<strong>Yasheng Huang (Hoàng Á Sinh)</strong>
<strong><a
href="https://danluan.org/tin-tuc/20131022/eric-x-li-chuyen-hai-che-do-chinh-tri"><strong>Bài
liên quan: Eric X. Li: Chuyện hai chế độ chính
trị</strong></a></strong>
<strong><a
href="http://www.procontra.asia/wp-content/uploads/2013/10/Eric-X.-Li-v%C3%A0-Yasheng-Huang-Tranh-lu%E1%BA%ADn-v%E1%BB%81-hai-ch%E1%BA%BF-%C4%91%E1%BB%99-ch%C3%ADnh-tr%E1%BB%8B.pdf">Đọc
cả hai bài bằng bản PDF</a></strong>
<strong>Phạm Vũ Lửa Hạ dịch</strong>
<em>Đầu năm nay, nhà kinh tế học Yasheng Huang [Hoàng Á Sinh] (<a
href="http://www.ted.com/talks/yasheng_huang.html">xem bài diễn thuyết
TED Talk năm 2011 của ông</a>) tranh luận với Eric X. Li [Lý Thế
Mặc] trên tạp chí </em>Foreign Affairs<em> <a
href="http://www.foreignaffairs.com/articles/138476/eric-x-li/the-life-of-the-party"
target="_blank">về một vấn đề tương tự</a> bài diễn
thuyết</em> <em>TED Talk. TED Blog yêu cầu giáo sư Hoàng mở rộng
lập luận của ông trong cuộc đối thoại tiếp tục diễn ra
với Li.</em>
Thử hình dung lẫn lộn hai phát ngôn sau đây của một bác sĩ
chuyên về ung thư: 1) "Anh có thể chết vì ung thư" và 2)
"Tôi muốn anh chết vì ung thư." Khó mà nhận ra sự khác
biệt căn bản giữa hai phát ngôn này. Phát ngôn thứ nhất là
một lời tiên đoán – phát ngôn này nói rằng một việc có
thể xảy ra với một số điều kiện nhất định (trong
trường hợp này là chết nếu bị ung thư). Phát ngôn thứ hai
là một sở nguyện, một ao ước, hay một ý muốn về một
thế giới theo sở thích cụ thể của một người.
Ai lại có thể phạm một sai lầm căn bản khi nhầm lẫn hai
loại phát ngôn này? Nhiều người lắm, trong đó có Eric X. Li,
trong <a
href="http://www.ted.com/talks/eric_x_li_a_tale_of_two_political_systems.html"
target="_blank">bài diễn thuyết TED Talk hôm nay</a>. Đại luận
thuyết của Marx đã ăn sâu vào đầu Li – và đầu tôi thời
niên thiếu và thời thanh niên trong thập niên 1960 và 1970 – là
một <em>phát ngôn</em> <em>chuẩn tắc</em>. Khi Marx nảy ra những
tư tưởng về sự tiến hóa của các xã hội loài người, trên
thế giới chưa có một quốc gia nào giống chút đỉnh như chế
độ cộng sản mà ông cổ xúy. Chế độ cộng sản theo hình
dung của Marx không có quyền tư hữu hay bất cứ kiểu quyền
sở hữu nào. Tiền cũng không có mặt trong chế độ đó. Phiên
bản chủ nghĩa cộng sản của Marx chưa bao giờ, và rất có
thể sẽ chẳng bao giờ, trở thành hiện thực. Marx "tiên
đoán" dựa trên suy diễn; và những người kế thừa ông tiên
đoán bằng cách áp đặt ước muốn của họ, được thực
hiện bằng quyền lực và bạo lực.
Ngược lại, cái luận thuyết dường như được mớm cho Li khi
ông là một "anh chàng hippie Berkeley" thì dựa trên kinh
nghiệm thực tế của các vấn đề con người. Chúng ta đã có
hàng trăm năm kinh nghiệm với dân chủ và hàng trăm quốc gia /
năm có các quá trình chuyển tiếp sang dân chủ và cai trị
bằng dân chủ. Phát ngôn cho rằng các quốc gia chuyển sang dân
chủ khi họ giàu lên là một <em>phát ngôn</em> <em>thực
chứng</em> – đó là một tiên đoán dựa trên dữ liệu. Trong
thập niên 1960, khoảng 25 phần trăm các nước trên thế giới
có chế độ dân chủ; tỉ lệ hiện nay là 63 phần trăm. Có
rất nhiều trường hợp các chế độ độc tài chuyển sang
chế độ dân chủ hơn là ngược lại. Những nước còn lại
trên thế giới đã thể hiện rõ ràng ý muốn có chế độ dân
chủ. Như <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Minxin_Pei">Minxin Pei
(Bùi Mẫn Hân</a>) đã cho biết, trong 25 nước có GDP bình quân
đầu người cao hơn Trung Quốc mà chưa tự do hay tự do một
phần, 21 nước sống nhờ tài nguyên thiên nhiên. Nhưng đó là
những ngoại lệ giúp chứng minh quy tắc – các quốc gia
chuyển sang dân chủ khi họ giàu hơn. Ngày nay không có quốc gia
nào được xếp vào nhóm giàu nhất có chế độ toàn trị
độc đảng. (Singapore là một trường hợp chưa rõ ràng, còn
nhiều tranh cãi.) Dù Li có thích hay không, các quốc gia đó
dường như đều có đích đến như nhau.
Các nền dân chủ có tham nhũng hay không? Li nghĩ vậy. Ông
trích dẫn <a
href="http://www.transparency.org/research/cpi/overview">Chỉ số của
Minh bạch Quốc tế (TI)</a> để chứng minh quan điểm của mình.
Số liệu TI cho thấy Trung Quốc có thứ hạng cao nhiều chế
độ dân chủ. Cũng có lý.
Tôi luôn nghĩ rằng có hơi mỉa mai khi dùng số liệu về tính
minh bạch để biện hộ cho một chế độ chính trị xây trên
nền tảng mờ ám. Ngoài chuyện mỉa mai, nên nhớ rằng bản
thân chỉ số TI là sản phẩm của chế độ chính trị mà Li
quá coi thường – chế độ dân chủ (nói cho đúng là dân chủ
kiểu Đức). Điều này nhấn mạnh một điểm căn bản –
chúng ta biết rất nhiều về tham nhũng ở các chế độ dân
chủ hơn chúng ta biết về tham nhũng ở các nước toàn trị vì
các chế độ dân chủ, theo định nghĩa, có tính minh bạch cao
hơn và họ có nhiều dữ liệu hơn về tính minh bạch. Tuy tôi
tin những so sánh về tham nhũng giữa các nước dân chủ, việc
so sánh một cách máy móc tham nhũng ở Trung Quốc với tham nhũng
ở các chế độ dân chủ, như Li đã làm rất nhiều lần, là
phạm sai lầm căn bản. Phương pháp của ông nhầm lẫn hai
hiệu ứng – mức độ minh bạch của một quốc gia và mức
độ tham nhũng của một quốc gia. Tôi không muốn nói là các
chế độ dân chủ nhất thiết phải trong sạch hơn Trung Quốc;
tôi chỉ muốn nói rằng cách Li dùng dữ liệu của TI không
phải căn cứ để rút ra kết luận theo một trong hai hướng.
Cách đúng đắn để rút ra kết luận về vấn đề này là
nhận định rằng với cùng một mức độ minh bạch (và cùng
mức độ về nhiều thứ khác, trong đó có thu nhập), Trung
Quốc có – hay không có – tham nhũng nhiều hơn các chế độ
dân chủ.
Chỉ cần một ví dụ đơn giản là đủ minh họa ý này. Năm
2010, hai doanh nhân Ấn Độ lập một trang mạng gọi là <a
href="http://www.ipaidabribe.com/" target="_blank">I Paid a Bribe</a> (Tôi
hối lộ). Trang mạng này kêu gọi người ta đăng nặc danh
những trường hợp công dân Ấn Độ phải bỏ tiền ra để
hối lộ. Đến tháng 8/2012, trang mạng này đã ghi nhận hơn
20.000 vụ tham nhũng. Một số doanh nhân Trung Quốc cố gắng
bắt chước: Họ lập trang I Made a Bribe (Tôi hối lộ) và <a
href="http://www.522phone.com/">522phone.com</a>. Nhưng hai trang mạng
này nhanh chóng bị chính quyền Trung Quốc đóng. Kết luận
đúng ở đây không phải, theo như kiểu lập luận của Li, là
Trung Quốc trong sạch hơn Ấn Độ vì Trung Quốc không có bài
đăng trên mạng nào về các vụ tham nhũng trong khi Ấn Độ có
khoảng 20.000 vụ được đăng lên.
Dù tôi rất tôn trọng công lao của Minh bạch Quốc tế, dữ
liệu của tổ chức này rất kém trong việc xử lý điểm khác
biệt căn bản về mức cảm nhận tham nhũng (perception of
corruption) và mức độ tham nhũng thực sự xảy ra (incidence of
corruption). Các chế độ dân chủ có tính minh bạch cao hơn –
về những cái tốt và cái xấu của chúng – hơn các chế độ
toàn trị. Chúng ta biết nhiều hơn về nạn tham nhũng ở Ấn
Độ một phần vì chế độ Ấn Độ minh bạch hơn, và có một
giới bình luận nhiều chuyện không ngại phê phán và chỉ
trích chính phủ (và trong một vài trường hợp, gắn máy quay
phim trong phòng khách sạn để ghi cảnh đưa tiền đút lót cho
các chính khách). Ngoài ra, tham nhũng ở cấp thấp dễ quan sát
hơn tham nhũng ở cấp cao nhất trong hệ thống tôn ti chính
trị. Chỉ số TI phát hiện trò tham nhũng của một cảnh sát
viên tên Barun ở Chennai dễ hơn là phát hiện tội tham nhũng
của một ủy viên Bộ Chính trị tên Bạc Hy Lai ở Trùng Khánh.
Những yếu tố này, chứ không phải bản thân nạn tham nhũng,
có thể giải thích phần lớn những khác biệt về thứ hạng
TI giữa Trung Quốc và Ấn Độ.
Vẫn dùng số liệu của TI, Li thích chỉ ra rằng những nước
như Indonesia, Argentina và Philippines vừa là chế độ dân chủ
vừa khét tiếng về tham nhũng. Ông thường bỏ sót các dữ
kiện quan trọng khi đề cập đến vấn đề này. Phải, các
quốc gia này là những nền dân chủ, vào năm 2013, nhưng những
nước này đã được cai trị bởi các nhà độc tài quân sự
nhẫn tâm trong mấy chục năm trước khi chuyển sang dân chủ.
Chính chế độ chuyên quyền của các quốc gia này đã sinh ra
và dung dưỡng nạn tham nhũng. (Còn nhớ 3.000 đôi giày của bà
Marcos?) Tham nhũng giống như ung thư, đã thành di căn và ăn sâu.
Tuy ta có lý do hoàn toàn chính đáng để phê phán các nền dân
chủ mới vì không kịp thời diệt tận gốc nạn tham nhũng,
nhưng nhầm lẫn các khó khăn của việc chữa trị nạn tham
nhũng ăn sâu với nguyên nhân sâu xa của nó thì cũng hệt như
nói rằng một bệnh nhân ung thư bị mắc bệnh ung thư sau khi
nhập viện để làm hóa trị.
Nhóm những kẻ tham nhũng trắng trợn nhất thế giới chỉ
toàn những kẻ chuyên quyền. Theo một báo cáo của TI, tính
đến năm 2004, ba lãnh tụ cầm quyền bòn rút quốc dân nhiều
nhất là Suharto, Marcos và Mobutu. Ba nhà độc tài này đã cướp
bóc tổng cộng 50 tỉ Mỹ kim từ người dân bần cùng ở
nước họ. Đương nhiên các chế độ dân chủ không miễn
dịch với nạn tham nhũng, nhưng tôi nghĩ họ phải cố gắng
cật lực hơn nữa mới mong theo kịp những nhà độc tài này.
Li hết sức tin tưởng ở chế độ Trung Quốc. Trước hết
ông lập luận rằng chế độ này được đa số dân chúng Trung
Quốc ủng hộ. Ông trích dẫn một cuộc khảo sát của báo
<em>Financial Times</em> nói rằng <a
href="http://survey.telefonica.com/connected-yet-divided-telefonica-survey-of-the-millennial-generation-reveals-digital-natives-are-optimistic-about-their-individual-futures-despite-splits-across-political-economic-and-technology-ou/">93
phần trăm</a> thanh niên Trung Quốc lạc quan về tương lai của
họ. Tôi đã xem những mức đánh giá tín nhiệm cao này do Li và
nhiều người khác dùng làm bằng chứng cho thấy chế độ Trung
Quốc lành mạnh và vững vàng, nhưng tôi không hiểu tại sao Li
lại dừng ở mức 93%. Sao không đi tới cùng, 100% luôn? Ở một
nước không có tự do ngôn luận, yêu cầu người dân trực
tiếp đánh giá thành tích của các vị lãnh đạo thì cũng
giống như yêu cầu người dân làm bài thi chỉ có một lựa
chọn trả lời duy nhất. Số liệu trưng cầu dân ý dành cho
Erich Honecker và Kim Jong-un hẳn phải khiến các vị lãnh đạo
Trung Quốc xấu hổ.
(Tôi cũng xin chú thích một chút để khuyến cáo về cách nên
và không nên sử dụng số liệu khảo sát ở Trung Quốc. Tôi
đã làm nhiều nghiên cứu khảo sát ở Trung Quốc, và tôi luôn
thấy ngượng vì khó lý giải được các kết quả khảo sát.
Ngoài các áp lực chính trị thường hướng các câu trả lời
theo một chiều nhất định, một trở ngại khác là người
trả lời khảo sát ở Trung Quốc đôi khi xem làm khảo sát
giống như làm bài thi. Bài thi ở Trung Quốc có câu trả lời
chuẩn, và đôi khi người trả lời khảo sát ở Trung Quốc
điền vào mẫu khảo sát bằng cách cố gắng đoán xem câu trả
lời "chuẩn" là gì, chứ không phải bày tỏ ý kiến của
chính họ. Tôi thường khuyến cáo không nên sử dụng một cách
ngây thơ số liệu khảo sát ở Trung Quốc.)
Li cũng ca ngợi khả năng thích ứng của chế độ chính trị
Trung Quốc. Tôi xin trích:
"Giờ đây, phần lớn giới chính trị học cho rằng hệ
thống độc đảng vốn dĩ không có năng tự sửa sai. Hệ
thống đó không trường tồn vì không thể thích ứng. Quý vị
thử xem thực tế thế nào nhé. Trong 64 năm điều hành quốc gia
lớn nhất thế giới, các chính sách của Đảng đã có phạm vi
rộng hơn bất ở nước nào khác trong ký ức cận đại, từ
tập thể hóa đất đai triệt để đến chủ trương Đại
Nhảy vọt, rồi tư hữu hóa đất nông trại, rồi Cách mạng
Văn hóa, rồi cải cách thị trường của Đặng Tiểu Bình,
rồi đến người kế nhiệm Giang Trạch Dân thực hiện một
bước tiến chính trị lớn là mở cửa cho phép doanh nhân tư
nhân vào Đảng, điều không tưởng trong thời kỳ Mao cầm
quyền. Như vậy, Đảng tự sửa sai theo cách khá đáng kể."
Giờ thử hình dung ta kể câu chuyện sau đây để tung hô
"khả năng thích ứng" của Nga chẳng hạn: Nước Nga hay dân
tộc Nga đều có khả năng thích ứng rất cao. "Các chính
sách" của Nga đã có phạm vi "rộng hơn bất ở nước nào
khác trong ký ức cận đại", từ trại tù gulag đến phong
trào khủng bố đỏ của Stalin, rồi tập thể hóa, rồi kế
hoạch hóa tập trung, rồi <em>glasnost</em> và <em>perestroika</em>,
rồi tư hữu hóa, rồi chủ nghĩa tư bản bè phái, rồi chế
độ dân chủ phi tự do dưới thời Putin, điều không tưởng
trong thời kỳ Lenin cầm quyền. Như vậy, nước Nga "tự sửa
sai theo cách khá đáng kể."
Tôi xin nói rõ và dứt khoát – cách Li lý giải về khả năng
thích ứng của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) giống y hệt
cách tôi nói về Nga. Điểm khác biệt duy nhất là Li nói đến
một tổ chức chính trị – ĐCSTQ – còn tôi nói về một
nước có chủ quyền.
Thính giả TED vỗ tay tán thưởng bài diễn thuyết của Li –
nhiều lần là đằng khác. Nếu Li đã so sánh ví von về Nga,
chẳng biết thính giả có còn tán thưởng nồng nhiệt nữa hay
không. Lý do rất đơn giản: Thính giả TED hiểu tường tận
tình hình xáo trộn, bạo lực và con số người chết cao ngất
trời trong thời cai trị của Liên Xô. Trong cuốn sách của ông
có nhan đề <em>The Better Angels of our Nature</em> (tạm dịch:
<em>Những thiên thần tốt đẹp hơn của bản chất con người
chúng ta</em>),<a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-23-Huang.doc#_edn1">[i]</a> <a
href="http://www.ted.com/talks/steven_pinker_on_the_myth_of_violence.html">Steven
Pinker</a> trích dẫn kết quả nghiên cứu của các học giả
khác cho thấy chế độ Liên Xô đã giết 62 triệu người dân
của chính mình. Thiết nghĩ cái từ "sửa sai" có phần nói
nhẹ đi mức độ biến đổi to lớn từ chế độ sát nhân,
diệt chủng của Stalin sang nước Nga ngày nay tuy còn nhiều vấn
đề và khó khăn nhưng dù sao vẫn có dân chủ.
Tôi không biết một anh chàng hippie Berkeley học gì ở trường,
nhưng ở Cambridge, Massachusetts, nơi tôi đã học và nay theo
nghiệp làm giáo sư, tôi đã học – và hiện nay dạy – hàng
ngày rằng ngôn từ thực sự có ý nghĩa. Đối với tôi, tự
sửa sai có ít nhất hai hàm ý. Thứ nhất, tự sửa sai là việc
sửa sai do chính bản thân thực hiện. Đúng là các chính sách
của Mao bị những người kế tục "sửa sai" hay thậm chí
đảo ngược, như Li đã đề cập, nhưng nói đây là "sự tự
sửa sai" nghĩa là sao? Những chính sách vô cùng tai hại của
Mao vẫn còn trong những ngày xế bóng của ông ngay cả khi Mao
Chủ tịch nằm liệt giường trong trạng thái thực vật, và
người kế vị ông – lên nắm quyền thông qua một thay đổi
gần như là đảo chính – chỉ dám sửa đổi các chính sách
của Mao sau khi đã biết chắc Mao không sống nổi nữa. Nếu
đây là một ví dụ của việc tự sửa sai, vậy đúng ra cái
gì không phải là một hành động tự sửa sai? Gần như mỗi
ví dụ thay đổi chính sách mà Li nêu ra trong bài diễn thuyết
của mình đều được thực hiện bởi người kế vị người
đã khởi xướng cái chính sách bị sửa đổi. (Trong nhiều
trường hợp, thậm chí không phải do người kế vị liền sau
đó.) Đây là một định nghĩa kỳ cục về việc tự sửa sai.
Cái này có gồm kiểu tự sửa sai khi những bài toán làm sai mà
tôi chưa sửa thuở nhỏ nay đang được con tôi sửa?
Nghĩa thứ hai của tự sửa sai liên quan đến hoàn cảnh diễn
ra việc chỉnh sửa, chứ không chỉ là danh tính của người
thực hiện chỉnh sửa. Một đứa trẻ 10 tuổi có thể tự
nguyện sửa lỗi chính tả hay phép toán làm sai của mình, hoặc
có thể đành phải sửa sau khi bị cô giáo quất mạnh mấy
phát vào tay. Trong cả hai tình huống, danh tính của người
chỉnh sửa là một – đứa học trò 10 tuổi – nhưng hoàn
cảnh diễn ra việc chỉnh sửa lại khác hẳn nhau. Ta thường
sẽ xếp tình huống thứ nhất vào loại "tự sửa sai", còn
tình huống thứ hai vào loại ép buộc, cưỡng bách, hay như
trong trường hợp này, bạo lực. Nói cách khác, tự sửa sai
hàm ý sự tự nguyện của người thực hiện chỉnh sửa, chứ
không phải bị ép buộc hay cưỡng bách, không phải vì không
còn cách nào hơn là phải chỉnh sửa. Yếu tố chọn lựa là
một thành phần thiết yếu của định nghĩa về tự sửa sai.
Tôi xin cung cấp thêm vài chi tiết bị bỏ sót cho những ai vỗ
tay tán thưởng khi Li gọi giai đoạn 64 năm của chế độ độc
đảng ở Trung Quốc là giai đoạn của những trường hợp tự
sửa sai nối tiếp nhau. Từ năm 1949 đến 2012, ĐCSTQ đã có sáu
lãnh tụ tối cao. Trong sáu người này, hai vị bị phế truất
một cách đột ngột và không kèn không trống (và một trong hai
vị này bị hạ bệ mà không được xét xử đúng quy trình,
thậm chí theo các thủ tục của chính ĐCSTQ). Một vị thứ ba
mất hết quyền lực và bị quản thúc tại gia trong 15 năm cho
đến khi chết. Vậy là 3 trong 6 vị không nắm quyền cho trọn
nhiệm kỳ dự trù của họ. Hai trong số những người được
Mao chọn kế vị chết trong khi tại chức, một người thiệt
mạng trong một vụ nổ máy bay khi ông tìm cách trốn sang Liên
Xô, còn người kia bị tra tấn đến chết và bị chôn với tên
giả. À, tôi đã nhắc đến con số ước tính 30 triệu người
đã chết do chủ trương Đại Nhảy vọt tai hại của Mao, và
có lẽ là hàng triệu người đã chết do bạo lực của Cách
mạng Văn hóa chưa nhỉ? Vả lại, bạn có biết Mao không những
vẫn tiếp tục mà còn đẩy nhanh các chính sách Đại Nhảy
vọt <em>sau khi</em> những bằng chứng về mức độ [tác hại]
của nạn đói [thời kỳ 1958-1962]<a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-23-Huang.doc#_edn2">[ii]</a> đã rõ
như ban ngày?
Li gọi những thay đổi chính sách này sau những biến động
đau đớn này là "những hành động tự sửa sai". Cách lý
giải của ông là một thực thể gọi là ĐCSTQ, chứ không
phải ai khác, thực hiện những thay đổi chính sách này.
Trước hết, sở dĩ như vậy có phải là do chẳng có ai khác
được phép có cơ hội thực hiện những thay đổi chính sách
này? Thứ hai, lối suy nghĩ cứ chú trọng đến ai thực hiện
thay đổi chính sách chứ không phải hoàn cảnh diễn ra thay
đổi chính sách quả là không ổn. Ta thử mở rộng logic của
Li thêm một chút nữa. Liệu chúng ta có phải định nghĩa lại
Phong trào Độc lập Mỹ là một hành động tự sửa sai của
người Anh? Hay có lẽ gọi việc nhượng quyền cai trị của
đế quốc Anh cho Ấn Độ là một hành động tự sửa sai khác
của người Anh? Liệu chúng ta có phải mô tả lại sự đầu
hàng của người Nhật để kết thúc Chiến tranh Thế giới
thứ hai là hành động tự sửa sai của người Nhật? Đúng là
có hai quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima và Nagasaki và bao
chuyện nữa, nhưng chẳng phải các đại diện của Nhật hoàng
Hirohito đã ký Văn kiện Nhật Đầu hàng trên chiến hạm USS
<em>Missouri hay sao</em>?
Đã là búa thì nhìn gì cũng nghĩ là đinh. Li nhìn thấy các
căn bệnh của các chế độ dân chủ ở khắp nơi – khủng
hoảng tài chính ở Châu Âu và Mỹ, nền chính trị tiền bạc
và nạn tham nhũng. Tôi đồng ý ngay là nền chính trị tiền
bạc ở Mỹ là một vấn đề rất lớn và quả thật nó đang
khiến cho chế độ như một cỗ máy hỏng nặng, không còn vận
hành trơn tru. Nhưng ta nên hiểu thật rõ bằng cách nào và lý
do tại sao nền chính trị tiền bạc là một cỗ máy hỏng hóc.
Nó hỏng hóc chính là vì về cơ bản nó đối nghịch với dân
chủ. Nền chính trị tiền bạc là hình thái lệch lạc của
dân chủ. Nó phá hoại và làm mất giá trị một trụ cột
chuẩn mực của dân chủ – một người một phiếu. Để nhất
quán về logic, lẽ ra Li nên tung hô nền chính trị tiền bạc
vì nó đưa Mỹ đi sang hướng của nền chính trị kiểu chuyên
quyền mà ông quá say mê.
Điều này có thể là một tiết lộ gây sốc cho Li, nhưng các
nền dân chủ Mỹ và Châu Âu không sáng chế ra khủng hoảng
tài chính. Nhiều chế độ chuyên quyền đã trải qua các cuộc
khủng hoảng tài chính và kinh tế trầm trọng. Ví dụ như
Indonesia năm 1997 và nhiều chế độ quân phiệt ở Châu Mỹ La
tinh trong thập niên 1970 và 1980. Những chế độ chuyên quyền
duy nhất không bị khủng hoảng tài chính rõ rệt là các nền
kinh tế kế hoạch hóa tập trung, như Romania và Đông Đức.
Nhưng sở dĩ như vậy hoàn toàn là do họ không đáp ứng điều
kiện tối thiểu để có khủng hoảng tài chính – là phải có
một hệ thống tài chính. Những hậu quả của khiếm khuyết
này thì ai cũng biết rồi – thay vì những trồi sụt lớn
tuần hoàn theo chu kỳ, những nước này bị đình trệ kinh tế
lâu dài. Một nhà đầu tư vốn mạo hiểm chẳng phát đạt
nổi trong chế độ đó.
Li nói ông đã nghiên cứu khả năng đạt thành tích của các
chế độ dân chủ. Ít nhất là trong bài diễn thuyết này,
bằng chứng cho thấy ông đã nghiên cứu chưa được thuyết
phục cho lắm. Không có bằng chứng nào cho thấy các quốc gia
phải trả giá kinh tế vì có tính dân chủ. (Cũng nên lưu ý
rằng cũng không có bằng chứng toàn cầu đáng thuyết phục cho
thấy các chế độ dân chủ nhất thiết phải đạt thành tích
tăng trưởng kinh tế tốt hơn các chế độ chuyên quyền. Có
nơi có, có nơi không. Kết luận tùy từng trường hợp.) Nhưng
về các lĩnh vực dịch vụ công, bằng chứng cho thấy các chế
độ dân chủ nhỉnh hơn. Hai học giả David Lake và Matthew Baum
chứng minh rằng các chế độ dân chủ ưu việt các quốc gia
chuyên quyền về cung cấp dịch vụ công, chẳng hạn như y tế
và giáo dục. Không chỉ các nền dân chủ lâu đời có thành
tựu tốt hơn; mà cả các nước chuyển sang dân chủ cũng có
cải thiện tức khắc về cung cấp các dịch vụ công này, và
các nước quay trở lại với chế độ chuyên quyền thường
bị sa sút.
Li đổ lỗi tình trạng tăng trưởng thấp ở Châu Âu và ở
Mỹ cho dân chủ. Tôi hiểu tại sao ông có quan điểm này, vì
đây là sai lầm phổ biến của những người quan sát hời hợt
– Trung Quốc tăng trưởng với tỉ lệ 8 hay 9 phần trăm, còn
Mỹ tăng trưởng với tỉ lệ 1 hoặc 2 phần trăm. Ông đang
nhầm lẫn một hiệu ứng toán học của việc tăng trưởng
thấp do cơ số lớn với một hiệu ứng chính trị của việc
dân chủ kìm hãm tăng trưởng. Vì các quốc gia dân chủ
thường giàu hơn và có GDP bình quân đầu người cao hơn
nhiều, nên họ khó mà có tỉ lệ tăng trưởng bằng với các
nước nghèo – và chuyên quyền – có GDP bình quân đầu
người thấp hơn nhiều. Tôi xin đưa ra một so sánh ví von. Một
cậu bé 15 tuổi có nhiều khả năng tự đi xem phim hay đi chơi
với bạn bè hơn một cậu bé 10 tuổi vì cậu ta lớn tuổi hơn
và trưởng thành hơn. Cũng có thể là cậu ta không lớn nhanh
bằng cậu bé 10 tuổi vì cậu ta đã gần hơn với đỉnh của
chiều cao con người. Quả là ngớ ngẩn nếu nhận xét, theo
logic của Li, rằng cậu bé 15 tuổi lớn chậm hơn vì cậu tự
đi xem phim.
Li nói rất rõ rằng ông ghét dân chủ, hơn là về các lý do
khiến ông ghét dân chủ. Li bác bỏ dân chủ với lý do văn
hóa. Trong bài diễn thuyết, ông khẳng định dân chủ là một
khái niệm xa lạ đối với văn hóa Trung Hoa. Quan điểm này
suýt nữa nghe buồn cười nếu không có những hàm ý gián
tiếp. Như tôi vẫn hiểu xưa nay, vốn mạo hiểm là một khái
niệm nhập ngoại nhưng dường như điều đó không cản trở Li
theo nghiệp này và giàu lên nhờ nó. (Mà hình như "Eric" cũng
là gốc gác nước ngoài phải không nhỉ? Tôi có thể sai về
điểm này.) Ngược lại, Li có nhất nhất tôn trọng từng
nguyên tắc của văn hóa và truyền thống Trung Hoa? Liệu Li có
phản đối việc bãi bỏ tập quán bó chân của phụ nữ Trung
Quốc?
Có một thực tế đơn giản là người Trung Quốc đã chấp
nhận nhiều khái niệm và tập quán nước ngoài. (Xin nhắc một
chút: đối với người Trung Quốc, chủ nghĩa Marx cũng Tây
phương không kém Adam Smith.) Sẽ hoàn toàn chính đáng nếu ta
tranh luận về những tư tưởng và tập quán nước ngoài nào
Trung Quốc nên chấp nhận, áp dụng hay phỏng theo, nhưng cuộc
tranh luận này là về những tư tưởng mà Trung Quốc nên áp
dụng, chứ không phải về việc liệu Trung Quốc có nên áp
dụng bất cứ tư tưởng và tập quán nước ngoài nào hay
không.
Nếu vấn đề là về những tư tưởng nào hay những tập quán
nào nên áp dụng hay bác bỏ, thì khác với Li, tôi không cảm
thấy đủ tự tin để biết chính xác những tư tưởng và tập
quán nước ngoài nào mà 1,3 tỉ dân Trung Quốc muốn theo hay
muốn bác bỏ. Về mặt logic, một lập luận mang tính văn hóa
để phản bác dân chủ không khiến người Trung Quốc không có
được dân chủ, mà dẫn đến một phương hướng hành động
để người dân Trung Quốc tự quyết định về các ưu điểm
hay nhược điểm của dân chủ. Hơn nữa, nếu chính người
Trung Quốc tự nguyện bác bỏ dân chủ, thì việc gì phải tốn
kém quá nhiều nguồn lực để chống và cấm đoán dân chủ?
Không có cách nào tốt hơn để tiêu xài số tiền này hay sao?
Cho đến nay cuộc tranh luận này chưa diễn ra ở Trung Quốc,
vì muốn có cuộc tranh luận này thì trước tiên phải có
<em>chút ít</em> dân chủ cái đã. Nhưng nó đã diễn ra ở
những môi trường Trung Hoa khác, và kết quả của những cuộc
tranh luận đó là giữa văn hóa Trung Hoa và dân chủ về căn
bản không xung khắc nhau. Hong Kong, dù không có chế độ dân
chủ bầu cử, có tự do báo chí và chế độ pháp trị, và
chẳng có bằng chứng nào cho thấy nơi này rơi vào cảnh hỗn
loạn hay vô chính phủ. Đài Loan ngày nay có một nền dân chủ
đầy sức sống, và nhiều người Đại lục sang thăm Đài Loan
thường ngạc nhiên khi thấy xã hội Đài Loan không chỉ có dân
chủ mà còn tôn trọng truyền thống Trung Hoa hơn nhiều so với
Đại lục. (Xưa nay tôi luôn cảm thấy những người tin rằng
dân chủ và văn hóa Trung Hoa xung khắc với nhau là những
người thầm ủng hộ độc lập cho Đài Loan. Họ không xem
người Đài Loan là Trung Hoa.)
Quả thật bản thân Li đã chấp nhận một số cải cách chính
trị thường được xem là "Tây phương". Các tổ chức phi
chính phủ thì được, và thậm chí đôi chút tự do báo chí
cũng được. Ông cũng ủng hộ đôi chút dân chủ trong nội bộ
Đảng. Đó đều là những bước đúng đắn để đạt đến
chế độ Trung Quốc có tính dân chủ hơn chế độ của Mao, và
tôi ủng hộ cả hai tay. Chúng tôi khác biệt ở chỗ tôi cho
rằng quyền tự do bỏ phiếu và cạnh tranh đa đảng là những
bước mở rộng tự nhiên và hợp lý của những cải cách ban
đầu này, trong khi Li vạch một ranh giới rõ rệt giữa các
cải cách chính trị đã diễn ra và những cải cách chính trị
tiềm năng mà một số người trong chúng ta đã cổ xúy. Dù
gắng hết sức, tôi vẫn không thấy có gì khác biệt trên
nguyên tắc giữa những cải cách một phần này và những cải
cách hoàn chỉnh hơn có bao gồm dân chủ.
Li có một cách kỳ lạ để phản đối dân chủ: Ông phản
đối nhiều cơ chế vận hành của dân chủ. Đặc biệt, ông
có ác cảm với việc bỏ phiếu. Nhưng vấn đề là bỏ phiếu
chỉ là cách để thực thi dân chủ, và ngay cả Li cũng ủng
hộ có <em>đôi chút </em>dân chủ. Ví dụ, ông ủng hộ dân
chủ trong nội bộ Đảng. Được, tôi cũng vậy; nhưng làm sao
ta thực thi dân chủ trong nội bộ Đảng nếu không có bỏ
phiếu? Như vậy hơi giống như ca ngợi môn thể thao quần vợt
nhưng lại lên án việc dùng vợt để chơi môn này.
Li chưa đưa ra được một lập luận mạch lạc và hợp lý cho
các quan điểm của mình về dân chủ. Tôi ngờ rằng, dù tôi
không có bằng chứng trực tiếp, có một phương án đơn giản
– ủng hộ các cải cách mà ĐCSTQ ủng hộ và phản đối các
cải cách mà ĐCSTQ phản đối. Làm bộ làm tịch như vậy thì
cũng ổn, nhưng đó không phải là một lập luận có nguyên
tắc về bất cứ điều gì.
Nói vậy, nhưng tôi vẫn tin rằng có một cuộc tranh luận
quyết liệt về dân chủ là điều hoàn toàn lành mạnh và
thực sự cần thiết – nhưng cuộc tranh luận đó phải dựa
trên số liệu, dữ kiện, logic là lý luận. Theo tiêu chí này,
bài diễn thuyết của Li chưa khởi xướng cuộc tranh luận đó.
Tuy nhiên, về mặt này, chế độ dân chủ và chế độ chuyên
quyền không đối xứng nhau. Trong một chế độ dân chủ, ta có
thể tranh luận và phê phán cả dân chủ lẫn chuyên quyền, như
Li đã làm khi ông chê George W. Bush (tôi rất khoái chỗ này) và
như tôi làm ở đây. Nhưng những người trong một chế độ
chuyên quyền chỉ có thể phê phán dân chủ mà thôi. (Có tin
kể rằng khi được thông báo có những người biểu tình la
hét "Đả đảo Reagan" trước Nhà Trắng mà chính quyền Mỹ
chẳng làm được gì với họ, Brezhnev nói với Reagan, "Có
những người la hét 'Đả đảo Reagan' trên Quảng trường
Đỏ và tôi sẽ chẳng làm gì với họ cả.") Tôi chẳng có
ác cảm gì với những người phê phán giới cầm quyền và tỏ
ra nghi ngờ về dân chủ. Thực ra, khả năng làm được điều
đó trong một nền dân chủ chính là sức mạnh của dân chủ,
và một nguyên nhân quan trọng của tiến bộ nhân loại.
Copernicus là Copernicus vì ông lật đổ, chứ không phải vì ông
tái tạo thiên văn học Ptolemy. Nhưng với cùng tiêu chí đó,
tôi quả thật có ác cảm với những người không thấy ưu
điểm của việc cung cấp quyền tự do mà họ đang có cho
những người hiện chưa có quyền tự do đó.
Giống như Li, tôi không thích giọng điệu cứu tinh mà một
số người dùng để ủng hộ dân chủ. Tôi ủng hộ dân chủ
vì những lý do thực dụng. Lợi ích quan trọng nhất của dân
chủ là nó có khả năng chế ngự bạo lực. Trong cuốn <em><a
href="https://phamvuluaha.wordpress.com/2011/11/06/violent-dangers-of-ideology/">The
Better Angels of Our Nature</a></em>, tác giả Pinker cung cấp những
số liệu thống kê đáng kinh ngạc: Trong thế kỷ 20, các chế
độ toàn trị gây ra 138 triệu cái chết, trong đó có 110 triệu
ở các nước cộng sản. Các chế độ chuyên quyền làm chết
thêm 28 triệu người nữa. Các chế độ dân chủ làm chết 2
triệu người, chủ yếu ở các thuộc địa của họ cũng như
những vụ phong tỏa thực phẩm và đánh bom dân sự trong chiến
tranh. Như Pinker đã đề cập, các chế độ dân chủ thậm chí
gặp khó khăn trong việc xử tử những kẻ giết người hàng
loạt. Theo lập luận của Pinker, các chế độ dân chủ có
"một mớ bòng bong các giới hạn về thể chế, nên một vị
lãnh tụ không thể chỉ việc hứng chí huy động quân đội hay
dân quân dàn trải khắp nước rồi bắt đầu sát hại hàng
loạt dân thường."
Ngược lại với những điều dường như Li được chỉ bảo
khi ông là một anh chàng hippie Berkeley, ý đồ của dân chủ
không phải là dân chủ dẫn đến một cõi Niết bàn, mà là
dân chủ có thể giúp ngăn chặn một địa ngục trần gian. Dân
chủ còn nhiều, nhiều vấn đề. Chức năng bảo hiểm này của
dân chủ – về giảm thiểu các thảm họa – thường bị lãng
quên hoặc bị xem là đương nhiên, nhưng đây là lý do quan
trọng nhất khiến dân chủ ưu việt hơn tất cả mọi chế
độ chính trị khác từng được loài người phát minh cho đến
nay. Biết đâu một ngày nào đó sẽ có một chế độ tốt hơn
dân chủ, nhưng chế độ chính trị của Trung Quốc, theo cách
diễn đạt của Li, không phải là một trong những chế độ
đó.
<strong><em>Yasheng Huang (Hoàng Á Sinh)</em></strong><em> là Giáo sư
Kinh tế Chính trị và Quản trị Quốc tế tại Trường Quản
trị Kinh doanh Sloan thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và
là nhà sáng lập cả Phòng Nghiên cứu Trung Quốc lẫn Phòng
Nghiên cứu Ấn Độ ở trường Sloan của MIT. Các bài viết
của ông đã đăng trên </em><a
href="http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2009/may/17/china-economy-global-crisis"
target="_blank">The Guardian</a><em>, </em>Foreign Policy<em>, </em><a
href="http://www.forbes.com/2010/06/15/forbes-india-yasheng-huang-growth-and-freedom-opinions-ideas-10-huang.html"
target="_blank">Forbes</a><em>, và gần đây nhất là trên </em>Foreign
Affairs<em>, nơi ông tranh luận với Eric X. Li <a
href="http://www.foreignaffairs.com/articles/138476/eric-x-li/the-life-of-the-party"
target="_blank">về một chủ đề tương tự</a>. Năm 2011, giáo sư
Huang <a href="http://www.ted.com/talks/yasheng_huang.html?v2=0"
target="_blank">nói chuyện ở diễn đàn TEDGlobal</a> về dân chủ
và tăng trưởng ở Trung Quốc và Ấn Độ.</em>
<strong>Nguồn</strong>: Yasheng Huang, <em><a
href="http://blog.ted.com/2013/07/01/why-democracy-still-wins-a-critique-of-eric-x-lis-a-tale-of-two-political-systems/">Why
democracy still wins: A critique of Eric X. Li's "A tale of two political
systems"</a></em>, TED Blog, 1/7/2013
Bản tiếng Việt © 2013 Phạm Vũ Lửa Hạ & pro&contra
<hr width="33%"> <a
href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-23-Huang.doc#_ednref1">[i]</a> Xem bài
phỏng vấn tác giả giới thiệu sách <a
href="https://phamvuluaha.wordpress.com/2011/11/06/violent-dangers-of-ideology/">ở
đây</a>. (N.D.)
<a href="file:///C:/Blog/Fertig/2013-10-23-Huang.doc#_ednref2">[ii]</a> Xem
thêm về Nạn đói lớn <a href="http://www.procontra.asia/?p=915">ở
đây</a>. (N.D.)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20131023/yasheng-huang-tai-sao-dan-chu-van-thang-phe-binh-bai-dien-thuyet-chuyen-hai-che-do),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét