Việc thành lập một đảng chính trị mới đang nói tới ở
đây là một đảng giả định, mang tên " Đảng Dân Chủ Xã
hội " do <a
href="https://danluan.org/tin-tuc/20130812/le-hieu-dang-suy-nghi-trong-nhung-ngay-nam-benh?page=1"
title="suy nghĩ trong những ngày nằm bịnh"><strong>Lê Hiếu
Đằng</strong></a> đề xuất. Anh Đằng là một cán bộ đã 45
tuổi Đảng, hoạt động ở các đô thị miền Nam trong thời
kỳ chiến tranh " chống Mỹ ", sau 1975 từng đảm nhận vai
trò lãnh đạo trong Mặt Trận Tổ quốc Thành phố Hồ Chí Minh
suốt một thời gian dài. Đề xuất của anh đã làm dấy lên
trong dư luận trong và ngoài nước một không khí tranh cãi sôi
nổi, hào hứng, quyết liệt ít thấy. Là chỗ quen biết anh
Đằng, sau khi theo dõi những cuộc tranh luận nói trên, tôi xin
được góp thêm với công luận mấy ý kiến sau đây :
*
<strong>1.</strong> Điều tôi có thể khẳng định đầu tiên là
đề xuất ấy chỉ là ý kiến đột xuất của riêng Lê Hiếu
Đằng khi anh đối mặt với căn bệnh ngặt nghèo mà mình
vướng phải, từ đó nẩy ra ý định nhìn lại cả một đời
hoạt động đã qua và đã bày tỏ những dằn vặt cá nhân
của mình về những hoạt động đó trong bài<a
href="https://danluan.org/tin-tuc/20130812/le-hieu-dang-suy-nghi-trong-nhung-ngay-nam-benh?page=1"><strong>
Suy nghĩ trong những ngày nằm bịnh</strong></a>. Khi bài này xuất
hiện trên một trang mạng lập tức được anh Hồ Ngọc Nhuận
– một nhà báo cũng là một nhân sĩ ngoài Đảng, thuộc "
lực lượng thứ ba " đối lập với chính quyền Sài Gòn
trước đây, sau 1975 đã cùng hoạt động với anh Đằng trong
ban lãnh đạo Mặt trận Thành phố Hồ Chí Minh – lên tiếng
tán thưởng bằng một bài viết hết sức nhiệt tình mang tên
<a
href="http://danluan.org/tin-tuc/20130816/ho-ngoc-nhuan-pha-xieng"><strong>Phá
Xiềng.</strong></a>
Sau bài viết đó của anh Nhuận, đây đó đã phát sinh dư luận
cho rằng việc thành lập một đảng mới đối lập, đương
đầu với Đảng Cộng sản đã là một thực tế đang được
xúc tiến và xúc tiến bởi một nhóm người đang nuôi tham
vọng nào đó về chính trị. Nhưng theo chỗ tôi biết thì trên
thực tế chưa hề có một cá nhân nào hoặc một nhóm người
nào đó thực sự có ý định kết tập nhau lại để bắt tay
vào việc hình thành ra cái đảng chính trị này cả. Tất cả
chỉ mới manh nha trong sự gợi ý từ bài viết của anh Đằng
và riêng anh Đằng cũng cho biết, ngay cả khi có điều kiện
để hiện thực hoá ý tưởng ấy thì trong tình trạng bệnh
tật không biết đi đến đâu hiện nay, anh cũng không thể nào
đứng ra đảm đương được. Anh Đằng không ngây thơ đến
nỗi không hiểu tính chất đầy khó khăn và phức tạp của
một dự án chính trị như vậy.
<strong>2.</strong> Qua việc tiếp xúc trực tiếp với anh và
những văn bản mà anh đã công bố, tôi có thể khẳng định
thêm rằng khi gợi ra vấn đề " đa đảng " nói trên, anh
Đằng không hề đề ra mục tiêu lật đổ hay thay thế Đảng
cộng sản đang lãnh đạo nhà nước và xã hội Việt Nam.
Động lực thực sự của anh là muốn đưa ra một giải pháp
thiết thực, góp phần dân chủ hoá đời sống chính trị của
đất nước, từ đó cùng góp sức với Đảng cộng sản, tìm
kiếm những giải pháp phù hợp thực tế để mau chóng đưa
đất nước thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng hiện nay. Suy nghĩ
này của anh thật ra không có gì mới mẻ vì đã được nhiều
nhân vật hoạt động và một số nhà nghiên cứu (kể cả
những người trong Đảng) nói tới từ lâu, quan trọng nhất là
chỉ ra được nguyên nhân mọi sai lầm lặp đi lặp lại của
Đảng cộng sản cầm quyền: đó là việc Đảng đã coi cái ý
thức hệ Mác-Lênin của riêng mình như chân lý duy nhất đúng,
ép buộc toàn xã hội phải thừa nhận, căn cứ vào đó thiết
lập quyền độc tôn lãnh đạo, không màng đến phản ứng
của cuộc sống thực tiễn, nguyện vọng của đông đảo nhân
dân.
Tất cả mọi sự phản biện dai dẳng đưa đến những đề
xuất tìm kiếm một giải pháp điều chỉnh lại hướng đi cho
đất nước cũng xuất phát từ đó : trong thời kỳ mới này,
Việt Nam cần phải chuyển mình sang thể chế dân chủ để
hình thành một tập hợp dân tộc đồng thuận, trong và ngoài
nước, dựa trên đó cùng nhau tìm ra những giải pháp thoát
khỏi được sự bế tắc bấy lâu nay. Trong ý hướng dân chủ
hoá đời sống chính trị đó, vấn đề kiểm soát quyền lực
– cụ thể là không để nhà nước dùng sự độc tôn quyền
lực triệt tiêu sự sống độc lập của xã hội công dân,
kết quả là biến sự độc tôn đó thành chỗ dựa cho các
tập đoàn lợi ích cấu kết với nhau để thao túng nhà nước
– đã được đặt ra ngày càng gay gắt, dưới nhiều hình
thức, từ việc lên tiếng của những cá nhân đến những
kiến nghị tập thể mở rộng cho nhiều người tham gia.
<strong>3.</strong> Vấn đề " đa đảng " mà Lê Hiếu Đằng
nêu ra chỉ nhắc lại những suy nghĩ chung nẩy sinh từ quá
trình thảo luận tìm kiếm con đường dân chủ hoá cho Việt
Nam, diễn ra cả hơn hai thập kỷ đã qua. Và không phải chỉ
như vậy vì có lúc các ý tưởng ấy đã thể hiện trong thực
tế, cụ thể qua sự xuất hiện công khai một số đảng chính
trị mà thách thức rất đáng chú ý là việc ông Hoàng Minh
Chính một cựu đảng viên đứng ra " phục hồi " một
đảng ra đời vào thời kỳ cách mạng 1945 mệnh danh là Đảng
Dân Chủ. Gọi là " phục hồi " một đảng cũ (thực chất
là do Đảng Cộng sản chủ động lập ra) nhưng trong khi đó
ông Chính lại dời vị trí nội địa của nó ra hải ngoại
để một số nhân vật bên ngoài chi phối, vì thế nỗ lực
của ông đã không giữ được tính chính danh cần phải có
để có thể hoạt động, nhất là không đủ thực lực để
vượt qua được sự trấn áp của Đảng cộng sản.
Đảng chính trị mang tên " Dân chủ Xã hội " do Lê Hiếu
Đằng đề xuất đã đi theo một hướng hoàn toàn khác : là
kết quả của cuộc vận động trong nước nhưng không ra đời
một cách tự phát từ cuộc sống xã hội mà lại bắt nguồn
từ nội bộ Đảng cộng sản, cụ thể từ sáng kiến của
những đảng viên bất đồng, xin ra khỏi Đảng với một số
lượng tương đối nào đó để có thể khởi xướng và thành
lập. Thực chất của cái thực thể chính trị được Lê Hiếu
Đằng đề xuất đã bộc lộ rõ trong điều kiện giả định
đó : Đảng Dân chủ Xã hội sẽ không thể nào trở thành
hiện thực nếu chưa có đủ số đảng viên cộng sản ly khai
cần thiết. Vì thế sẽ là tất nhiên khi thấy anh Đằng chưa
nói gì đến cương lĩnh, tổ chức, điều lệ của đảng, và
cũng là tất nhiên nữa khi chúng ta chưa thấy có dấu hiệu nào
cho biết đã có một sự chuẩn bị tối thiểu để làm việc
đó. Câu hỏi về sự chín muồi hay chưa của tình hình để
sự đề xuất này có thể đi vào thực tế thiết tưởng cũng
không có ý nghĩa bao nhiêu.
Vì thế, muốn nhìn ra cho rõ hình hài của cái thực thể chính
trị mới này tôi thấy không dễ. Tuy vậy nếu cố gắng đi
sâu vào những gì Lê Hiếu Đằng gợi ra qua các bài viết của
anh, chúng ta vẫn có thể hình dung ra được đôi nét rất khái
quát của nó. Khác hẳn về phương pháp hoạt động với Đảng
cộng sản, đó là điều rõ ràng nhất : nếu một bên là
chuyên chính, dựa vào đường lối từ bên trên để " cải
tạo " bên dưới, buộc bên dưới phải vâng phục (cộng
sản) thì một bên sẽ là dựa vào bên dưới – Lê Hiếu
Đằng nói đến nhiều lần cái " xã hội dân sự " đang
lớn mạnh – để hoạt động, lấy nguyện vọng của bên
dưới hình thành đường lối, căn cứ vào đó tạo ra áp lực
tác động lên trên, buộc Đảng cộng sản phải tiến hành
những cải cách căn bản và thiết thực (dân chủ xã hội).
Khác nhau về phương pháp hoạt động nhưng xét về mặt mục
tiêu, hai thực thể chính trị ấy vẫn có thể gặp nhau trên
những định hướng lý thuyết khả dĩ về một mô hình xã
hội chủ nghĩa truyền thống : hạn chế sự bóc lột mù quáng
và vô độ của chủ nghĩa tư bản, đề cao quyền sở hữu về
sức lao động của những người công nhân, bảo vệ môi
trường tự nhiên, lành mạnh hoá môi trường văn hoá xã
hội… Với những tương đồng giả định đó, nếu ra đời
được, Đảng Dân Chủ Xã hội sẽ đảm nhận một chức năng
đặc biệt trong mô hình " lưỡng đảng " kiểu Việt Nam, ở
đó Đảng cộng sản vẫn là chủ thể lãnh đạo còn Đảng
Dân chủ Xã hội sẽ giữ vai trò của một lực lượng "
đối trọng hợp pháp ", không hoàn toàn là một thứ đảng
bù nhìn vuốt đuôi (như ở Trung quốc) nhưng cũng không phải
là một đảng chống đối nhằm " giải thể " Đảng cộng
sản để thay thế như người ta có thể tưởng tượng ra.
<strong>4.</strong> Nhìn chung lại, tôi thấy đề xuất thành lập
Đảng Dân chủ Xã hội của Lê Hiếu Đằng đã đặt nền trên
mấy nhận định sau đây :
+ Sự lãnh đạo của Đảng cộng sản hiện nay đã tỏ ra hoàn
toàn bất lực trong công cuộc phát triển lành mạnh của đất
nước, vì vậy đang đưa dân tộc vào một cuộc khủng hoảng
xã hội trầm trọng, có nguy cơ để mất chủ quyền vào thế
lực bành trướng phương Bắc.
+ Tình trạng đó được quy về phương thức lãnh đạo chuyên
chính của Đảng cộng sản với một đường lối áp đặt, xa
rời thực tế, mất lòng dân, cho nên biện pháp dân chủ hoá
sự lãnh đạo của Đảng cộng sản là điều kiện cấp bách
để giải quyết cuộc khủng hoảng nói trên.
+ Trong tình thế cực đoan như hiện nay, sự ra đời của một
đảng mới gần gũi với Đảng cộng sản về mục tiêu nhưng
khác về phương pháp là phương thức tốt nhất, để vừa dân
chủ hoá thể chế chính trị ở Việt Nam, vừa tạo ra một môi
trường cạnh tranh thúc đẩy Đảng cộng sản tự dân chủ hoá
và canh tân.
Qua sự tìm hiểu như trên, giả sử như tiếp cận được gần
đúng suy nghĩ của Lê Hiếu Đằng, nếu bỏ qua một số biểu
đạt có tính chất cảm tính vì những bức xúc đặc biệt
của anh, tôi cho rằng những suy nghĩ ấy cần được đón nhận
một cách thiện chí vì bản thân cái phần cốt lõi trong bài
viết của anh đã bắt nguồn từ một thiện chí không thể
không ghi nhận. Những anh em quen biết anh Đằng lâu năm đều
nhận thấy anh thuộc loại đảng viên ít chịu khoan nhượng
trước những sai trái, cho nên hoạt động trong một môi
trường phải tận mắt chứng kiến quá nhiều những điều đi
ngược lại lý tưởng ban đầu của anh, nghiêm trọng, dai dẳng
đến phi lý, anh không thể không tiếp nối những người đi
trước (như tướng Trần Độ đã mất), lên tiếng phê phán
những sai trái ấy với tinh thần trách nhiệm cao nhất của
một đảng viên mà cũng là của một công dân. Gọi anh là kẻ
" phản bội ", " chuyển hệ " hoặc theo đuôi các " thế
lực thù địch ", xuyên tạc tư tưởng để bôi nhọ nhân
thân của anh v.v… là những quy kết đầy ác ý.
Còn về vấn đề " đa đảng " mà anh xới lên, như đã nói
ở trên, thật sự đó vẫn chỉ là một đề xuất giả định,
đúng hơn là một khuyến cáo có tính chất định hướng cho
Đảng cộng sản – chứ không phải cho những thực thể chính
trị khác – mà anh vẫn còn là một thành phần, mục đích
không có gì khác hơn là thúc đẩy sự canh tân thể chế, vì
lợi ích của dân tộc mà cũng là vì Đảng của anh. Vốn là
một khuyến cáo công khai đề xuất trực tiếp, nếu không
đồng ý với anh thì điều quan trọng nhất để những nhà
lãnh đạo Đảng ứng phó là chỉ đạo những nhà lý luận
của mình, dưới hình thức một cuộc đối thoại cũng công
khai, minh bạch trả lời từng điểm một các vấn đề đã
được nêu ra, nhân dịp này thành thật công bố đường lối
giải quyết những khó khăn hiện nay của Đảng (nhất là với
chủ nghĩa bành trướng phương Bắc), không phải chỉ với
riêng anh mà với cả đông đảo những người thuộc nhiều
thế hệ khác nhau, đã nghĩ như anh và tạo ra động lực để
anh bộc lộ. Không làm như vậy mà lại né tránh các vấn đề
đó, trong khi đó lại cho mở ra chiến dịch công kích anh hết
sức thô bạo – cơ sở lập luận không dựa vào đâu ngoài
những công thức tuyên truyền xa rời thực tế (như tính chất
" khoa học " của chủ nghĩa Mác-Lênin, sự chọn lựa của
Đảng và của nhân dân là một, cổ vũ đa đảng là làm rối
loạn xã hội v.v…), đương nhiên coi đó như những chân lý
quyền uy, không cần thuyết phục – những nhà lý luận của
Đảng đã không gặt hái được gì ngoài những chống trả
quyết liệt của nhiều xu hướng phản biện khác nhau.
<strong>5.</strong> Để giữ tính chất nghiêm túc cho đề xuất
của Lê Hiếu Đằng, thiết nghĩ chúng ta cần vượt lên cuộc
tranh cãi ồn ào đang diễn ra để tìm hiểu thêm vấn đề này
theo một viễn cảnh chuyển đổi xã hội rộng lớn hơn mà ở
Việt Nam hiện nay đang đặt ra ngày càng rõ ràng, đặc biệt
là những ý hướng canh tân mạnh mẽ xuất phát từ trong nội
bộ Đảng cộng sản. Trong xu thế ấy, việc đề xuất công
khai và trực tiếp của Lê Hiếu Đằng về vấn đề " đa
đảng " là một đột biến quan trọng, có khả năng mở ra
một hướng mới cho quá trình đấu tranh trong nội bộ Đảng
về sự cần thiết phải có những chuyển hoá triệt để về
lãnh đạo : cuộc đấu tranh dân chủ hoá đời sống chính trị
của đất nước từ nay trở đi sẽ không chỉ giới hạn trong
việc " phản biện " trên lời nói về những chính sách sai
lầm của Đảng mà cần tranh đấu tạo ra một định chế phân
tán quyền lực để ngăn chặn những sai lầm ấy một cách có
hiệu lực. Việc kiểm soát quyền lực này không đụng chạm
tới cương lĩnh của Đảng cộng sản (đó là chuyện nội bộ
của những người cộng sản) mà chỉ đặt vấn đề thiết
lập một định chế mới để buộc Đảng cộng sản phải
tuân thủ những quy định dân chủ về " kiểm soát và cân
bằng quyền lực " khi đem cương lĩnh của mình ra thực hiện.
Trước một xu thế như vậy, sự phản ứng quyết liệt của
một số cán bộ Đảng, quen bám víu (một cách lén lút) vào
thứ lý luận giáo điều về " chuyên chính vô sản ", dứt
khoát không chia quyền với bất cứ ai, là hoàn toàn dễ hiểu.
Nhưng nhìn vào lịch sử của phong trào cộng sản thế giới,
người ta nhận thấy quan niệm ấy không phải lúc nào cũng
được áp dụng một cách tuyệt đối, máy móc, nhất là trong
những tình thế khó khăn cần linh động nhân nhượng để
đừng mất tất cả ("dĩ bất biến ứng vạn biến" như Hồ
Chí Minh hay nói) : việc Đảng cộng sản Đông Dương, cuối năm
1945 ra thông báo căn cứ vào "tình hình thế giới và hoàn
cảnh trong nước" bấy giờ để tự giải tán là một thí
dụ. Trong những tình hình như vậy, vấn đề " đa đảng "
không còn là một khái niệm phải lẩn tránh, một nguyên tắc
bất dịch mà là một công cụ trong đấu tranh, cần phải
được sử dụng để bảo vệ mục đích theo đuổi của mình.
Vấn đề thành công hay thất bại trong trong việc quyết định
này hoàn toàn tuỳ thuộc vào bản lĩnh của những người có
đảm lược sử dụng công cụ đó.
Ngay trong điều kiện đã giành thắng lợi rồi mà muốn bảo
vệ quyền lực một cách lâu bền, công cụ đó vẫn không thể
tiên quyết coi như một cấm kị. Thực tế cho chúng ta biết có
khá nhiều hình thức " đa đảng " đã được những đảng
cầm quyền sử dụng có lợi cho mình. Có thể cho phép một
loạt đảng " hiệp thương " tồn tại để làm " kiểng "
cho chế độ một đảng độc tài. Cũng có trường hợp các
đảng gọi là " đối lập trung thành " được luật pháp cho
hoạt động công khai nhưng trên thực tế đã bị đảng cầm
quyền khống chế (một cách hợp pháp và cả bất hợp pháp)
để duy trì quyền lãnh đạo thống trị của mình. Cũng có
trường hợp công cụ đa đảng được dùng trong thể chế "
đa nguyên đa đảng " ở đó các đảng đối lập, vì một lý
do văn hoá, lịch sử nào đó, luôn chiếm vị trí thiểu số,
nhưng cũng có những trường hợp được sử dụng trong thể
chế " nhất nguyên đa đảng ", ở đó chỉ có hai đảng thay
nhau cầm quyền bằng những phương pháp khác nhau nhưng có cùng
mục đích bảo vệ những giá trị chung của một chế độ cả
hai đều chia sẻ. Trước thực tế phức tạp của cuộc đấu
tranh quyền lực, việc tuyệt đối hoá một quan niệm " độc
đảng " có nội dung nào đó để duy trì sự độc tôn quyền
lực cho Đảng của mình trong mọi trường hợp là một thái
độ không thực tế. Nhất là lại thuần tuý bằng trấn áp và
bạo lực thì không những không thực tế mà còn nguy hiểm :
đảng chính trị đó chỉ tích tụ những toan tính bạo lực
ngược chiều, trước sau gì cũng " quỵ sụm " hoặc bị
đánh đổ bằng con đường bạo lực do mình tạo ra.
*
Sẽ là một thiếu sót nếu bài này chấm dứt mà không có vài
lời sau đây xin thưa cùng những người quen hay không quen đã
bày tỏ thái độ đồng tình, cổ vũ đề xuất của Lê Hiếu
Đằng : a) Đề xuất của anh chỉ là một khuyến cáo với
Đảng cộng sản. Tán thành nhưng xem đây chỉ như một sáng
kiến " cải lương ", " thoả hiệp " hoặc " ảo tưởng
" cũng không sao, nhưng đừng quên rằng đây là một hình
thức tranh đấu mới nẩy sinh từ bên trong hàng ngũ những
người cộng sản trước tình thế mới. b) Thực chất của
đề xuất đó là chuyển hoá thể chế chuyên chính sang dân
chủ pháp quyền, ở đó hình thức đa đảng là một công cụ
đấu tranh thực hiện bằng phương pháp nội tại của những
người cộng sản bất đồng. Cần xuất hiện những suy nghĩ
khác có nội dung phù hợp với những bước đi thích hợp hơn.
c) Công việc cực kỳ khó khăn, xin đừng quá bồng bột coi
đề xuất này như một thứ phép màu mang đến khả năng chấm
dứt ngay được di sản nặng nề của độc tài, chia rẽ, hận
thù do quá khứ để lại. Cũng đừng quên trong chính trị, vấn
đề " đa đảng " chỉ là một công cụ đấu tranh : viễn
cảnh về một xã hội mà công cụ đó cần vượt qua và nhắm
tới mới là mục tiêu quan trọng hơn.
2-9-2013
<strong>Lữ Phương</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130904/lu-phuong-vai-y-kien-ve-de-xuat-thanh-lap-mot-dang-chinh-tri-moi-cho-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét