thực lực Trung Quốc, trong lãnh vực kinh tế cũng như quân sự.
Gần đây có một nhà báo rất uy tín và không ưa gì Trung Quốc
đã viết rằng trong mươi năm nữa sức mạnh quân sự của
nước Tầu sẽ bằng nước Mỹ. Lầm to. Sức mạnh quân sự có
thể đếm được bằng số tiền chi trong việc quốc phòng mà
suy ra. Hiện nay ngân sách quốc phòng của Mỹ khoảng 700 tỷ
Mỹ kim một năm, lớn bằng tổng số ngân sách của các nước
khác trên thế giới cộng lại. Giáo Sư Bùi Mẫn Hân đã nghiên
cứu về nước Tầu của ông suốt đời, năm ngoái đã tiên
đoán trong 72 năm nữa thì ngân sách quốc phòng của "cả Á
Châu" mới hy vọng lớn bằng ngân sách Mỹ. Ðến lúc đó thì
không biết còn người dân nước nào muốn đánh nhau nữa hay
không!
Người ta cũng đầy những ảo tưởng về kinh tế Trung Quốc.
Nhân tin tức nói Tổng Sản Lượng Nội Ðịa của Trung Quốc
đã lên hàng thứ hai trên thế giới, trong bài trước, mục này
đã viết về các nhược điểm của nền kinh tế nước này.
Xin trình bày thêm những chỗ suy nhược khác để quý vị độc
giả thấy rõ hình ảnh kinh tế Trung Hoa, để biết con "Cọp
Giấy" này chưa có gì đáng sợ.
Một yếu tố giúp Trung Quốc trở thành khu nhà máy chế tạo
của thế giới là nhân công rẻ tiền; lực lượng đông đảo
các nông dân, công nhân thiếu việc làm, nên họ chấp nhận
lương rất thấp. Họ sản xuất hàng hóa tung ra khắp thế
giới, đem ngoại tệ về cho ngân hàng trung ương. Hàng trăm
triệu thanh niên từ nông thôn lên thành phố sẵn sàng đổ mồ
hôi trong xưởng máy, vì dù bị chủ nhân "bóc lột" thì
mức sống cũng còn khá hơn là tiếp tục đổ mồ hôi trên
đồng ruộng mà không đủ ăn. Họ hoan nghênh tư bản ngoại
quốc đầu tư. Năm 1962 nhà kinh tế Joan Robinson người Anh khôi
hài rằng: "Nỗi khốn nạn vì bị tư bản bóc lột so ra cũng
không thể nào đau bằng nỗi khốn nạn vì không có ai bóc
lột!" Các công ty ngoại quốc đã bỏ vô nước Tầu 500 tỷ
đô la, đang sử dụng 16 triệu công nhân. Trong số 200 công ty
xuất cảng nhiều nhất ở Trung Quốc có 153 công ty do người
nước ngoài làm chủ một phần hay hoàn toàn. Trả lương thấp
để dễ xuất cảng; toàn dân nhịn tiêu thụ để tiết kiệm,
đó là những bí quyết thành công của Trung Quốc trong 30 năm
đổi mới kinh tế vừa qua.
Các bí quyết đó đang dần dần biến mất vì dân chúng đang
thay đổi. Thành phần lao động trẻ từ 15 đến 29 tuổi giảm
đi nhiều, còn lớp tuổi già tăng lên. Một bằng cớ là trong
hai năm vừa qua số sinh viên ghi tên vào đại học giảm liên
tục. Nhà dân số học Sái Phương (Cai Fang), thuộc Viện Khoa
Học Xã Hội ở Bắc Kinh, từ 5 năm trước đã báo động
nước Trung Hoa sẽ thiếu nhân lực. Có hơn 100 triệu người
Trung Hoa ở vào lớp tuổi từ 65 trở lên, chiếm khoảng 8% dân
số. Ðến năm 2017, Sái Phương tính toán, lớp tuổi này sẽ
chiếm 10% dân số. Trong 25 năm từ 2005 đến 2030 số người
trong tuổi làm việc (từ 15 đến 64 tuổi) chỉ tăng trung bình
0.4% mỗi năm. Trong thời gian đó trên toàn thế giới lớp tuổi
lao động này gia tăng với tỷ lệ 1.2% một năm, gấp ba lần.
Lớp tuổi sắp về hưu (50 đến 64) sẽ tăng thêm 67%.
Giáo Sư Bùi Mẫn Hân, đang sống ở Mỹ, nêu thống kê của Bộ
Lao Ðộng Xã Hội Trung Quốc cho biết người Trung Hoa mỗi ngày
già hơn. Vào năm 2005 thì tuổi đứng giữa trong dân số Trung
Hoa là 32.5 tuổi (median, tiếng Việt gọi là Trung Số, tức là
có 50% già hơn và 50% trẻ hơn tuổi này, khác với số trung
bình). Với đà dân số thay đổi hiện nay, đến năm 2020, tức
là 10 năm nữa thôi, tuổi đứng giữa ở bên Tầu sẽ lên xấp
xỉ 38. Như vậy thì đến năm 2020 gần một nửa dân số nước
Tầu sẽ thuộc lớp 40 tuổi trở lên. Một cuộc nghiên cứu
gần đây phỏng vấn các nông dân có ý định lên thành phố
làm việc hay không; hơn 15% những người trả lời "không"
đã nêu lý do vì tuổi đã già; mà thật sự thì họ chưa tới
40 tuổi. Lực lượng lao động năng nổ nhất xây dựng kinh tế
Trung Hoa đang trở về già!
Cũng theo thống kê của bộ Lao Ðộng Xã Hội Trung Quốc lớp
tuổi từ 60 trở lên chiếm 11% dân số vào năm 2005, đến năm
2020 sẽ chiếm hơn 17%. Tới năm 2030, tức là 20 năm nữa, sẽ
có 351 triệu người Tầu già hơn 60 tuổi, chiếm gần một
phần tư dân số (23%). Người già không làm việc nữa, bọn
trẻ phải nuôi. Vào năm 2005 cứ 5 người làm việc nuôi một
người nghỉ hưu; tới năm 2030 vì số người già tăng lên, cứ
2 người làm việc là phải nuôi một người nghỉ hưu. Ít
người làm việc hơn thì kinh tế tăng chậm hơn, ai cũng hiểu.
Mười năm trước vào năm 2000, lợi tức bình quân tăng 5.3%
một năm. Nhưng đến năm 2020 tức là trong 10 năm nữa tỷ lệ
gia tăng sẽ chỉ còn 2.9%. Nhìn vào thành phần các lứa tuổi
trong dân số thì ở Á châu Nhật Bản cũng giống như Trung
Quốc. Còn Việt Nam, Ấn Ðộ trái lại, là những quốc gia trẻ
trung đang lên.
Khi tỷ số người trong lớp tuổi già tăng thì số chi tiêu về
y tế trong cả xã hội sẽ tăng theo. Do đó, tỷ lệ tiết kiệm
sẽ giảm. Chi phí sản xuất sẽ cao hơn vì số công nhân hiếm
hoi sẽ đòi tăng lương. Hai lợi thế cạnh tranh của Trung Quốc
trong mấy chục năm qua sẽ biến mất, là lực lượng nhân công
rẻ và tỷ lệ tiết kiệm cao. Hiện nay các công ty ở Trung
Quốc đang chuyển cơ sở sản xuất tới những vùng "sâu và
xa" để khai thác số nhân lực trẻ chưa chịu đi tìm việc
ở những tỉnh gần bờ biển. Trùng Khánh ở tỉnh Tứ Xuyên
(82 triệu dân) ở miền Tây đang phát triển rất nhanh. Ngay các
tỉnh phía Ðông như An Huy (62 triệu dân) cũng đưa chính sách
hấp dẫn giới đầu tư ngoại quốc, trong năm 2009 đã thu hút
được gần 4 tỷ Mỹ kim do ngoại quốc đầu tư vì ở đó
lương còn thấp và đất giá rẻ. Nhưng các lợi thế đó đang
dần dần biến mất.
Khi nhân lực bắt đầu thiếu hụt, người lao động sẽ đòi
tăng lương. Chúng ta đã đọc tin các cuộc đình công tại
những hãng Honda, Foxcom (của Ðài Loan) khiến ban giám đốc
phải tăng lương từ 20% đến 30%. Ðạo luật Lao Ðộng ban hành
đầu năm 2008 đã cho phép công nhân được hưởng quyền làm
việc theo hợp đồng khiến cho giới lao động có thêm vũ khí
đấu tranh. Ðúng như Karl Marx mô tả hơn 150 năm trước, khi
giới vô sản có cơ hội tụ tập lại trong các xưởng máy,
họ dần dần "giác ngộ quyền lợi giai cấp" của mình.
Trong các cuộc đình công tại 3 công xưởng hãng Honda tại
Quảng Ðông, thành phần công nhân năng động nhất là các sinh
viên trường dậy nghề đến thực tập. Những công nhân có
học hơn thì cũng ý thức và đòi hỏi quyền lợi cao hơn. Lớp
công nhân trẻ không so sánh lợi tức của họ với đám chú
bác, anh chị còn lam lũ cầy cấy ở đồng ruộng, như công
nhân trong thế hệ 1980, 90 nữa. Bây giờ họ có những khát
vọng cao hơn, muốn được sống như những người dân thành
thị; tầng lớp trung lưu mới đang thành hình.
Ai cũng phải thấy là giới lao động ở Trung Hoa đang bị bóc
lột. Trong các ngành công nghiệp chế tạo, có 112 triệu công
nhân, trong đó 70% làm về kim loại. Lương của họ trung bình
được trả chưa đến một đô la (US$ 0.81), chưa bằng 3% lương
người thợ làm cùng một việc ở Mỹ. Cho nên, họ đang đứng
lên đòi tăng lương. Trong 5 năm từ 2002 đến 2006, lương trung
bình đã tăng 9% một năm, ở thành phố tăng 11% vì sinh hoạt
đắt đỏ. Chi phí nhân lực ở Trung Quốc đang tăng lên, cao
bằng người thợ ở Phi Luật Tân hay Thái Lan. Nhiều thành phố
đã tăng lương tối thiểu 20%. Công nhân hãng Honda ở Phật
Sơn, Quảng Ðông, đình công đòi hỏi và được tăng lương
47%. Cuộc đình công này xẩy ra trong lúc 25 triệu công nhân
"di dân nội địa" mất việc phải quay về làng, và sau khi
tỉnh Quảng Ðông trù phú nhất nước đã đóng cửa 670,000 cơ
sở sản xuất nhỏ ở Quảng Châu, Ðồng Quan và Thẩm Quyến.
Ðiều đó cho thấy trong tương lai giới lao động Trung Quốc
sẽ đòi được chia phần xứng đáng trong nồi cơm kinh tế
quốc gia. Giá thành trong việc sản xuất sẽ tăng lên, Trung
Quốc sẽ mất một lợi thế cạnh tranh trên thế giới. Trong
tháng 5 năm 2010 số đầu tư ngoại quốc vào Trung Hoa đã giảm
12% so với cùng thời kỳ năm trước.
Khi lương bổng được tăng lên thì người lao động trẻ sẽ
dùng để tiêu thụ chứ không tiết kiệm như lớp cha anh họ.
Vì thế, tỷ lệ tiết kiệm của người dân Trung Hoa nói chung
sẽ xuống thấp; một lợi thế cạnh tranh khác sẽ bị sút
giảm. Nhưng các hậu quả kinh tế của sự thay đổi trong dân
số không quan trọng bằng những hậu quả xã hội và chính
trị. Chính vì vậy mà ông Ôn Gia Bảo mới nói đến cải tổ
chính trị như một điều cần thiết, nếu không thì kinh tế
sẽ khựng lại.
Giáo Sư Hoàng Á Sinh năm ngoái mới xuất bản cuốn "Kinh tế
tư bản với đặc tính Trung Hoa, Capitalism with Chinese
characteristics." Ông là người Trung Quốc, chỉ sang Mỹ sau khi
đã tốt nghiệp đại học, cho nên hiểu biết về nước Trung
Hoa sâu xa hơn nhiều nhà nghiên cứu ngoại quốc.
Cuốn sách này giành một chương viết về Thượng Hải, nơi
được coi là lớn lên nhanh nhất nhưng cán bộ bảo thủ nhất
và tham nhũng nhất nước. Ông tham khảo tài liệu của chính
phủ Bắc Kinh, thấy từ năm 2000 những người nghèo nhất ở
thành phố này đã nghèo hơn. Ðây là thành phố được coi là
trung tâm kỹ thuật cao, nhưng số bằng sáng chế ở đây ít
hơn ở các tỉnh Triết Giang và Quảng Ðông.
Giáo Sư Hoàng Á Sinh thấy thập niên 1980 là giai đoạn Trung
Quốc phát triển sâu và rộng nhất, đặc biệt là ở các vùng
nông thôn, chính là nhờ chính trị thay đổi. Số sản xuất
trong thập niên 1980 lên cao là nhờ những xí nghiệp tư nhân ở
khắp các vùng nông thôn. Những xí nghiệp hương thôn (Township
and Village Enterprises, TVE) phần lớn là tư doanh: 10 triệu trong
số 12 triệu xí nghiệp đó hoàn toàn do tư nhân làm chủ. Sản
năng của họ cao gấp bội các doanh nghiệp nhà nuớc. Chính
lớp doanh nhân gốc nông dân đã đẩy nền kinh tế cả nước
đứng dậy.
Nguyên do chính là nhờ những thay đổi trong không khí chính
trị. Chính trị tự do hơn giúp kinh tế mạnh hơn. Giáo Sư Bùi
Mẫn Hân, một người Trung Quốc khác đang ở Mỹ, cũng nhận
xét rằng hầu hết các thay đổi chính trị quan trọng ở Trung
Quốc đã diễn ra trong thập niên 1980. Thí dụ quyết định
buộc các nhân viên nhà nước và quốc hội đến hạn tuổi
phải về hưu, cải tổ hệ thống tư pháp, gia tăng quyền lực
cho quốc hội, thí nghiệm cho dân bàu trực tiếp chính quyền
hương thôn. Các chính sách đó đều được đưa ra trong giai
đoạn 1980, tạo nên một không khí phấn khởi. Cùng lúc đó,
nông dân được vay vốn dễ dàng hơn, nhờ thế những xí
nghiệp hương thôn mở ra khắp nơi giảm bớt nạn khiếm dụng.
Bây giờ thì tiền bạc được đổ vào các doanh nghiệp nhà
nuớc.
Biến cố Thiên An Môn năm 1989 đã khiến Bắc Kinh thay đổi.
"Ðảng Thượng Hải" cầm đầu nước Trung Hoa! Cộng sản
Trung Hoa lo củng cố địa vị, bảo vệ các cán bộ trung thành.
Họ bắt đầu bỏ rơi nông dân, xây dựng lớp trung lưu thành
thị phần lớn là cán bộ, đảng viên, tập trung dưới sự
bảo trợ của đảng. Từ thập niên 1990, đảng cộng sản đã
sao lãng giới tư doanh ở nông thôn, không được cấp tín dụng
dễ dàng như trước. Tiền bạc được dành cho thành phố, nơi
tập trung các cán bộ và gia đình của họ. Chính quyền can
thiệp để giữ tỷ lệ tăng trưởng cao gần 10% qua các vụ
đầu tư thiếu hiệu quả. Nhưng con đường đó không thể bền
vững được.
Nhà nước can thiệp có thể gây hiệu quả trong giai đoạn bắt
đầu công nghiệp hóa. Ngay tại Liên xô trong những năm từ 1930
đến 1950, mô hình tập trung chỉ huy cũng có hiệu quả. Nhưng
trong những bước tiếp theo thì mô hình đó lỗ rõ nhược
điểm không thể cứu vãn. Khi các nước Á Ðông phát triển
kinh tế trong thập niên 1970, ở Nam Hàn, Ðài Loan kinh tế phát
triển cùng lúc với phong trào dân chủ hóa. Giới lao động
Trung Quốc đang tranh đấu để trở thành tầng lớp trung lưu.
Họ sẽ có những khát vọng tự do dân chủ. Khi chính quyền
cộng sản Trung Hoa chịu thua, cho phép người dân được lãnh
lương cao hơn, được tiêu thụ nhiều hơn, thì họ cũng ý
thức được rằng họ phải được công nhận là những công
dân thực thụ, với đủ các quyền ghi trong Hiến Pháp.
Hiện nay lợi tức bình quân của người Trung Hoa cũng chỉ lớn
bằng người dân các nước Alabnia hay El Salvador. Còn lâu mới so
sánh được với người Mỹ. Chính nhờ cơ cấu xã hội cởi
mở, tự do, nước Mỹ mới sinh ra được những công ty như
Microsoft, Google, Apple. Một chế độ độc tài không thể nào
khích lệ người dân mở mang sáng kiến, táo bạo đầu tư. Ðó
là nhược điểm căn yếu trong nền kinh tế Trung Quốc. Nếu
không dân chủ hóa sớm thì sẽ không thể nào vượt qua được
chướng ngại này. Biết như vậy, nước Việt Nam chúng ta phải
tránh, không nên bước vào ngõ cụt của Bắc Kinh. Phát triển
kinh tế phải đi song song với quá trình dân chủ hóa.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6307), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét