chế quyền làm chủ của dân"- Cựu bộ trưởng Tư pháp Nguyễn
Đình Lộc nói.</h2>
<div class="special_quote"><strong>Lời tòa soạn Tuần Việt
Nam:</strong> Ngày 25/8, Tuần Việt Nam tổ chức bàn tròn 65 năm
Việt Nam - lộ trình nào đi tới phồn vinh, như một dịp để
chiêm nghiệm về những bước đi của Đất nước - Dân tộc
trên con đường hiện thực hóa những tư tưởng và mục tiêu
cao đẹp về một Việt Nam Dân chủ - Độc lập - Tự do - Hạnh
phúc mà Bác Hồ đã long trọng tuyên bố trước muôn triệu
người dân cũng như bạn bè thế giới sáu mươi lăm năm về
trước.
Tại bàn tròn này, TS Nguyễn Đình Lộc, nguyên Bộ trưởng Tư
pháp (1992 - 2002), nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XI (2002 -
2007) đã chia sẻ nhiều ý kiến thẳng thắn. Nhận mình là
người sinh ra trong lòng chế độ, gắn bó máu thịt với chế
độ này, ông Nguyễn Đình Lộc mong muốn thông qua bàn tròn,
bày tỏ những suy nghĩ, góc nhìn của riêng ông, như những góp
ý từ một người trong cuộc trước thềm Đại hội Đảng,
với nguyện vọng để Đảng ngày càng được dân tin cậy,
để những giá trị cao đẹp của Độc lập - Dân chủ - Tự do
thực sự đi vào cuộc sống như di nguyện của Bác.
Như ông Nguyễn Đình Lộc nhiều lần nhấn mạnh, những góc
nhìn của ông có thể đôi chỗ "khó nghe" hoặc cần phải tranh
luận thêm, nhưng ông cũng mạnh dạn đưa ra, như một sự xới
xáo vấn đề một cách nghiêm túc, trên tinh thần nhìn thẳng
vào sự thật, nói sự thật, tôn trọng những ý kiến khác
biệt mà Đảng luôn kêu gọi.
Tuần Việt Nam giới thiệu toàn văn bàn tròn với ông Nguyễn
Đình Lộc như một góc nhìn cần tham khảo. Mời bạn đọc
cùng tranh luận.</div>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Thưa các bạn, còn ít ngày nữa,
chúng ta kỉ niệm 65 năm ngày thành lập nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa. 65 năm qua là một chặng đường dài, từ một
đất nước thuộc địa nô lệ, chúng ta trở thành người làm
chủ. Việt Nam đã dần xác lập được vị trí trên bản đồ
thế giới, với bạn bè thế giới.</em>
<em>Những ngày này, mỗi người Việt Nam chúng ta thường bồi
hồi nhớ về chặng đường đã qua, và nghĩ tới tương lai
của dân tộc, nghĩ đến những gì còn trăn trở, còn phải làm
tốt hơn để tương lai Việt Nam đạt được những di nguyện
của Bác Hồ: xây dựng một nước Việt Nam hòa bình thống
nhất độc lập, dân chủ và giàu mạnh. Trong đó, hòa bình
thống nhất chúng ta đã làm được, còn dân chủ giàu mạnh
vẫn đang phải tiếp tục phấn đấu.</em>
<em>Xin trân trọng giới thiệu và cám ơn sự có mặt của ông
Nguyễn Đình Lộc - nguyên Bộ trưởng Tư pháp, nguyên đại
biểu Quốc hội. Nhà văn hóa Vương Trí Nhàn, thật đáng tiếc
đã không có mặt tại buổi trực tuyến hôm nay do điều kiện
sức khỏe. Xin trân trọng cám ơn bạn đọc đã gửi nhiều câu
hỏi đến bàn tròn trực tuyến.</em>
<em>Thưa ông Nguyễn Đình Lộc, là một cựu lãnh đạo với vị
trí đứng đầu một Bộ quan trọng- xây dựng hệ thống là
Bộ Tư pháp, ông có những cảm nhận gì, những trăn trở gì
khi nghĩ đến mùng 2/9 năm nay?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Ngày mùng 2/9 chúng ta gọi
là ngày Quốc Khánh, ngày ra đời của chế độ chúng ta. Với
chúng ta đó là một ngày rất đáng ghi nhớ. Hơn nữa, ngày
Quốc Khánh năm nay chúng ta tổ chức chào đón nó trong điều
kiện thủ đô Hà Nội cũng như cả nước tiến tới 1000 năm
Thăng Long.
Kỉ niệm ngày Quốc Khánh là dịp đặc biệt để cùng nhìn
lại cả chặng đường phát triển. Không chỉ ôn lại 65 năm
của chế độ chúng ta mà đây cũng là dịp để cùng nhau nhìn
lại một ngàn năm qua xã hội Việt Nam đã đi như thế nào.
<div class="boxright300"><img
src="http://tuanvietnam.net/assets/Uploads/Loc7.jpg" /><div
class="textholder">Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn và ông Nguyễn Đình
Lộc tại bàn tròn trực tuyến. Ảnh: Lê Anh Dũng.</div></div>
Điều rất đáng mừng là vào ngày 2/9 65 năm trước, đánh dấu
một bước ngoặt cho sự phát triển của cả dân tộc. Vì
trước đó như mọi người đã biết, đất nước là thuộc
địa, là nô lệ của những cường quốc Pháp và Nhật. Cuộc
sống của người dân thuộc địa như thế nào bản thân mỗi
người cũng đã thấm thía. Đó là một xã hội, mà nói một
cách ngắn gọn nhất là phi dân chủ, vi phạm quyền con người,
ở đó quyền cơ bản của con người bị chà đạp.
Bởi vậy, ngày mùng 2/9/1945 với việc Chủ tịch Hồ Chí Minh
tuyên bố thành lập một nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa
đã mở ra một giai đoạn phát triển mới. Đó là một thay
đổi lớn lao mà chúng tôi hay gọi là Đổi đời của cả dân
tộc, đổi đời cho từng cá nhân con người. Chúng ta, từ một
kiếp nô lệ, bị lệ thuộc đã trở thành người tự do,
người dân chủ, một đất nước được hưởng quyền làm
chủ của mình.
Bởi vậy tôi nghĩ, không riêng ai mà cả dân tộc đang vui mừng
chờ đón ngày mùng 2/9 năm nay cũng như ngày mùng 10/10 và Đại
lễ kỷ niệm ngàn năm Thăng Long.
<strong>"Nói dân trí chưa cao nên chưa thực hiện dân chủ là
hạn chế quyền làm chủ của dân"</strong>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Có lẽ, một trong những mục tiêu
đã khiến cả dân tộc ta đứng lên giành độc lập, và đó
cũng là di nguyện của Bác Hồ là xây dựng một đất nước
Việt Nam Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, một đất nước dân
chủ, theo thể chế dân chủ. Theo ông, trong thời gian vừa qua,
chúng ta đã hiểu như thế nào về mục tiêu dân chủ và đã
thực thi nó như thế nào?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Nói một cách ngắn gọn
dân chủ là người dân làm chủ xã hội. Và, nói người dân
ở đây là phải hiểu cả dân tộc, cả đất nước làm chủ
chứ không phải một cá nhân nào đó. Nhưng khi nói đến dân
chủ thì chúng ta phải nhìn từng cá nhân để làm thế nào
thấy rõ rằng từng con người một chứ không phải chỉ có
cộng đồng dân tộc nói chung được hưởng những quyền tự
do, dân chủ.
Hưởng dân chủ, thực hiện dân chủ, bảo đảm người dân
thực hiện dân chủ là một vấn đề hoàn toàn không dễ dàng.
Vì ở đây đòi hỏi cả một cơ chế, tập quán thói quen,
truyền thống và trước hết là nhận thức sâu xa thế nào là
dân chủ. Điều làm chúng ta phải suy nghĩ là nhiều khi bản
thân chúng ta, những người trong cuộc cũng ngại dân chủ.
Chúng ta nhớ rằng đã có những lúc chúng ta đã không dám nói
đến dân chủ. Đã có lúc chúng ta ngại động chạm đến chữ
đó, ngại đến mức trở thành ra một quán tính, "không dám"
đưa chữ dân chủ vào mệnh đề chung của mục tiêu: Dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh. Từ dân chủ
mới được đưa vào mệnh đề này mươi năm nay thôi.
Ngay mệnh đề nhà nước pháp quyền cũng thế. Một nhà nước
pháp quyền không thể là pháp quyền nếu như nó không thực
hiện chế độ dân chủ, nhưng từ pháp quyền cũng đã có lúc
chúng ta ngại đề cập tới. Hồi năm 2001, nếu dùng là một
cuộc đấu tranh e nói thế hơi mạnh, nhưng chính xác đã có
một cuộc tranh luận, một trao đổi rất kĩ, cuối cùng Quốc
hội mới biểu quyết để thông qua quy định, nhà nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền, xã
hội chủ nghĩa của dân do dân và vì dân. Đến lúc đó chúng
ta mới dám nói được quyền lực thống nhất có sự phân công
phối hợp.
Như thế, rõ ràng nhận thức về dân chủ là một quá trình và
thực hiện dân chủ lại càng khó hơn, và cũng là một quá
trình. Không ai có thể tự nói rằng mình đã nhận thức đầy
đủ, có một quan niệm rõ ràng về dân chủ. Ngay văn kiện
của Đảng cũng phải từng bước một, cả Hiến pháp cũng
vậy.
Mãi đến Hiến pháp thứ tư (Hiến pháp 92), chúng ta mới đưa
được chữ nhà nước pháp quyền vào. Cụm từ này hoàn toàn
chưa có trong các Hiến pháp trước đó. Hiến pháp 46 được
đánh giá có những ưu điểm vượt trội, nhưng chữ pháp
quyền vẫn chưa được dùng. Hiến pháp 59 và Hiến pháp 80 cũng
không đề cập tới. Mãi tới năm 2001 với nghị quyết 51 của
Quốc hội thì chúng ta mới bổ sung vào Điều 2: Nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nhà nước pháp quyền.
Không nên hiểu một cách phiến diện, một chiều chữ dân
chủ. Dân chủ có hai mặt của nó. Lạm dụng dân chủ cũng là
một tiêu cực, một tai hại đối với xã hội. Thì khi nói
thực hiện dân chủ phải nhìn từ hai phía: Từ phía người có
trách nhiệm thực hiện nó đó là bộ máy nhà nước, hai là
với người dân hưởng quyền dân chủ cũng phải đúng nghĩa
của nó chứ không phải một cách tràn lan. Và điều này không
đơn thuần chỉ là mong muốn mà còn cả vấn đề nhận thức
và có cơ chế để thực hiện. Vì vậy tôi hiểu rằng thực
hiện dân chủ là một quá trình và từng bước một.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Chúng tôi vừa nhận được câu
hỏi của bạn Nguyễn Phúc Nguyên là một học viên của
trường Sĩ quan quân đội: "Mọi người thường nói nhân dân ta
còn rất yếu kém về mặt nhận thức, trình độ dân trí thấp
do đó dân chủ lúc này không phù hợp, phải từng bước, nhích
dần từng bước. Còn nếu mà áp dụng dân chủ lúc này là
không tốt cho đất nước ta. Ông chia sẻ với bạn Phúc Nguyên
như thế nào?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Băn khoăn của bạn Nguyên
cũng có cơ sở. Nhưng nói như thế cũng không có nghĩa là bây
giờ chúng ta chưa nên dân chủ. Vì nói dân chủ cũng là một
quá trình. Và cũng không nên ngại rằng nhân dân không biết
sử dụng dân chủ.
Sau Cách mạng tháng Tám, 80-90% dân chúng vừa không biết chữ,
mù chữ vừa là kiếp nô lệ, nên trước khi tiến hành tổng
tuyển cứ, có nhiều người lo rằng với trình độ người dân
vừa ra khỏi nô lệ như thế thì có nên tổng tuyển cử không.
Nhưng Bác Hồ đã có niềm tin rằng nhân dân biết sử dụng
quyền đó, và trên thực tế chúng ta sử dụng nó rất tốt,
Tổng tuyển cử năm 1946, người dân đã bầu ra một Quốc hội
rất xứng đáng, cách tiến hành cũng rất dân chủ và người
dân hưởng dân chủ cũng rất đúng đắn.
Đương nhiên muốn thực hiện dân chủ không đơn thuần chỉ
là quyết tâm, quy định mà cả điều kiện kinh tế xã hội,
trình độ văn hóa nữa. Bởi vậy tôi mới nói, băn khoăn của
bạn Phúc Nguyên có căn cứ, nhưng không nên nói rằng vì trình
độ của dân chưa cao nên chưa thực hiện dân chủ. Nói như
thế là nguy hiểm chứ không phải là nói sai. Đó là một cách
nói để chúng ta hạn chế quyền dân chủ của người dân.
<h2>"Hưởng dân chủ bằng cách cướp quyền dân chủ của
người khác rất nguy hiểm"</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Bạn Nguyễn Hồng Phong ở Quân khu
4 băn khoăn cho rằng: "Dân chủ thì dễ bị phân tán quyền
lực. Lúc này Việt Nam đang cần phải tập trung quyền lực,
thậm chí độc tài để phát triển như Hàn Quốc, Singapore
những năm đầu tiên, có như vậy mới tập trung sức mạnh
để dân tộc vượt lên được".</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Băn khoăn của bạn Nguyễn
Hồng Phong cũng có cơ sở nhất định. Nhưng nói như thế cũng
không đúng vì dân chủ không có nghĩa ai muốn làm gì thì làm.
Khi nói đến hưởng quyền của người dân thì chính Bác Hồ
một vài lần đã lưu ý rằng: Một người dân trong xã hội ta
bây giờ được làm tất cả làm những gì mà pháp luật không
cấm. Dân chủ phải được thể chế hóa thành những quy
định, chứ không phải dân chủ là muốn làm gì thì làm. Vì
khi chúng ta mỗi người mỗi ý, muốn làm gì thì làm xã hội
sẽ loạn.
Ví dụ, khi đi qua cái cầu, nếu 2 người gặp nhau không tránh,
mỗi người cứ đi theo ý của mình thì xô nhau xuống suối
thôi. Nên dân chủ phải trở thành cơ chế, thành quy định. Và
bên cạnh việc được quy định rõ ràng những quyền thì
đồng thời pháp luật đưa ra những điều cấm, cấm không
được làm vì một người hưởng dân chủ mà hưởng một cách
quá đà sẽ không chỉ phạm vào dân chủ chung của xã hội mà
còn phạm vào dân chủ của người khác.
Hưởng dân chủ bằng cách cướp quyền dân chủ của người
khác rất nguy hiểm! Vì vậy chúng ta có 2 công thức đối với
người dân là: Làm tất cả những gì mà pháp luật không cấm,
nếu cấm thì thôi. Còn đối với cán bộ thì làm những gì mà
pháp luật quy định.
<h2>Dân dò thái độ của Nhà nước mà ứng xử</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Bạn đọc Nguyễn Việt Hùng là
cảnh sát giao thông ở Đà Nẵng nói rằng: "Tôi thấy Luật Giao
thông mà người dân còn chưa được tôn trọng thì có luật
pháp để làm gì. Có nên quá nhấn mạnh về luật pháp lúc này
không khi mà đạo luật cơ bản nhất trong đời sống thường
nhật, tác động vào từng cá thể như Luật Giao thông mà chúng
tôi còn đang rất vất vả với người dân?"</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> (Cười). Chính tôi cũng
thường khước lấy cái quyền đi lại trên đường. Chúng tôi
thường nói đùa với nhau rằng, trước đây chúng ta nói thời
đánh Mỹ, thời chiến tranh ra ngõ gặp anh hùng thì bây giờ
chúng ta trong điều kiện hiện nay ra ngõ gặp người phạm
pháp. Vi phạm pháp luật trước hết là vi phạm luật giao
thông.
Tôi cũng thường suy nghĩ điều đó do ai? Tại sao pháp luật
đã quy định rõ ràng mà người dân không thực hiện? Tôi
trước hết từng là người trong bộ máy nhà nước; tự hỏi
mình rằng: nhân dân lập ra nhà nước để làm gì, sinh ra nhà
nước để làm gì? Nhân dân bớt ăn để nuôi bộ máy nhà
nước điều đầu tiên là để duy trì trật tự trị an.
Trật tự trị an chưa tốt đó là trách nhiệm của nhà nước.
Một người cảnh sát giao thông thấy người dân vi phạm mà
chỉ trách dân mà không trách mình, như thế là không được.
Dân người ta dò thái độ của nhà nước. Nhà nước này là
nhà nước chung của mọi người, nhưng từng người một trong
cuộc sống có quan hệ hàng ngày với pháp luật của nhà
nước. Cho nên người ta dò thái độ của nhà nước, xem thái
độ của nhà nước thế nào người ta sẽ có cách ứng xử
tương ứng.
Nhà nước duy trì trật tự trị an chưa tốt, có khi là vô
trách nhiệm và khi xử lí chúng ta lồng tiêu cực vào cho nên
người dân nhìn pháp luật với một định kiến, cho nó là
một cái gì không phải là thân thiết với mình, thiện chí
với mình và vì vậy có một thái đội đối lập, có khi là
thù địch đối với pháp luật. Nên việc tôn trọng pháp luật
phải từ cả 2 phía: từ phía nhà nước, phía bộ máy và cả
những bộ máy trực tiếp trước hết là cảnh sát giao thông.
Từng người cảnh sát răm rắp làm theo pháp luật thì trật
tự giao thông khác hẳn. Bởi vì trong cảnh sát giao thông cũng
có tiêu cực, tuýt còi bắt không phải để phạt mà còn để
xử lí này xử lí kia, phạt đó nhưng phạt như thế nào,
trước hết phải tự trách mình. Tại sao chúng ta được bộ
máy nhà nước nuôi, được nhân dân nuôi mà để cho nhà nước
như thế này. Đây không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà
nước mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.
Đương nhiên người vi phạm nếu nghiêm, chặt chẽ thì phải
xử lí, nhưng nếu một người vi phạm thì dễ xử lí chứ
hàng trăm người vi phạm rất khó xử lí. Cảnh sát đâu bắt
cho hết để mà xử lí được. Hơn nữa phải thấy rằng việc
tuân thủ pháp luật đó không chỉ là hạn chế con người,
phải hiểu chỗ đó. Định ra pháp luật không phải để hạn
chế con người, mà tạo ra khuôn khổ hợp lí cho con người
hành xử. Và nếu chúng ta mỗi người biết xử lí đúng pháp
luật thì rõ ràng cuộc sống chúng ta sẽ tốt đẹp lên rất
nhiều lần.
Tôi nhắc lại, nếu trước đây ra ngõ gặp anh hùng thì bây
giờ ra ngõ rặp người vi phạm pháp luật vì chúng ta bản thân
từng người dân một chưa có ý thức và như thế là mình tự
làm khổ nhau. Ta hình dung, bây giờ một người bị tai nạn
nằm ra đường thì bao nhiêu việc phát sinh, như thế là chúng
ta làm khổ nhau rồi. Từng người một có ý thức thì cuộc
sống sẽ khác hẳn.
Mỗi người dân chúng ta phải hiểu rằng pháp luật sinh ra, nhà
nước đặt ra không phải để cấm con người, hạn chế con
người mà chính là để tạo khuôn khổ tự do cho con người.
Tự do trong khuôn khổ pháp luật và vì vậy phải xem pháp luật
đó chính là khuôn khổ tự do của chúng ta. Vì anh vượt qua
khuôn khổ đó thì anh vi phạm vào tự do xã hội của người
khác. Và không thể gọi là tự do nếu anh luôn luôn vi phạm
tự do của người khác, hạn chế người khác.
Có một điều nhiều khi chúng ta, nhiều khi bản thân tôi cũng
giật mình là, từ lúc sinh ra đến lúc ta chết pháp luật đều
có quy định. Một em bé sinh ra có những quyền gì, được
khước những quyền gì, trách nhiệm của bố mẹ đối với con
cái như thế nào, trách nhiệm xã hội đối với những đứa
bé ra đời như thế nào.
Ngay lúc con người chưa nhận thức được gì hết pháp luật
đã quan tâm đến anh và pháp luật đó cùng đi với chúng ta
suốt cuộc đời. Có lúc con người quay lưng lại với pháp
luật nhưng pháp luật không bao giờ bỏ qua ai cả. Ngay khi chúng
ta chết rồi thì những vấn đề pháp luật đặt ra và pháp
luật quan tâm giải quyết. Nên bi kịch của chúng ta là thường
chúng ta quay lưng lại với pháp luật, bất chấp pháp luật và
không biết rằng điều đó đang tự làm rắc rối như nhau, làm
khổ cho nhau.
<h2>"Liên Xô sụp đâu phải vì diễn biến hòa bình"</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Bạn đọc Nguyễn Mạnh Thắng ở
TP.HCM hỏi rằng: "Dân chủ là mục tiêu ngày đầu giành chính
quyền là khát vọng của nhân dân, là mục tiêu đấu tranh của
Đảng vậy mà tại sao đôi lúc lại trở thành vấn đề kị
húy trong một số giai đoạn. Thậm chí, có vị lãnh đạo còn
nói rằng là phải cẩn thận với trò chơi dân chủ, có nơi
thì coi dân chủ là một trong những công cụ để thế lực thù
địch diễn biến hòa bình, chống chế độ chúng ta. Ông suy
nghĩ thế nào về vấn đề này?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Đây là vấn đề tương
đối phức tạp. Tôi nhắc lại ý rằng: về mặt tâm lí, đôi
khi trong thi hành quyền lực bản thân phía người quản lí,
người có quyền cũng muốn thoải mái, muốn tùy tiện, ngại
dân chủ. Chẳng hạn, bây giờ mình làm việc mà có những
người cứ nói chỗ này chỗ kia, mình thế này thế kia thì
cũng khó chịu. Về mặt tâm lí, cảm giác đó cũng dễ hiểu.
Nhưng nếu chúng ta làm đúng pháp luật, cả 2 phía đều làm
đúng luật thì chuyện không có gì phải bàn.
Người ta có thể nói dùng pháp luật, dùng dân chủ để diễn
biến hòa bình, nói như thế đã thuyết phục chưa? Liên Xô
sụp đổ có phải diễn biến hòa bình đâu, cả phe xã hội
chủ nghĩa, cả Đông Âu nữa, đó có phải là diễn biến hòa
bình đâu. Cái đổ đó là nhân dân vùng dậy để lật đổ.
Đau đớn gì hơn là trong nhiều trưởng hợp người dân quay
lưng lại với chế độ. Tại sao hàng triệu Đảng viên trong
Đảng như thế, có đội quân hùng mạnh như thế tự nhiên
chế độ Xô Viết sụp đổ. Đau đớn lắm! Tôi nghĩ đau đớn
lắm!
Có ông bạn kể, khi báo tin cho bố ở quê biết chuyện Liên Xô
không còn nữa, ông đã ôm mặt khóc. Điều đó cho thấy, với
người dân rất bình thường ở một đất nước xa xôi như
thế nhưng trong suy nghĩ của họ với chế độ Xô Viết như
thế nào, người ta khóc vì nó không còn nữa là vì sao?
Một lần nữa tôi cho rằng, phải luôn luôn nhớ rằng sinh ra
bộ máy nhà nước là để quản lý, giữ gìn trật tự trị an,
nhưng chúng ta làm không tốt nên người dân có phản ứng bằng
nhiều hình thức. Có thể người ta mạnh mẽ phản kháng, nhưng
điều đáng sợ hơn là nguy cơ người dân quay lưng lại với
chế độ. Mà một khi người dân đã quay lưng lại với chế
độ thì không gì có thể cứu vãn được.
Hiện nay lòng tin của người dân đối với chế độ như thế
nào còn liên quan đến một lĩnh vực khác đó là tham nhũng.
Cái làm cho chúng ta đau đầu nhất hiện nay chính là tham nhũng.
Trật tự an toàn một phần cũng ảnh hưởng từ tham nhũng,
tiêu cực. Tiêu cực này ngày càng tràn lan và đi vào những
ngóc ngách của cuộc sống xã hội. Có thể nói rằng bất kì
một lĩnh vực nào liên quan đến bộ máy nhà nước, đều có
thể có tiêu cực.
Gần đây, tôi có đến địa phương nói chuyện sinh hoạt, khi
giải lao có một cán bộ bình thường vỗ vai tôi bảo: "Ông
Lộc ơi, ông ở bộ Tư pháp, gần đây chúng tôi có nghe một
từ lạ lắm là thị trường nhân sự. Nhân sự hiện nay trở
thành thị trường để mua bán, và từ mua bán đó cho nên bộ
máy chúng ta tiêu cực đi đến hư hỏng. Vì có chức có quyền,
mua chức mua quyền đều có giá của nó từ cao đến thấp. Vì
thế người đã bỏ tiền ra để mua chức đó thì người ta
tìm cách để thu về, mà thu về từ đâu, thu về từ người
dân, mà người dân người ta phải mất tiền để được
việc".
Từ đó mới thấy điều đáng lo là niềm tin của họ đối
với bộ máy nhà nước phần nào đang bị giảm sút. Chỗ này
cần được nhìn một cách thực tế. Bài học từ Đại Hội
VI, chúng vẫn nói với nhau là nhìn thẳng vào sự thật để
thấy được thực chất của vấn đề rằng hơn bất kì một
lúc nào hết, lúc này là lúc niềm tin của người dân phụ
thuộc vào hiệu quả của việc chống tiêu cực trong bộ máy.
<h2>Phải đổi mới căn bản cơ chế bầu cử hiện nay</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Ông cho rằng chúng ta phải hiểu
đúng và phải thực thi dân chủ, phải làm dân chủ một cách
thực chất, vậy theo ông chúng ta phải thực thi bằng cách nào,
và bắt đầu từ đâu?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Trở lại vấn đề dân
chủ. Khi nói đến dân chủ, trước hết là nói đến những
quyền tự do dân chủ của người dân.
Hẳn nhiều người còn nhớ, ngày mồng 3/9 khi chính phủ đầu
tiên họp, Bác Hồ đã nêu những nhiệm vụ cần làm ngay, trong
đó có một ý rằng phải có một Hiến pháp, nhưng nhiều
người lại chưa chú ý rằng Bác không nói Hiến pháp nói chung
mà Bác đã nói rất kỹ rằng: "Chúng ta phải có một hiến
pháp dân chủ". Cái chữ dân chủ là cơ bản.
Sau đó chính Bác là người tổ chức xây dựng Hiến pháp mới,
Hiến pháp đầu tiên của nước ta, và xét về quyền tự do
dân chủ của dân, thì Hiến pháp 46 cho đến giờ là một mẫu
mực. Có thể nói bất cứ quyền gì mà trình độ tiến bộ
thế giới về mặt dân chủ lúc bấy giờ người dân có thể
được hưởng thì Hiến pháp 46 đều quy định, không thiếu
quyền gì.
Bây giờ, chúng ta cứ nói nhiều đến Hiến pháp 46, một trong
những lý do cơ sở cũng là vì đó là lần đầu tiên VN có
Hiến pháp, mà Hiến pháp đó lại có nội dung về mặt dân
chủ rất hoàn chỉnh, rất đầy đủ quyền tự do dân chủ
của người dân.
Nhưng nói dân chủ thì không đơn thuần là những quyền như
thế mà còn là mối quan hệ giữa nhà nước với người dân.
Cơ chế người dân hưởng quyền dân chủ, đồng thời còn có
thể tham gia vào việc quyết định công việc của đất nước.
Vấn đề này rất cơ bản. Công việc của đất nước mà lọt
vào tay một số người nào đó, người dân không biết gì cả
thì không thể dân chủ được. Dân chủ là người dân được
hưởng quyền tự do dân chủ nhưng đồng thời một trong những
quyền đó là quyền tham gia vào những công việc của xã hội,
tham gia quyết định công việc xã hội.
Nhưng, chúng ta có hơn 86 triệu dân, hoặc như Trung Quốc hơn 1,3
tỷ dân, nếu nói rằng người dân có quyền giải quyết,
quyết định công việc đất nước, nhưng 86 triệu hay 1,3 tỷ
dân như vậy thì giải quyết thế nào? Cho nên chúng ta phải có
cái gọi là dân chủ đại diện, tức là người dân để thực
hiện quyền quyết định công việc đất nước của mình chọn
ra một số người, bầu ra một số người, giao quyền quyết
định cho họ, từ đó mới có chế độ đại diện và mới có
Quốc hội. Quốc hội chính là cơ quan thay mặt cho dân, được
dân chọn ra và thay mặt cho dân quyết định công việc đất
nước. Tức là quyền vẫn là quyền của dân chứ không phải
quyền của đại biểu.
Lâu nay, người ta nói Hiến pháp hiện hành của chúng ta có
vấn đề vướng, ví dụ nói "tất cả quyền lực thuộc về
nhân dân". Nói như thế đúng quá! Nhưng vấn đề là có quyền
lực rồi thì anh làm gì, anh thực hiện quyền lực đó như
thế nào? Chúng ta vẫn nói rằng là tất cả quyền lực thuộc
về nhân dân nhưng thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân
các cấp, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân
dân. Nói 2 câu ấy cũng đúng! Nhưng thực chất như thế nào?
Vấn đề rất lớn hiện nay chúng ta phải giải quyết, theo tôi
hiểu, đó chính là làm thế nào cho chế độ đại diện bầu
cử phải thực sự trở thành cơ chế thực sự dân chủ, mặt
này chúng ta làm được còn nhiều hạn chế. Chuyện này tôi
đã nói ở nhiều nơi, nhưng hôm nay, tại đây, tôi nói chính
thức rằng nếu không cẩn thận thì chính chúng ta đang chơi
trò chơi dân chủ. Vì sao?
Tôi đã 75 tuổi rồi, đi bầu cử rất nhiều lần, đã thấy
chúng ta bầu Quốc hội như thế nào? Đến ngày bầu cử, chúng
ta vào phòng bỏ phiếu; chúng ta được xem một danh sách ứng
cử viên; chúng ta cũng đọc lý lịch ông này, bà kia; rồi
chúng ta chọn... như thế là dân chủ quá rồi còn gì nữa.
Nhưng thực ra đó cũng chưa phải là dân chủ, ở chỗ cái danh
sách đó: Ai đưa ra? Đó là Mặt trận tổ quốc, là Ban bầu
cử; Nhưng danh sách đó ở đâu ra?.... Nhiều khi hỏi anh em, anh
em cũng giật mình, bản thân mình cũng giật mình, là khi sáng
bầu xong, tối vui miệng hỏi nhau bầu cho ai thì không mấy ai
còn nhớ.
Và suốt 5 năm cuả nhiệm kỳ đó, mấy ai trong chúng ta gặp
lại đại biểu do mình bầu không? Trước và sau mỗi kỳ họp
Quốc hội, các đại biểu đều có gặp gỡ và báo cáo tiếp
xúc cử tri, nhưng đó cũng là cuộc gặp của những người
lựa chọn. Sau lưng từng đại biểu Quốc hội, từng đại
biểu Hội đồng nhân dân là hàng vạn cử tri. Nhưng có bao
nhiêu người được lựa chọn ra cái danh sách đó.
Chính các nhà báo hỏi tôi: người dân có vấn đề gì thì
nghĩ đến ai? có nghĩ đến đại biểu của mình không? Không-
tôi đã trả lời như vậy.
Cử tri hầu như không nghĩ đến đại biểu của mình. Vì sao?
Cái điều đáng lo của chúng ta, chúng ta bây giờ rất tin Mặt
trận tổ quốc, giao cho tổ chức này hiệp thương mỗi kỳ
bầu cử. Cách làm của chúng ta là, Hiệp thương lần thứ
nhất, hiệp thương lần thứ 2, rồi chính hội nghị Hiệp
thương đó chọn danh sách, rồi cho đánh máy, in đàng hoàng
đẹp đẽ và gửi cho người dân. Cử tri cuối cùng chỉ có
một công việc chọn trong cái danh sách 5 chọn 3, 4 chọn 3. Thế
là gì? Như ăn sẵn, là dân chủ hình thức.
Tôi cho rằng cần xem xét lại quy trình Hiệp thương. Phải làm
thế nào để từng người dân chọn được người ứng cử
trong danh sách đó là người trực tiếp được bầu ra, được
chọn ra chứ không phải qua các bước Hiệp thương gì hết.
Tôi còn nhớ có những người đi họp Hiệp thương về kể,
hôm nay chúng tôi trao đổi mãi anh này anh kia. Hóa ra đã có
mấy người trao đổi với nhau nên chọn người này, bỏ
người kia chứ cử tri có biết gì đâu. Như thế là dân chủ
sao?
Một ông bạn nói, ông Lộc ơi, cái dân chủ nhất của ta bây
giờ là bầu cử. Khi tôi nói lại, ông mới giật mình, "ừ
nhỉ lâu nay mình quan liêu". Thế mới biết, không chỉ bộ máy
quan liêu mà người dân cũng có thể quan liêu. Có biết gì
đâu, hôm ra bầu cử danh sách 5 người, ứng viên nào cũng có
ảnh rất sáng sủa. Nhưng họ là ai, cử tri cũng không biết,
không hề gặp nhau. Mà bầu cử là bầu ra người mà mình tín
nhiệm, nhưng chỉ qua vài dòng giới thiệu liệu có tin cậy
được không(?)
Obama lên làm tổng thống Mỹ là qua sự sàng lọc trực tiếp
của cử tri, hết vòng này đến vòng khác chứ có phải Đảng
dân chủ tự lập danh sách rồi đưa ra cử tri bầu đâu.
Trình độ đại biểu của chúng ta ngày càng cao, phát biểu
cũng đầy trách nhiệm, nhưng đó chưa phải là tiếng nói cử
tri, vì trước và sau khi đi họp, ông đại biểu đó cũng chỉ
gặp độ mấy trăm cử tri thôi.
<h2>Đáng sợ nhất là khi người dân quay lưng</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Vậy hệ luỵ là gì?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Điều đáng sợ nhất là
bầu xong rồi mà cử tri và đại biểu không hề gặp nhau.
Nhưng chúng ta đừng trách đại biểu, tôi cũng không trách
đại biểu. Để có một đại biểu Quốc hội, ngân sách phải
bỏ ra khoảng 700 triệu, tốn kém như thế, nhưng chúng ta sử
dụng vị đại biểu đó như thế nào? Đây là một nhược
điểm chung của chúng ta, phải xem đại biểu như là một công
cụ của người dân, chúng ta phải rất tốn kém để tạo ra
được cái công cụ đó, nhưng sử dụng như thế nào thì hầu
như chúng ta lại không đầu tư một cách đích đáng cho người
đại biểu.
Đại bộ phận đại biểu chúng ta là không chuyên trách, mỗi
đại biểu bầu xong lại về làm công việc chuyên môn của
mình, rồi có thể thỉnh thoảng cử tri có gửi đơn nhưng
không nhiều. Rồi mỗi người làm công việc chuyên môn của
mình, đến kỳ họp lại cắp cặp đi họp. Đến nơi thì
được phát một chồng tài liệu dày, tiêu hóa thế nào hết
được chồng tài liệu đó, những vấn đề đặt ra trong
đấy, cho nên điều kiện làm việc hiện nay của người đại
biểu rất hạn chế, từng đại biểu không có thư ký giúp
việc. Bởi vậy, khi bàn về dân chủ, có lẽ cần đổi mới
căn bản chế độ bầu cử hiện nay.
Làm thế nào mà để cử tri thực sự tìm ra, bầu ra đại
biểu để mình bầu chứ không phải có người nào đó làm thay
dân. Làm thay dân đó chính là một hình thức tham nhũng chính
trị, hưởng quyền của người dân, quyền của dân mà anh lại
hưởng. Cho nên không nên trách đại biểu mà trách cái cơ chế
hiệp thương hiện nay của chúng ta.
Cho nên tới đây, chúng ta phải làm thế nào dân chủ hóa thực
sự bộ máy của chúng ta, từ việc bầu cử đại biểu cho
đến dân chủ hóa bộ máy nhà nước, làm thế nào chống
được tiêu cực, chống được tham nhũng. Một ông bạn là
viện sĩ cứ băn khoăn không biết mình đi đến đâu? Nói là
đi lên XHCN nhưng nó như thế nào, liệu có đi đến nơi không?
Câu hỏi rất chân tình nhưng thể hiện nỗi trăn trở rất
lớn của một vị GS. Trong cuộc hội thảo gần đây tôi cũng
nói tôi không dám nhận mình là nhà yêu nước, vì có những
điều mình không yêu, nhưng có có một điều rõ ràng là tôi
gắn bó với chế độ này, do vậy tôi phải nói chứ không
thể để như thế này được.
Tôi nghĩ, nếu tất cả chúng ta không thấy được điều đó
thì có nghĩa là chúng ta tự lừa dối mình, quay lưng lại với
cuộc sống thực tế và điều đó sớm muộn nhân dân cũng
không thể chấp nhận được. Bởi vậy tôi mới nói, đáng lo
nhất là khi có vấn đề, nhân dân quay mặt lại với chế
độ.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Trong những năm kháng chiến chống
Pháp trong vùng Tề tạm chiếm; rồi trong chống Mỹ , dân bị
dồn, bị kìm kẹp trong ấp chiến lược, chúng ta chưa có Hiến
pháp, không có một quy định nào về việc Đảng độc quyền
lãnh đạo, nhưng mà lòng dân khi đó hướng cả về Đảng, về
Bác, đi theo Đảng, theo Bác. Còn giờ đây, khi chúng ta đang có
tất cả, có Hiến pháp quy định Đảng độc quyền lãnh đạo,
xác lập thể chế, hệ thống chính trị, vì sao lại lo sợ
người dân quay lưng lại như vậy?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Vì trong chiến tranh mỗi
đảng viên như thế nào? Người chiến sĩ của chúng ta như
thế nào? Dân nhìn vào đó và dân tin. Dân có cơ sở để so
sánh hồi chế độ cũ đã cư xử với dân như thế nào, những
người đã xả thân đấu tranh cho dân ra làm sao. Vấn đề với
dân là lòng tin và lòng tin chính là người ta hiểu được tấm
lòng của anh đối với dân.
Đáng lo bây giờ chính là bộ máy chúng ta đã thực sự lo cho
dân, vì dân chưa hay là chạy theo những lợi ích và cái điều
đáng sợ là để dân quay lưng lại với mình. Người dân phải
chấp nhận nhưng không đồng tình với việc làm đó. Điều
đáng lo chính là ở chỗ ấy.
<h2>"Đừng lấy diễn biến hòa bình ra cản trở nhau"</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Như vậy điều quan trọng không
phải là Hiến pháp quy định Đảng độc quyền lãnh đạo, mà
quan trọng hơn cả là lòng dân phải không ạ?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Đúng vậy. Chúng ta xây
dựng điều 4 trên cơ sở là chúng ta tin là nhân dân tin ở
Đảng. Nhưng vấn đề là chúng ta có giữ được lòng tin đó
hay không? Đó là phía chủ quan của đảng, không nên trách dân.
Chúng ta không phải người đầu tiên đưa vào Hiến pháp về
sự lãnh đạo của đảng cộng sản. Đây là chúng ta học
Điều 7 trong Hiến pháp 36 của Liên Xô. Liên Xô sụp đổ, cũng
là lúc cái điều trong Hiến pháp về sự lãnh đạo của Đảng
cộng sản được khẳng định rất mạnh mẽ.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Đúng vậy, trong các Hiến pháp
trước không có điều đó, mãi đến Hiến pháp 92 chúng ta mới
đưa vào Hiến pháp điều quy định về vai trò lãnh đạo của
đảng.</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Vâng, tôi nói rồi, vấn
đề ở đây là lòng dân mà. Thử hỏi lòng dân ở đâu và vì
sao có lòng dân đó, đó là vấn đề niềm tin của dân với
chế độ, mà nói cụ thể hơn là đối với sự lãnh đạo,
đối với người lãnh đạo. Khi những người lãnh đạo thoái
hóa biến chất, chúng ta cũng không thể giấu dân được, mọi
việc làm của cán bộ người dân đều biết hết, mọi cái
xấu xa người ta đều biết hết và chính vì cái xấu xa đó
mà người ta quay lưng lại với mình.
Diễn biến hòa bình, đương nhiên chúng ta phải cảnh giác,
nhưng đừng lấy cái đó mà cản trở nhau. Giờ phải nói mạnh
mẽ rằng phải chống tham nhũng thế nào, phải chống hiệu
quả, chống từ trên xuống dưới chứ không phải ở một bộ,
một cấp nào đó mới có hiệu quả và mới đáp ứng được
cái mong mỏi của dân.
Tại sao khi về hưu các cụ là người kêu nhiều nhất? Vì
chính những người như thế, như tôi chẳng hạn có lúc chưa
hiểu ra.
Chẳng hạn, năm 2001 lúc sửa Hiến pháp, đưa được vào Hiến
pháp điều Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền của dân do
dân vì dân thì rất mừng, sướng quá, xem đó như một thắng
lợi. Nhưng 10 năm trôi qua, giờ nhìn lại thấy giật mình hỏi:
chỉ đưa vào từng đó là đủ, là hết à? Rõ ràng là không
phải, vì cả 5 chương về bộ máy nhà nước chúng ta vẫn quy
định theo cách cũ.
Thế thì cho dù Điều 2 của Hiến pháp có sửa nhưng cả mấy
chương sau vẫn nằm ì ra đấy thì chẳng có nghĩa lý gì. Có
khác gì chúng ta hô hào phải mạnh mẽ đi lên, đã nhấc một
chân lên, nhưng chỉ nhấc lên mà không hạ xuống. Có khác gì
dùng một cái bánh rất ngon nhử nhử "bánh này ngon lắm các
bạn ơi" nhưng chỉ nhử thế mà không cho ăn gì cả.
Bởi vậy, nếu sửa Hiến pháp bây giờ cần phải sửa rất cơ
bản. Cũng không nên nghĩ sửa là xóa cái cũ mà phải sửa cơ
bản. Muốn thế phải soát lại một loạt vấn đề, trước
hết những chương, điều nói vế bộ máy. Chúng ta nói tất
cả quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân thực hiện quyền
lực thông qua Hiến pháp, Hội đồng nhân dân các cấp là
giống mô hình Xô Viết trước đây. Nhưng chúng ta vận dụng
không hết mô hình của người ta, chúng ta hiểu chưa đến nơi
đến chốn những quy định của người ta.
<h2>Chưa thấm hết đạo lý thế nào là một Đảng cầm
quyền?</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Bạn Văn Định hỏi, tại sao
những điều luật đảm bảo quyền tự do dân chủ của người
dân chúng ta định trình Quốc hội nhiều lần như Luật Thông
tin, Luật Trưng cầu dân ý, Luật về Hội... mãi vẫn chưa làm.
Tình trạng treo như thế này có hệ lụy gì không?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Bác Hồ đã nói rất rõ,
chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ, chứ không phải
Hiến pháp chung chung. Từng người dân được đặt trong điều
kiện quyền tự do đồng thời bộ máy, cơ chế để thực
hiện quyền quyết định công việc đất nước cũng phải rất
dân chủ, nếu cả 2 mặt đó đều tốt thì sẽ có dân chủ,
còn cả 2 mặt đều không tốt thì không có nền dân chủ.
Chúng ta có thể phàn nàn cái này cái kia nhưng vấn đề thực
chất là không giải quyết được. Cho nên cần phải xác định
thật rõ thực chất dân chủ là gì. Chúng ta cứ nói nhà nước
pháp quyền nhưng nói mãi vẫn dừng lại ở khẩu hiệu chứ
chưa đi vào, thể chế thiết chế.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Vậy ai chịu trách nhiệm xây dựng
thể chế, thiết chế này. Để chậm trễ như vậy ai chịu
trách nhiệm?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Khi nói đến thiết chế
là phải Quốc hội. Nhưng Quốc hội dưới sự lãnh đạo của
đảng. Chẳng hạn muốn sửa Hiến pháp, phải chờ đại hội
Đảng quyết, Đảng quyết rồi mới thành quyết định của
Quốc hội.
Có một vấn đề là trong một số văn kiện đã nói đến
nhưng chúng ta chưa thấm hết đạo lý thế nào là đảng cầm
quyền, trách nhiệm đến đâu, quan hệ với nhà nước thế nào
vì vậy mà hơi lúng túng, có lúc buông lỏng, có lúc lấn sân,
có lúc bao biện làm thay.
Tôi cũng không hiểu hết tại sao Bác Hồ khi nói về Đảng thì
trước hết nói Đảng ta là đảng cầm quyền. Vậy đảng cầm
quyền khác đảng thường thế nào?
Tôi đang có trong tay văn kiện Đại hội X, trong đó có phần
giải thích của đồng chí Nguyễn Phú Trọng: đảng cầm quyền
thì hơi hẹp, phải nói đảng lãnh đạo mới bao hết.
Nhưng Bác Hồ đã nhấn mạnh trong di chúc đảng ta là đảng
cầm quyền, vậy phải hiểu đạo lý đảng cầm quyền là thế
nào? Từ lãnh đạo đến cầm quyền có là một không, và
đảng cầm quyền quan hệ với dân với nước thế nào? Cả 2
cái đó chúng ta chưa làm rõ. Tôi vẫn nói, chủ thuyết chúng ta
chưa rõ ràng, cần phải rõ ràng chủ thuyết rồi từ đó
chuyển hóa thành quan niệm cụ thể.
<h2>Phải dân chủ hóa tư duy lí luận</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Cuộc sống đang đặt ra yêu cầu
bức thiết cho Đảng, nên chăng Đảng không né tránh, đặt
thẳng vấn đề này ra tại đại hội XI?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Tôi có tham gia một số
hội thảo bàn về văn kiện đại hội XI, lúc đầu nói sẽ
sửa đổi cương lĩnh, anh em chờ đợi, hi vọng rất nhiều
nhưng bây giờ đọc lại dự thảo sửa đổi thì có thấy sửa
gì nhiều đâu. Có người nói đó là bước lùi chứ không
phải là cải tiến.
Giải thích vì sao cũng khó. Phải chăng trước hết vì nhận
thức của chúng ta? Cũng có thể do ta thỏa mãn với những gì
đã đạt được. Có người thấy cương lĩnh như thế là cơ
bản lắm rồi.
Đứng về mặt chủ thuyết phải rõ ràng. Trước đây, ta
thường sao chép, nên khi vận dụng vào Việt Nam thì bị quèo
quặt. Ta vốn không có thường trực HĐND, sau đó có UBND, lại
có cả thường trực HĐND, HĐND, mà HĐND còn đòi có trụ sở
riêng, tách biệt với UBND.
Sang Liên Xô trước đây, sẽ thấy họ có Xô Viết chung, không
có UBND hay HĐND, và trong Xô Viết có thường trực ban chấp
hành của nó đóng vai trò như một bộ máy điều hành chung. Ta
sau đó lại dần tách HĐND và UBND ra. Nói như thế để thấy,
ngay cả khi vận dụng cái có sẵn, ta cũng làm chưa đúng, nói
gì là vận dụng sáng tạo.
Nghị quyết của ta có rồi, ta phải dân chủ hóa tư duy lí
luận. Một những vấn đề được nêu tại đại hội X là tư
duy của chúng ta chưa ngang tầm thời đại, giờ là lúc ta phải
cố gắng dân chủ hóa.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Ta từng phê phán dân chủ phương
Tây là dân chủ giả hiệu và ta phải xây dựng một nền dân
chủ thực chất. Theo ông, dân chủ thực chất của ta là như
thế nào?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Có lẽ cũng phải nhìn
nhận lại ý kiến cho rằng dân chủ phương tây là dân chủ
giả hiệu. Nếu là dân chủ giả hiệu, họ phải sụp lâu
rồi. Đó là cách nhìn trước đây thôi. Bây giờ ta phải xem
lại và đổi tư duy đó. Trong khi ta phê phán phương Tây nhiều
thì chính họ lại tự điều chỉnh rất tốt, loại bỏ những
yếu tố tiêu cực.
Không phải ngẫu nhiên mà người dân lao động ở các nước
đó được hưởng chế độ dân chủ. Bản thân họ đấu tranh
và phe XHCN khi đó cho thấy một hình mẫu khác, để bên kia
giật mình và thay đổi, tự điều chỉnh. Sự sụp đổ của
Liên Xô cũng chính vì không biết tự điều chỉnh hoặc có
điều chỉnh nhưng không đến nơi và không kịp thời. Liên Xô
sụp đổ không phải vì bản thân chế độ XHCN là xấu mà vì
họ đã đi không đúng đường, sai về cách làm.
Chúng ta đã ngấm ra điều đó. Bây giờ ta phải nói cho rõ là
phải điều chỉnh lại cho đúng. Nhưng điều chỉnh của ta
chưa đến nơi. Chúng ta chưa thực ngồi với nhau để tranh
luận cho hết tình hết lí, lật ngược vấn đề để tìm cho
ra gốc gác của nó.Cái lo của những người tâm huyết, có
trách nhiệm và gắn bó với chế độ hiện nay là làm thế nào
để thoát ra được tình cảnh hiện nay, để mọi người có
thể thực sự dân chủ đóng góp ý kiến và tìm ra được một
cơ chế đúng.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Không có gì phải bàn cãi, dân
chủ là nhân tố quan trọng để giải quyết các vấn đề của
xã hội ta hiện nay. Việc đảm bảo vai trò, vị trí lãnh đạo
của Đảng cũng chính là dân chủ. Đảng cũng đã vạch ra và
đang đấu tranh cho vấn đề này. Một bạn đọc ở Nha Trang
nêu vấn đề, trong các đại hội đảng, khi bài Quốc tế ca
vang lên "vùng lên hỡi các nô lệ ở thế gian" không còn phù
hợp với tình hình hiện nay, nô lệ ngày nay đã chuyển sang
hình thái mới, thậm chí là nô lệ về tư tưởng, nhận thức,
văn hóa. Vậy cần phải làm gì để giải phóng khỏi ách nô
lệ này như tinh thần của Quốc tế ca?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Đó cũng là vấn đề gây
nhiều băn khoăn, cần suy nghĩ đích đáng. Thực ra, bây giờ mà
nói là nô lệ thì có phần nặng nề, nhưng sự phụ thuộc thì
có.
Về mặt tư tưởng, chúng ta đã thực sự tự do chưa? Theo tôi,
ta chưa có được điều đó, hay đúng ra là còn thiếu. Nói là
hoàn toàn chưa có thì không hẳn. Như hôm nay tôi nói như thế
này cũng là tự do rồi.
Tình hình có nhiều cải thiện nhưng đến nơi chưa, ngang tầm
chưa thì chưa. Đây là điều phải sửa đổi cơ bản, tạo ra
môi trường, không khí để người dân cảm nhận được rằng
chế độ này là của mình, do mình làm chủ. Bác Hồ khi nói
đến quyền của người dân bao giờ cũng nhấn mạnh hai chữ
TỰ DO.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Một bạn đọc ở Phan Thiết
viết: với doanh nghiệp chúng tôi, dân chủ là công bằng cơ
hội, công bằng quyền tiếp cận thông tin, nguồn lực quốc
gia, đặc biệt là trong kinh tế. Nhưng công bằng không phải là
cào bằng. Vậy thiết chế nào để đảm bảo cho chúng tôi
được quyền tiếp cận công bằng với thông tin, nguồn lực
quốc gia và công bằng trong cơ hội tiến thân? Việt Nam đã có
được một thiết chế như vậy hay chưa?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Thế nên bây giờ Quốc
hội đang làm lại và chắc sẽ làm được đó là Luật Về
quyền tự do tiếp cận thông tin. Những tài liệu cầm vào là
thấy dấu mật sẽ phải hạn chế thế nào; Làm rõ đảng cầm
quyền ra sao, công việc đảng làm là cho dân; việc đảng đang
làm là việc của dân chứ không phải là việc riêng của
đảng, đảng được nhân dân tin tưởng giao cho nhiệm vụ đó.
Vì thế, nhân dân có quyền biết và hiểu đầy đủ về những
công việc đảng đang làm.
Việc này ta chưa xem trọng, vẫn còn coi nhẹ. Văn kiện của
Đảng là đặc quyền của một số người. Điều này đòi
hỏi phải thay đổi nhận thức, trở lại với quan điểm thực
sự dân chủ, và vị trí, trách nhiệm của đảng cầm quyền
là gì. Đảng cầm quyền là đảng giải quyết những công
việc của dân, thuộc quyền của dân, mà từng người dân
riêng rẽ không thể giải quyết được mà cả cộng đồng
gần 90 triệu dân cùng lo. Họ tín nhiệm giao cho một tổ chức:
về mặt nhà nước là giao cho Quốc hội, về mặt đảng là
đảng cầm quyền, để từ đó thấy rằng đây là việc của
dân, dân có quyền hiểu đủ, không phải đặc quyền của ai.
<h2>"Muốn sửa Hiến pháp, cần xác định lại chủ thuyết"</h2>
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Rõ ràng phải xây dựng thiết
chế, bắt đầu bằng Hiến pháp. Nhiều người băn khoăn sao ta
phải điều chỉnh hiến pháp nhiều lần như thế, trong khi
nhiều nước hầu như không phải sửa. Chúng ta đang có kế
hoạch sửa đổi Hiến pháp. Nên chăng đây là lúc đảng thể
hiện dấu ấn của mình với tư cách một đảng cầm quyền?
Với tư cách cựu lãnh đạo ngành Tư pháp từng tham gia nhiều
vào công tác sửa Hiến pháp, theo ông, Đảng nên chỉ đạo
sửa Hiến pháp như thế nào?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Có hai loại hiến pháp,
kiểu như của Mỹ, hơn 200 năm rồi, họ có sửa nhưng chỉ bổ
sung, thêm vào. Ta mỗi lần sửa là sửa cơ bản. Quan điểm về
Hiến pháp của ta khác. Xã hội Việt Nam từ nô lệ, phong kiến
lên dân chủ, từ dân chủ nhân dân lên dân chủ xã hội chủ
nghĩa, từ độc lập tự do sang chiến tranh rồi đất nước
bị chia cắt, đi đến thống nhất... Sự biến động trên con
đường phát triển của xã hội VN ảnh hưởng đến quy định
pháp luật, các luật cơ bản.
Chẳng hạn, chúng ta xây dựng Hiến pháp 1946 nhằm xây dựng xã
hội dân chủ nhân dân, rồi chiến tranh nổ ra ngay, cả Chính
phủ, Quốc hội đều phải chuyển lên Việt Bắc. Chúng ta ca
ngợi Hiến pháp 1946 nhưng thực tế, Hiến pháp không được
công bố. Cách mạng phát triển, ban đầu chúng ta không đặt
vấn đề cải cách ruộng đất nhưng đến năm 1953 chúng ta
thấy tình hình buộc phải làm cách mạng dân chủ. Muốn như
vậy ta phải thực hiện "người cày có ruộng", vì thế thức
hiện cải cách ruộng đất. Cải cách ruộng đất xong rồi thì
chúng ta thấy mình phải thực hiện tiến lên CNXH. Những biến
động như thế khiến Hiến pháp 1946 không còn hiệu lực.
Năm 1946, Hồ Chí Minh là trưởng ban xây dựng Hiến pháp và
đến năm 1959, Bác cũng là trưởng ban xây dựng Hiến pháp 1959,
nhưng hai bản Hiến pháp này rất khác nhau, vì hoàn cảnh quá
khác nhau. Hiến pháp năm 1946 ta xây dựng theo mô hình của Pháp.
Hiến pháp 1959 lại theo mô hình xô viết, và chúng ta cũng theo
tư tưởng của Mao Trạch Đông, nhất biên đảo, theo hẳn con
đường XHCN, không lưỡng lự nữa. Hơn nữa, khi xây dựng
Hiến pháp 1959, ta vận dụng một quy định của Hiến pháp Xô
Viết chưa đúng, tư tưởng biến động liên tục (cơ cấu UBND
và HĐND).
Chúng ta đang theo mô hình của Hiến pháp 1992, tâm lý mọi
người muốn có sửa đổi cơ bản, trước hết là về bộ
máy. Phải điều chỉnh lại quan điểm trước đây: Hiến pháp
là thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng. Đường
lối của Đảng hiện nay là gì? Quyền lực nhà nước là
thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp.
Quyền lực thế nào là thống nhất? Thế nào là phân công? Là
phối hợp? Hiện nay ta chưa xác định rõ những điểm đó.
Nếu Hiến pháp chỉ sửa vài điểm nhỏ thì có nên sửa không?
Đương nhiên nếu bỏ HĐND cấp quận, xã, phường, thì sẽ
vướng vào điều quy định trong Hiến pháp. Nhưng sửa điều
đó thôi thì chỉ thuần túy là kĩ thuật, chưa mang tính cơ
bản. Muốn thể hiện chủ trương, đường lối của Đảng là
quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và nhân dân thực
hiện quyền lực nhà nước như thế nào và bản thân quyền
lực đó được tổ chức như thế nào là thống nhất?
Có người nói quyền lực nhà nước thống nhất ở nhân dân
liệu có đúng không? Tại sao lại thống nhất ở nhân dân.
Tập trung ở nhân dân thì đúng, nhưng thống nhất ở nhân dân
thì không ổn, vì nói đến thống nhất là nói đến trạng
thái của sự vật, về mối quan hệ nội bộ của các bộ
phận thuộc sự vật đó. Chúng ta nói Việt Nam là một đất
nước thống nhất đâu phải là nó dồn về một chỗ, mà vẫn
là ba miền Bắc, Trung, Nam, trước đây bị chia cắt, bây giờ
thống nhất.
Những người cầm quyền hiện nay đang nói về thống nhất
quyền lực theo cách rất khác nhau, ảnh hưởng đến quy định
về sau của Hiến pháp.
Trong một hội thảo gần đây, tôi đã nói, để sửa Hiến
pháp phải thay đổi hoặc xác định cho rõ hơn chủ thuyết
của chúng ta về hiến pháp, về quyền lực nhà nước. và
quyền tự do dân chủ của nhân dân. Từ chủ thuyết đó, chúng
ta thể chế hóa thành thiết chế. Nếu không, chúng ta sửa rồi
đi vào thực tế lại thấy Hiến pháp của ta có vấn đề. Có
sửa mà sửa không cơ bản thì mỗi lần lại vấp váp. Giống
như đi đường gồ ghề, cứ đi vấp lại muốn sửa. Bây giờ
muốn làm sao để cho đường bằng phẳng, thông suốt, thì
phải có chủ thuyết rõ ràng.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Phải chăng chủ thuyết đó chính
là tư tưởng của Bác Hồ, xây dựng một nước Việt Nam độc
lập, dân chủ và giàu mạnh. Chúng ta đang có vận hội rất
lớn để thực hiện hóa mục tiêu đó. 65 năm qua, đôi khi
chúng ta bị kẹt vào xung đột ý thức hệ , Việt Nam bây giờ
có vận hội lớn để trở thành một nước thực sự độc
lập , được tự chủ trong các quyết định cuả đất nước,
cuả dân tộc mình, cộng đồng thế giới mong muốn nhìn thấy
một nước Việt Nam giàu mạnh và có vai trò trong khu vực,
nhưng không ai cho không cái gì, có vận hội lớn chúng ta cũng
phải đối mặt với thách thức, đối mặt với sóng gió cuả
thời đại. Dân chủ là chủ thuyết xuyên suốt của Hồ Chí
Minh và là nền tảng cho sự độc lập và giàu mạnh của Việt
Nam. Theo ông, để thực hiện chủ thuyết này, cơ chế nào để
chúng ta lựa chọn được người lãnh đạo xứng đáng, dẫn
dắt cả dân tộc băng lên thực hiện chủ thuyết của Bác
Hồ?</em>
<strong>Ông Nguyễn Đình Lộc:</strong> Mong muốn của Bác Hồ
rất rõ. Bác cũng công khai nêu mong muốn đó. "Chúng ta phải có
một hiến pháp dân chủ", Bác nói vậy, chứ không phải là
một hiến pháp chung chung. Trong chữ dân chủ đó hàm chứa rất
nhiều điều. Điều đó được thể hiện ngay trong hiến pháp
1946.
Tất nhiên không nên ca ngợi một chiều Hiến pháp 1946. Hiến
pháp 1946 đưa vào hoàn cảnh hiện nay như thế nào không đơn
giản. Chủ thuyết của Bác Hồ về Hiến pháp là rất rõ ràng.
Chúng ta phải theo tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề là vận
dụng như thế nào. Từ tư tưởng đó phải nghiên cứu, vận
dụng thành lí thuyết Hồ Chí Minh về Hiến pháp. Việc này khó
nhưng không thể không làm.
Có lúc, ở các cấp của Đảng, ta ngại dân chủ. Ta nói dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh mà không có chữ
dân chủ (phải đến sau này mới được bổ sung). Chúng ta
phải làm cho rõ tại sao chúng ta ngại dân chủ. Việc bổ sung
vào là do sức ép hay ta tự nguyện làm. Ta sẽ giữ như thế và
thực hiện dân chủ thật sự, hay chúng ta tiếp tục ngại.
Lâu nay ta nghe nhiều đến diễn biến hòa bình. Tất nhiên ta
phải cảnh giác với diễn biến hòa bình và cũng có người
muốn làm việc đó. Nhưng vì chúng ta sơ hở, không quyết tâm
nên ta mới bị diễn biến. Chúng ta không làm đến nơi thì
mới bị diễn biến, còn nếu chúng ta thực sự dân chủ thì
không ai làm gì được.
Tất nhiên, đụng đến những vấn đề này là những vấn đề
rất cơ bản. Nếu không làm rõ với nhau từ đầu thì dễ bị
quy chụp. Nói đến diễn biến thì không phải là kẻ thù nào
từ bên ngoài vào diễn biến mà diễn biến ở chính trong nội
bộ này. Từ trong nội bộ này có những lực lượng muốn
diễn biến. Tại sao chúng ta lại để cho họ làm được như
thế, và tại sao họ lại tranh thủ được người dân? Ta phải
đánh gục họ đi, không phải bằng bạo lực mà bằng sức
mạnh của sự đồng lòng, ủng hộ trong dân, từ niềm tin của
dân. Phải đảm bảo cho được lòng tin của dân đối với
Đảng. Đây là vấn đề Đảng lo nhất.
Đã đến lúc chúng ta phải nói thẳng với nhau, nhìn thẳng vào
sự thật, không tránh né những vấn đề cốt tử như vậy.
Thời gian càng tiến về tương lai, chúng ta càng thấy cái vĩ
đại của Bác Hồ. Người vượt qua mọi sóng gió để lãnh
đạo đất nước.
Phải làm sao tận dụng cho được lợi thế này, sức mạnh
này. Vấn đề là khi người ta ra sức đề cao Hồ Chí Minh,
người ta có thực sự làm theo Bác không? Đó là điều cần suy
nghĩ. Người ta có thực sự: cần, kiệm, liêm, chính, chí công,
vô tư không? Người ta có thực sự vì dân, vì nước, vì
đảng không hay vì tính toán lợi ích riêng của mình rồi lồng
vào đây, dưới danh nghĩa của đảng?
Đó là vấn đề cần hết sức cảnh giác, ngăn chặn. Nếu làm
như thế là có tội với Bác, với chế độ, với nhân dân,
với lí tưởng của Bác và mục tiêu mà Bác dành cả đời
để cống hiến.
<em>Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Dân chủ thì ta sẽ lựa chọn
được lãnh đạo đủ đức, đủ tài, đủ tầm lãnh đạo
đất nước, nắm bắt vận hội lớn, vượt qua sóng gió và
thách thức của thời đại để đưa dân tộc ta tới bến bờ
vinh quang. Điều kiện trong nước và thời đại đòi hỏi chúng
ta có những lãnh đạo có bản lĩnh, tầm nhìn, trí tuệ, sức
mạnh để tập hợp được quần chúng nhân dân, là điểm tựa
lòng tin cho nhân dân Việt Nam để đạt mục tiêu của Bác Hồ
xây dựng một Việt Nam phồn vinh, văn minh, hoàn thành sứ mệnh
lịch sử mà dân tộc đặt ra với Đảng. Đó cũng là lời
kết lại của bàn tròn ngày hôm nay. Một lần nữa xin cám ơn
ông Nguyễn Đình Lộc, cám ơn các độc giả đã cùng theo
dõi.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6276), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét