cứu sâu hơn, toàn diện hơn điều kiện đảm bảo tính khả
thi của tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM..." vào
Nghị quyết, nếu như sau này Quốc hội không chấp thuận việc
xây dựng tuyến đường sắt cao tốc, thì khoản tiền hàng tỉ
đô la cho khâu tư vấn cũng có thể đã trót tiêu mất rồi" -
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan gửi tới Bee những tâm huyết
về dự án Đường sắt cao tốc Bắc - Nam.
Chỉ còn chưa đến 24 tiếng đồng hồ nữa Quốc hội sẽ
biểu quyết về Dự án Đường sắt cao tốc Hà Nội - TPHCM.
Kết quả bỏ phiếu thăm dò cho thấy phần lớn đại biểu
Quốc hội đã suy nghĩ rất nhiều, lắng nghe rất nhiều những
ý kiến tranh luận đa chiều về dự án lớn này.
<center><img src="http://img443.imageshack.us/img443/2426/danluanorg001.jpg"
alt="" /></center>
Tuy nhiên, đọc kỹ kết quả thăm dò cũng như một số nội
dung của Dự thảo Nghị quyết về dự án được công bố trên
báo chí, tôi vẫn thấy một vài điều mà tôi thiết tha mong
các đại biểu Quốc hội cân nhắc thật thấu đáo thêm
trước khi bỏ phiếu.
Trước hết là Nghị quyết về dự án. Căn cứ vào con số
271/474 (57,17%) đại biểu đồng ý ra nghị quyết về chủ
trương xây dựng dự án này, dự thảo nghị quyết đã được
đưa ra để chiều mai Quốc hội bỏ phiếu. Dự thảo Nghị
quyết về dự án, như báo chí đưa tin, có hai nội dung quan
trọng.
Một là, "Quốc hội giao Chính phủ rà soát quy hoạch hạ
tầng giao thông tổng thể trong cả nước bao gồm đường bộ,
đường thủy, đường sắt, đường không phù hợp yêu cầu
trước mắt cũng như lâu dài, trong đó có quy hoạch hệ thống
giao thông Bắc - Nam… Xác định rõ lộ trình thực hiện bảo
đảm tính khả thi, phù hợp với quy hoạch giao thông tổng thể
của cả nước và các vùng".
Hai là, "Lập quy hoạch chi tiết, tiếp tục nghiên cứu sâu
hơn, toàn diện hơn điều kiện đảm bảo tính khả thi của
tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM. Trên cơ sở đó,
nghiên cứu lập dự án đầu tư một trong hai tuyến: Hà Nội -
Vinh, TP.HCM - Nha Trang. Quốc hội sẽ xem xét quyết định chủ
trương đầu tư một đoạn tuyến được chọn và thực hiện
đầu tư vào thời điểm thích hợp trước năm 2020 bằng nhiều
nguồn vốn, đa dạng phương thức đầu tư. Từ kết quả đầu
tư tuyến được chọn, đánh giá việc khai thác đoạn tuyến
trên, mới báo cáo Quốc hội xem xét triển khai xây dựng các
bước tiếp theo."
Nội dung thứ nhất của nghị quyết là vô cùng quan trọng và
cần thiết. Rõ ràng quy hoạch hạ tầng giao thông tổng thể
trong cả nước là điều đầu tiên Quốc hội cần xem xét và
phê chuẩn trước khi quyết định bất cứ dự án giao thông
cụ thể nào.
Chừng nào chưa thấy quy hoạch hạ tầng giao thông tổng thể
trong cả nước ra sao, vị trí của từng loại giao thông chính
như thế nào, hệ thống giao thông Bắc-Nam đặt trong quy hoạch
giao thông tổng thể của cả nước và các vùng ra sao, lộ
trình và tính khả thi của toàn bộ qui hoạch đó, thì Quốc
hội không thể có căn cứ đầy đủ và xác đáng để quyết
định riêng về từng tuyến giao thông, dù là đường bộ,
đường thủy, đường sắt hay đường hàng không.
Bản thân "quy hoạch hạ tầng giao thông tổng thể trong cả
nước" đã phải cần không ít thời gian và công sức của
Quốc hội để nghiên cứu các tài liệu được Chính phủ
trình, tham khảo các tài liệu, luận cứ liên quan, nghe Chính
phủ trình bày và ý kiến của các Ủy ban được Quốc hội
giao nhiệm vụ thẩm định, nghe các ý kiến phản biện xã
hội… Các đại biểu cũng rất cần có đủ thời gian để
tham vấn cử tri của mình, suy nghĩ cân nhắc mọi mặt, trên cơ
sở đó mới thảo luận tại diễn đàn Quốc hội trước khi
có ý kiến về qui hoạch này.
Vậy thì nội dung thứ hai về lập qui hoạch chi tiết cho tuyến
đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM đưa vào nghị quyết lúc
này có hợp lý và đúng lúc không? Trong khi chưa biết quy hoạch
hạ tầng giao thông tổng thể trong cả nước như thế nào, thì
căn cứ vào đâu mà Quốc hội đã cho nghiên cứu và lập qui
hoạch chi tiết về tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM?
Cho dù vừa qua Chính phủ đã trình Quốc hội về dự án này,
nhưng trình dự án này trước khi trình qui hoạch hạ tầng giao
thông tổng thể là một việc ngược qui trình, "sinh con rồi
mới sinh cha", và chính vì vậy Quốc hội mới phải có nghị
quyết như nội dung thứ nhất.
Đưa ngay nội dung thứ hai vào nghị quyết có thể được hiểu
là Quốc hội tán thành chủ trương xây dựng tuyến đường
sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM, "bật đèn xanh" cho việc xúc
tiến các bước nhằm triển khai dự án này.
Đưa ngay nội dung thứ hai vào nghị quyết cũng có thể được
hiểu là tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM được ưu
ái chọn trước cả qui hoạch tổng thể, trước mọi tuyến
giao thông khác, mà cử tri cả nước không thể hiểu được
tại sao lại chọn trước như vậy.
Và chi phí của sự chọn trước này không hề nhỏ, nếu tính
tới con số gần 5 tỉ đô la cho công việc tư vấn toàn bộ
dự án, và 10-12 tỉ đô la cho đầu tư chỉ một trong hai tuyến
Hà Nội - Vinh hoặc TP.HCM - Nha Trang, theo tính toán sơ bộ của
dự án này. 5 tỉ đô la có thể đủ để cải tạo, nâng cấp
tuyến đường sắt Bắc Nam hiện nay thành đường khổ rộng,
hai chiều, phục vụ cả chuyên chở hành khách và hàng hóa với
tốc độ 200km/giờ, như một số chuyên gia ngành đường sắt
đã nêu ra.
Ngay cả nếu như sau này Quốc hội không chấp thuận việc xây
dựng tuyến đường sắt cao tốc, thì khoản tiền hàng tỉ đô
la cho khâu tư vấn cũng có thể đã trót tiêu mất rồi, và
ngân sách vẫn phải chi cho khoản đó.
Vì vậy, nên chăng Nghị quyết của Quốc hội chỉ tập trung
vào nội dung thứ nhất, và làm rõ hơn những yêu cầu của
Quốc hội về nội dung của quy hoạch hạ tầng giao thông tổng
thể trong cả nước mà Chính phủ sẽ rà soát và trình Quốc
hội. Tuyệt đối không nên đưa nội dung thứ hai vào để
tránh những bất cập như trên.
Vấn đề thứ hai tôi muốn nêu, là rút kinh nghiệm việc trình
dự án xây dựng tuyến đường sắt cao tốc lần này, Quốc
hội nên yêu cầu các dự án được trình ra Quốc hội sau này
ít nhất phải:
1. Đảm bảo tính minh bạch, khả thi với những nội dung cơ
bản cần thiết, dựa trên những nghiên cứu, thông tin đầy
đủ, khách quan, khoa học. Những nội dung, nghiên cứu, thông tin
nào là cần thiết thì Quốc hội có thể giao ngay cho Ủy ban
làm nhiệm vụ thẩm định dự án đưa ra. Quốc hội sẽ không
xem xét nếu không được cung cấp đầy đủ những cái đó.
2. Đảm bảo thời gian tối thiểu cần thiết để Quốc hội
nghiên cứu, tham vấn cử tri và các đối tượng liên quan
trước khi xem xét, thảo luận. Nếu các dự án chỉ được
trình vào đầu kỳ họp để quyết định vào cuối kỳ họp,
thì Quốc hội làm sao có thời gian nghiên cứu, khảo sát các
vấn đề, càng không thể có thời gian và điều kiện để
lấy ý kiến cử tri của mình và các đối tượng liên quan
trước khi quyết định thay cho họ. Các dự án luật đều
được xem xét hai lần trong hai kỳ họp khác nhau, các dự án
đầu tư hoặc chi tiêu ngân sách lớn cũng cần phải được xem
xét hai lần như vậy.
3. Thực hiện qui trình đánh giá tác động kinh tế-xã hội
của dự án, tương tự như yêu cầu đối với các dự án
luật (đã được qui định trong Luật Ban hành các văn bản qui
phạm pháp luật). Việc đánh giá này cần được một tổ
chức độc lập, khách quan thực hiện, trong đó đảm bảo sự
tham vấn tất cả các đối tượng bị tác động liên quan và
tính toán chi phí-lợi ích của dự án.
Ngay trong nhiều dự án đầu tư của tư nhân người ta cũng bỏ
tiền ra để làm việc này trước khi quyết định đầu tư.
Đầu tư công, bằng tiền thuế của dân và tác động đến
đông đảo người dân, đến sự phát triển của đất nước
càng phải làm như vậy.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5452), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét