mục, đến quý 2 năm nay kinh tế Trung Quốc đã vượt qua Nhật
Bản trở thành nền kinh tế lớn nhất châu Á, thứ hai thế
giới, sau Mỹ. Sự kiện này sẽ có ảnh hưởng như thế nào
đến kinh tế toàn cầu, đến các quan hệ trong vùng Đông Á và
Đông Nam Á?</em>
<strong><em>Huỳnh Hoa</em></strong></div>
<strong><center>**</center></strong>
<div class="boxleft200"><img
src="http://img340.imageshack.us/img340/2426/danluanorg001.jpg" /><div
class="textholder">Cho dù vươn lên vị trí thứ 2 thế giới về
kinh tế thì về chính trị, Trung Quốc vẫn đi dưới cái bóng
của Mao Trạch Đông. Ảnh Reuters</div></div>
Hôm thứ Hai (16-8), văn phòng nội các Nhật Bản công bố báo
cáo nhanh số liệu kinh tế cho thấy, tổng sản lượng GDP của
nước này trong quý 2 là 1.288 tỉ USD, thấp hơn một chút so
với 1.339 tỉ USD của Trung Quốc. Tuy tính chung cả 6 tháng đầu
năm thì GDP của Nhật Bản vẫn cao hơn Trung Quốc một chút –
2.587 tỉ USD so với 2.532,5 tỉ USD – song với xu thế của quý
2, việc kinh tế Trung Quốc vượt qua Nhật Bản trong năm nay là
điều chắc chắn. Cũng theo số liệu của Nhật, trong quý 2,
kinh tế nước này chỉ tăng trưởng 0,4%, thấp xa so với mức
dự báo 2,3% và càng xa so với mức tăng trưởng 10,1% của Trung
Quốc.
Chỉ mới 5 năm trước, GDP của Trung Quốc là 2.300 tỉ USD,
bằng một nửa của Nhật, song trong vài năm qua, Trung Quốc đã
lần lượt vượt qua Anh, Pháp và Đức, bây giờ vượt qua cả
Nhật Bản. Đà tiến triển nhanh chóng của nền kinh tế này
khiến người ta dự báo khoảng một thập niên nữa Trung Quốc
sẽ vượt qua Mỹ (GDP năm 2009 của Mỹ là 14.000 tỉ USD) để
trở thành nền kinh tế lớn nhất hành tinh.
Thực ra, sự kiện kinh tế Trung Quốc vượt qua Nhật Bản không
gây ngạc nhiên vì đã được dự báo từ rất lâu: hai thập
niên qua kinh tế Nhật bị trì trệ trong khi Trung Quốc tiến
nhanh với tốc độ tăng trưởng xấp xỉ 10% mỗi năm. Nhưng dù
sao, <strong>đây cũng là một "cột mốc" trong kinh tế thế
giới, đánh dấu một sự thay đổi mà theo đó thế giới sẽ
phải thích ứng với một siêu cường kinh tế mới.</strong>
Nhật Bản đã từng giữ vị trí nền kinh tế lớn thứ hai
thế giới bốn thập niên liên tiếp, nhưng so với Nhật, Trung
Quốc hiện nay có lợi thế khác hẳn. Do vẫn là một "quốc
gia đang phát triển" nên Trung Quốc còn nhiều dư địa để
tiến tới. Tính theo thu nhập bình quân đầu người, với mức
3.600 USD/người/năm, Trung Quốc ngang với những nước nghèo như
Algeria, El Salvador và Albania, còn cách khá xa so với thu nhập
của người Nhật Bản hay người Mỹ – vào khoảng 46.000
USD/người/năm. Theo báo Wall Street Journal, đến cuối năm nay,
các nền kinh tế lớn nhất thế giới, theo thứ tự sẽ là
Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Đức, Pháp, Anh, Ý và Brazil.
**
Do quy mô dân số khổng lồ và năng động, trong những năm gần
đây Trung Quốc đã có ảnh hưởng mạnh tới kinh tế thế
giới, nhất là từ khi các nước công nghiệp bị rơi vào
khủng hoảng tài chính. Nhiều quyết định của Trung Quốc, từ
việc mua nguyên liệu đến chính sách tỷ giá, đều có tác
động rộng và xa ngoài biên giới của nước này. Là công
xưởng của thế giới, Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn trong
thương mại toàn cầu, tích lũy quỹ dự trữ ngoại tệ khổng
lồ và có nhu cầu tiêu thụ rất nhiều dầu mỏ, than đá,
quặng sắt cùng nhiều tài nguyên thiên nhiên khác. Ông Vương
Đào (Wang Tao), nhà kinh tế của ngân hàng UBS tại Bắc Kinh cho
rằng: "Trung Quốc vẫn là một nền kinh tế đang phát triển
và có tác động lớn nhất tới giá cả nguyên liệu trên khắp
thế giới, từ Nga, Ấn Độ, Úc sang tới châu Phi và châu Mỹ
Latin".
Để bảo đảm nguồn cung cấp nguyên liệu, Trung Quốc đã
vươn tay ra khắp các châu lục, ký kết hơn 200 hiệp định
thương mại tự do và những hợp đồng khai khoáng trị giá
nhiều tỉ đô la Mỹ. Ông Eswar S. Prasad, giáo sư môn chính sách
thương mại của Đại học Cornell và nguyên giám đốc Quỹ
Tiền tệ quốc tế tại Trung Quốc năm 2002-2004, nhận định:
"Trung Quốc gây nhiều tác động đến kinh tế toàn cầu và
thống trị châu Á. Đây là điều rất đáng chú ý ở một
nền kinh tế có mức thu nhập bình quân đầu người khá
thấp". Cũng như nước Nhật trong thời hoàng kim những năm
1980, khi các công ty Nhật đem tiền đầu tư đi khắp các nước
châu Á, Trung Quốc đã cố tranh thủ cảm tình của các nước
láng giềng về "sự trỗi dậy hòa bình" của mình bằng
những cam kết viện trợ, cho vay và đầu tư với những điều
kiện dễ dãi hơn nhiều so với các quốc gia phương Tây.
Ngoài ra Trung Quốc cũng gây ảnh hưởng lên các cuộc đối
thoại toàn cầu ở nhiều chủ đề, chẳng hạn như năm ngoái
nước này lớn tiếng đòi bãi bỏ vai trò độc tôn của đồng
đô la Mỹ với tư cách là đồng tiền dự trữ chủ yếu của
thế giới hay làm thất bại những nỗ lực của hội nghị
Copenhagen, Đan Mạch trong việc cắt giảm khí thải gây hiệu
ứng nhà kính để ứng phó với sự biến đổi khí hậu toàn
cầu.
**
Tuy nhiên sự phát triển của kinh tế Trung Quốc trong giai đoạn
sắp tới phải đối mặt với nhiều thách thức. Trong giới
hoạch định chính sách ngoại giao, càng ngày càng nổi lên quan
điểm rằng <strong>sự trỗi dậy của Trung Quốc vừa hấp dẫn
vừa đe dọa và cần được xử lý một cách thận
trọng</strong>. Ngay cả ông Lưu Giang Đông (Liu Jiangyong), giáo sư
Viện nghiên cứu quốc tế Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh cũng
thừa nhận như vậy: <em>"Trung Quốc cần xem lại hành động
và giọng điệu của mình, làm sao để thế giới công nhận
rằng chúng ta là một đất nước tươi đẹp, một dân tộc
hiền lành"</em>, ông Lưu nói.
Theo các nhà kinh tế, tăng trưởng GDP của Trung Quốc vẫn phụ
thuộc nặng nề vào đầu tư và xuất khẩu trong khi đã có
những dấu hiệu cho thấy lợi thế giá rẻ của hàng hóa
nước này không còn nữa và nhu cầu tiêu thụ ở các thị
trường lớn như châu Âu và Mỹ đang co cụm lại do những
chính sách thắt lưng buộc bụng và sự chập chờn của công
cuộc phục hồi kinh tế sau khủng hoảng. Với nhiều chuyên gia
phương Tây, chiến lược đẩy mạnh xuất khẩu bằng mọi giá
của Trung Quốc là nguyên nhân chính gây ra sự mất cân bằng
thương mại toàn cầu. Xung đột giữa Trung Quốc với Mỹ và
châu Âu chung quanh vấn đề tỷ giá đồng nhân dân tệ chẳng
những không dịu đi mà có dấu hiệu ngày càng căng thẳng khi
nước này liên tục công bố những con số thặng dư mậu dịch
khổng lồ.
Ở trong nước, Trung Quốc đang phải vật lộn với nhiều vấn
đề nan giải như chênh lệch thu nhập của người dân ngày
càng rộng, ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng, có khả
năng gây bất ổn xã hội. Hệ thống ngân hàng – chủ yếu là
ngân hàng quốc doanh – nước này đang đối mặt với nhiều
nguy cơ tiềm tàng sau khi đã vung tay cho vay khá rộng rãi trong
năm ngoái.
Một số nhà phân tích cho rằng, trở ngại lớn của Trung Quốc
còn ở chỗ, <strong>trong lúc ra sức khẳng định ảnh hưởng
của một cường quốc kinh tế và tài chính – và thúc đẩy
các doanh nghiệp của mình vươn ra toàn cầu, Trung Quốc vẫn
không muốn đảm nhận một vai trò lớn lao hơn trong những vấn
đề của thế giới, vừa muốn thành quả của mình được
công nhận vừa muốn né tránh những đòi hỏi mà thế giới
đặt ra</strong>. Giáo sư Eswar Prasad nhận xét: "Cùng với quy
mô và ý chí còn có trách nhiệm, và họ [Trung Quốc] không
nhiệt tình gánh vác các trách nhiệm ấy".
Trong vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu chẳng hạn,
Trung Quốc đã không thể hiện đầy đủ trách nhiệm của một
nền kinh tế lớn. Từ năm 2006, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ
trở thành nước phát ra nhiều khí thải gây hiệu ứng nhà
kính nhất, nhưng khước từ mọi đề xuất về cắt giảm khí
thải, viện lý do rằng Trung Quốc vẫn là nước đang phát
triển, mức phát thải trên đầu người còn thấp so với các
nước công nghiệp.
**
Đối với các nước láng giềng ở châu Á, sự trỗi dậy của
Trung Quốc tiềm ẩn những lợi ích nhưng cũng bao gồm nhiều
thách thức. Với Nhật Bản chẳng hạn, nhiều doanh nghiệp
Nhật trước đây đã chuyển nhà máy sang Trung Quốc, khai thác
lực lượng lao động giá rẻ để sản xuất hàng hóa bán ra
khắp thế giới; và nay người Nhật nhìn thấy ở Trung Quốc
một thị trường tiêu thụ lớn cho hàng hóa Nhật Bản khi
tầng lớp trung lưu Trung Quốc ngày càng đông lên, giàu lên và
thi nhau mua sắm hàng hóa chất lượng cao. Tuy nhiên, sự trỗi
dậy quá nhanh của Trung Quốc và sự thụt lùi cũng quá nhanh
của Nhật Bản không thể không gây ra những phản ứng tâm lý,
nhất là khi giữa hai quốc gia còn nhiều vướng mắc chung quanh
những vấn đề do lịch sử để lại. Trong một cuộc khảo
sát mới đây của báo Asahi Shimbun – một trong các tờ báo
lớn nhất Nhật Bản, có 54% số người được hỏi cho rằng
việc kinh tế Trung Quốc vượt qua Nhật Bản là "một vấn
đề nghiêm trọng" trong khi 46% còn lại coi là chuyện bình
thường.
Đối với Hàn Quốc, Trung Quốc vừa là đối tác kinh tế quan
trọng nhất vừa là đồng minh quan trọng nhất của đối thủ
Bắc Triều Tiên. Đầu năm nay, một cuộc khảo sát của dự án
Pew Global Attitudes Project nổi tiếng thế giới, ghi nhận 56%
người Hàn Quốc có cái nhìn thiếu thiện cảm đối với Trung
Quốc, chỉ có 39% có cái nhìn thiện cảm mà thôi. Sau vụ tàu
chiến Cheonan của hải quân Hàn Quốc bị đánh chìm hồi tháng
4 khiến 46 thủy thủ thiệt mạng trong một biến cố được cho
là do Bắc Triều Tiên gây ra, chính sự bao che của Trung Quốc
đối với Bắc Triều Tiên càng làm cho người Hàn Quốc thêm
mất cảm tình. "Thái độ của Trung Quốc hoàn toàn trái
ngược với kỳ vọng của người Hàn Quốc", ông Han Suk-hee,
giáo sư Trung Quốc học tại Đại học Yonsei ở Seoul, nói. Theo
ông Han, người Hàn Quốc hy vọng quan hệ kinh tế mạnh mẽ sẽ
thúc đẩy quan hệ quân sự và ngoại giao Trung-Hàn trở nên
tốt đẹp hơn, nhưng "Chúng tôi hết sức thất vọng", ông
Han nói.
Đối với Đông Nam Á, từ lâu Trung Quốc đã vượt qua Nhật
Bản để trở thành đối tác thương mại hàng đầu và giữa
hai bên đã có nhiều hiệp định hợp tác quan trọng. Nhu cầu
nguyên liệu và hàng hóa của Trung Quốc đã góp phần giúp kinh
tế ASEAN vượt qua cuộc khủng hoảng và suy thoái toàn cầu.
Nhưng ngay trong lĩnh vực kinh tế, chủ trương của Trung Quốc
đối với ASEAN "mua nguyên liệu, bán sản phẩm" trong nhiều
năm qua đã gây căng thẳng do cán cân thương mại luôn nghiêng
về phía Trung Quốc, nhiều nước ASEAN bị thâm hụt nặng nề,
nhất là những nền kinh tế nhỏ và yếu như các nước Đông
Dương, Philippines và Indonesia. Xung đột thương mại căng thẳng
đến nỗi Indonesia đã đơn phương đòi ngưng thi hành hiệp
định thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc ngay khi hiệp định
này mới có hiệu lực đầu năm nay.
Đặc biệt những hành động lấn lướt và đe dọa mà Trung
Quốc liên tục tiến hành ở biển Đông đã làm cho các nước
láng giềng Đông Nam Á hết sức khó chịu. Trong ASEAN hiện có
nỗi lo sợ rằng Trung Quốc một mặt tăng cường sức mạnh
hải quân để khống chế con đường giao thương hàng hải quan
trọng bậc nhất thế giới, một mặt sử dụng các thủ đoạn
ngoại giao để chia rẽ Đông Nam Á và làm cho các nước nhỏ
mâu thuẫn quyền lợi với nhau. Tại Diễn đàn khu vực châu Á
tại Hà Nội tháng trước, 12 quốc gia trong và ngoài khối ASEAN
đã ủng hộ đề xuất của Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton
thiết lập một cơ chế quốc tế giải quyết xung đột trên
biển Đông, bất chấp sự giận dữ và phản đối quyết liệt
của Trung Quốc.
Như vậy Trung Quốc trở thành nền kinh tế quy mô lớn nhất
châu Á đem lại nhiều cơ hội phát triển tốt đẹp cho các
nước láng giềng và cho thế giới nói chung. Tuy nhiên những cơ
hội ấy chỉ có thể đơm bông kết trái nếu giới lãnh đạo
Trung Quốc bớt ảo tưởng về sức mạnh của mình, thực hiện
khẩu hiệu "trỗi dậy hòa bình" mà họ đề ra, hành động
tương xứng với trách nhiệm của một cường quốc, tôn trọng
các nước khác trong cộng đồng thế giới và làm theo lời
tiền nhân của họ đã dạy <em>"kỷ sở bất dục, vật thi ư
nhân"</em> (điều gì mà mình không muốn thì đừng gây cho
người khác".
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6210), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét