang Việt:</strong> Lúc trước kia, khi Việt Nam
gặp khó khăn thì cũng là đảng lãnh đạo và họ có những
người lãnh đạo biết nghe, có những thay đổi. Chính vì vậy
mới có những đổi mới và bây giờ Việt Nam mới dễ thở
hơn. Như ông Bill Hayton nói là vì kết quả của đổi mới,
đời sống khá hơn mà nhiều người không ai còn nghĩ đến
vấn đề chống đối chính phủ, miễn là đời sống khá hơn.
Nhưng mà vấn đề như tôi đặt ra là nếu chính phủ này không
nghe và không thay đổi thì đời sống sắp tới có thể có nguy
cơ khốn khổ hơn, nó có thể trở thành những cuộc khủng
hoảng kinh tế mà tôi nghĩ là khó lòng mà gạt bỏ nó ra.
Những điều mà ông Bill Hayton nói và quyển sách của ông thì
tôi thấy đấy là những ý kiến tốt để những người trong
chính quyền nên đọc, nên thấy và nên nghĩ làm gì để thay
đổi hệ thống hiện tại cho nó khá hơn.
<em><strong>Khánh An:</strong> Vừa rồi là ý kiến của tiến sĩ
Vũ Quang Việt. Khánh An hẹn gặp lại quý vị trong chương trình
kỳ tới, với sự góp mặt thêm của Tiến sĩ Đinh Xuân Quân,
cố vấn chính phủ trong thời thủ tướng Phan Văn Khải, để
bàn về quá trình cải tổ kinh tế của Việt Nam trong những
năm qua. </em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6785), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét