Phạm Xuân Nguyên - "Nhạy cảm" thành "trơ/ vô cảm"

<div class="boxleft200"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhXV4nrnUcv-9kHXJqIshcuZHqn51KBTuRlsDbNnZDoQ6AaOtR4O1XQ0g0J93sWQtxq0ibbffnQXvYVTBrCyi6XE1rqZULBO8yRiGbCvIDpEaV-fm2ZlIOTjQ1RW_RdsbdLFimsUS7E2Kw6/s200/nh%C3%A0-ph%C3%AA-b%C3%ACnh-v%C4%83n-h%E1%BB%8Dc-Ph%E1%BA%A1m-Xu%C3%A2n-Nguy%C3%AAn.jpg"
/><div class="textholder"></div></div>Trong tiếng Việt của nước ta
hiện nay có một từ đang bị chính trị làm hỏng khi dùng trong
đời sống xã hội. Đó là từ "nhạy cảm". Một từ chỉ
khả năng tinh nhạy của các giác quan cũng như cảm xúc, tinh
thần của con người đã bị làm méo nghĩa, lạc nghĩa. Bị gom
vào dưới từ này là các hiện tượng, vấn đề, con người,
tác phẩm bị canh chừng, bị ngăn chặn, bị cấm đoán, không
được nói, không được bàn, không được viết. Nào là
"vấn đề nhạy cảm", "khu vực nhạy cảm", "vùng nhạy
cảm", "ý kiến nhạy cảm", vân vân và vân vân.
Mới đây nhất từ "nhạy cảm" lại xuất hiện trong công
văn số 2896 / CXB – QLXB ngày 31.7.2013 do ông Chu Văn Hòa, Cục
trưởng cục Xuất bản ký, gửi đến NXB Lao Động và công ty
Alpha Books, đề nghị hai đơn vị này "đình chỉ phát hành
để tổ chức thẩm định nội dung bộ tiểu thuyết Đại
gia". Nhưng trước khi bàn vào chuyện đó, ta hãy xem các định
nghĩa về từ "nhạy cảm" trong từ điển.

Từ điển tiếng Việt, Hoàng Phê chủ biên, Nxb Khoa học Xã
hội, Hà Nội 1988, tr. 734, giải nghĩa:
Nhạy cảm t. Có khả năng nhận biết nhanh và tinh bằng các
giác quan, bằng cảm tính: Da nhạy cảm với nhiệt độ; Nhạy
cảm với cái đẹp của thiên nhiên; Trái tim nhạy cảm của
người mẹ.
Từ điển Oxford (Advanced Learner's Dictionary, 2000) tr. 1212 giải
thích từ "Sensitive" ("Nhạy cảm") có 6 nghĩa như sau:
Về cảm giác của con người. 1) nhận biết và có khả năng
hiểu được người khác và cảm xúc của họ: Cô ấy rất
nhạy cảm với cảm xúc của người lạ.
Về nghệ thuật / âm nhạc / văn học. 2) có khả năng hiểu
biết nghệ thuật, âm nhạc và văn học và thể hiện được
mình thông qua chúng: Một nhà thơ rất nhạy cảm.
Dễ khó chịu. 3) dễ gây bực mình hay khó chịu: Cô ta rất
nhạy cảm khi bị phê phán.
Thông tin / Vấn đề. 4) khiến anh phải xử sự hết sức cẩn
thận vì có thể khiến người khác bực mình hoặc nổi giận:
Chăm sóc sức khỏe là vấn đề nhạy cảm về mặt chính trị.
Về lạnh / sáng / thức ăn. 5) phản ứng nhanh hoặc hơn lệ
thường về điều gì đấy: Răng tôi rất nhạy cảm đối với
đồ ăn lạnh.
Về những thay đổi nhỏ. 6) có khả năng đo được những thay
đổi rất nhỏ: Thị trường chứng khoán rất nhạy cảm
trước sự thay đổi chính trị.

Có thể thấy, cách chính trị nước ta dùng từ "nhạy cảm"
hiện nay ứng với nghĩa 3 và 4 của từ "Sensitive" trong từ
điển Oxford, nghĩa là coi mình dễ bị thương tổn, bị đụng
vào đâu cũng là "nhạy cảm", nên phản ứng chống lại
mọi hành vi gây sự "nhạy cảm" đó đối với mình mà
không thèm quan tâm đến sự "nhạy cảm" của toàn thể mọi
con người trong xã hội. Con số trên 50.000 văn bản luật
được ban hành sai quy phạm pháp luật trong mười năm qua đã
cho thấy sự khác biệt thế nào giữa "nhạy cảm" của quan
và "nhạy cảm" của dân.

<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgKc_yWWpymHGtGx0IitCzcrwTfLRCwDE3V3y9uFkHy0NckpOwVx42g7vmhSWlXP8hXVTu3z9_lx9Vf-dAtAlA7lyX-SVwPrxFQu0_c4cOIAa5ot31ZYq81CyS0Gt_rqu3bT-9DLrT6a7Zt/s640/dai-gia5-1377507629.jpg"
/></center>

Trở lại việc đình chỉ phát hành bộ tiểu thuyết Đại gia
như một trường hợp tiêu biểu gần nhất của cái gọi là
"nhạy cảm". Theo công văn trên đây, cục Xuất bản đưa ra
ý kiến: "Nội dung bộ tiểu thuyết miêu tả những mối
"quan hệ" làm ăn kiểu xã hội đen của một số tập đoàn
kinh tế với các quan chức cấp cao của nhà nước và những
thủ đoạn, mánh khóe trong công tác tổ chức cán bộ. Cùng
với đó là sự tha hóa, biến chất, tham ô, tham nhũng của bộ
máy quan chức các cấp từ Trung ương đến địa phương. Qua
tác phẩm, người đọc thấy một "tam giác ngầm" mà ở
đó, quyền lực, tiền bạc và gái gú câu kết với nhau để
bòn rút của cải xã hội, làm mục ruỗng đạo đức xã hội.
Việc phản ánh hiện thực xã hội và đề cập đến một số
vấn đề "nhạy cảm" hiện nay với tính chất cường điệu
quá mức, cùng với những nhận định, đánh giả chủ quan,
một chiều của tác giả sẽ ảnh hưởng không tốt cho bạn
đọc và gây bất lợi cho xã hội". Đọc đoạn viết này có
ba câu hỏi được đặt ra:
1) Đoạn đầu công văn đã nói đúng nội dung của bộ tiểu
thuyết Đại gia. Thế nhưng tại sao lại coi những vấn đề
đó là "nhạy cảm"? Có phải "nhạy cảm" là vì những
vấn đề đó có thực nhưng không được nói vì đụng chạm
đến những ai đó, những nhóm nào đó? Nhưng đây là một tác
phẩm văn học, nhà văn phản ánh hiện thực đời sống bằng
hệ thống nhân vật và thế giới nghệ thuật của chúng, ở
đó các hiện tượng và vấn đề đã được điển hình hóa
và khái quát hóa theo quy luật văn chương, từ đó độc giả
có sự tiếp nhận riêng của từng người làm nên ý nghĩa tác
phẩm. Chẳng lẽ nhà văn khi viết phải hỏi ai đó đâu là
vùng "nhạy cảm" để trừ ra và độc giả khi cầm cuốn
sách lên phải hỏi ai đó nó có "nhạy cảm" không để bỏ
xuống?
2) Công văn đề nghị "đình chỉ phát hành để tổ chức
thẩm định nội dung" bộ tiểu thuyết. Thế tức là phải có
một hội đồng gồm các chuyên gia văn học được lập ra để
đọc hơn một nghìn trang của tác phẩm này, rồi phân tích,
đánh giá, và đưa ra kết luận, từ đó Cục Xuất bản mới
có căn cứ để ra quyết định cho phát hành hay không. Nhưng
trong công văn Cục đã tự mình phán quyết tác giả Đại gia
viết "với tính chất cường điệu quá mức, cùng với những
nhận định, đánh giả chủ quan, một chiều". Đây là sự quy
kết chủ quan, có tính áp đặt, phản lại chính nội dung của
công văn. Nếu thế thì còn cần gì phải thẩm định? Mà nếu
hội đồng thẩm định đưa ra một kết luận khác hẳn thì
Cục tính sao?
3) Mệnh đề "sẽ ảnh hưởng không tốt cho bạn đọc và gây
bất lợi cho xã hội" là một mẫu câu đầy phi lý, ngụy
biện, giả danh luôn được dùng cho những trường hợp như
thế này. Ai cho phép Cục Xuất bản được nhân danh công chúng
độc giả, nói thay độc giả về sự tiếp nhận của họ
đối với một tác phẩm văn học? Căn cứ vào đâu khi cuốn
sách chưa ra thị trường, mà ngay cả có phải giám định thì
khi hội đồng giám định chưa thành lập và chưa đánh giá,
Cục dám nói nó sẽ gây ảnh hưởng không tốt và gây bất
lợi? Đó là cách nói hồ đồ, trùm lấp, đổ vấy.
Bộ tiểu thuyết Đại gia của Thiên Sơn (Công ty Alpha Books & Nxb
Lao Động, quý III/2013) viết trực tiếp về hiện thực xã hội
hiện tại của nước ta gồm hai tập: tập 1, Tam giác ngầm (543
trang), tập 2, Quyền lực đen (575 trang). Trong hơn một ngàn trang
sách tác giả đã dựng lên cả một liên minh lợi ích giữa
đại gia và quan chức nhà nước. Đại gia là Tấn Đạt,
người đứng đầu công ty Đại Á, liên tục bành trướng thế
lực của mình về kinh tế, và cả chính trị, nhờ cấu kết
với bộ máy chính quyền. Quan chức là Lê Đức, một lãnh
đạo cao cấp, người mở đường, vạch lối cho đại gia thao
túng nền kinh tế, chiếm đoạt các lợi ích. Quan hệ giữa Lê
Đức và Tấn Đạt là giữa "voi" và kẻ "chăn voi". Bên
cạnh Lê Đức là Thu Quỳnh, bên cạnh Tấn Đạt là Vân Chi,
cả hai nhân vật nữ này vốn là gái chơi, "gái gọi", sau
trở thành vợ và trợ thủ đắc lực cho hai nhân vật đại
diện cho hai thế lực cố kết nhau. Vây quanh hai (hay bốn) nhân
vật chính này là giới kinh doanh và giới chính trị với những
âm mưu, thủ đoạn làm ăn và hoạt động cả trong và ngoài
nước, với những chuyện hậu trường bên trong mỗi gia đình.
Đọc xong ĐG cảm giác rùng mình, lo sợ trước một hiện thực
tàn bạo của những kẻ không từ một thủ đoạn bẩn thỉu
và độc ác nào để độc chiếm quyền lợi và quyền lực.
Trong truyện tác giả có để xuất hiện một vài nhân vật
trong chính giới biết thức tỉnh, dám đấu tranh, nhưng họ
rốt cuộc đều bị bóp chết bởi guồng máy lợi ích nhóm.
Kết thúc bộ tiểu thuyết là cái tin Vân Chi báo cho Tấn Đạt
biết mình mang thai nhưng được chẩn đoán cái thai không có
tim. Một cái kết chỉ do tác giả nghĩ ra, không đúng với nhân
vật và nội dung truyện, không thể làm yên lòng được độc
giả.
Nhà văn Thiên Sơn năm nay ở độ tuổi bốn mươi, đã có một
số sáng tác xuất bản, trong đó có một tiểu thuyết (Dòng
sông chết) đã được giải cuộc thi viết thể loại này
(2006-2010) của Hội Nhà văn Việt Nam. Anh viết Đại gia trong
suốt mấy năm liền trăn trở suy tư, tìm kiếm chất liệu,
cấu trúc nghệ thuật tác phẩm, những mong phơi bày ra ánh sáng
công luận "nỗi đau của những phận người đông đảo mà
bé nhỏ, bị bóp nghẹt trong thế giới của quyền lực đen"
với khát vọng cháy bỏng chung tay cùng mọi người cắt bỏ
"sự méo mó này, ung hoại này" (đây là lời tác giả in ở
bìa bốn cả hai tập) trên cơ thể xã hội chúng ta đang sống.
Đó chính là sự nhạy cảm của lương tri nhà văn trước vận
mệnh và số phận của đất nước, nhân dân. Sự nhạy cảm
của văn chương trước nỗi đau của nhân quần. Sự nhạy cảm
đó chính là muối của văn chương. Nhà văn muốn làm muối mà
không mặn thì sao ướp mặn được cho đời. "Đã đi với
nhân dân / Thì thơ không thể khác / Dân máu lệ không cùng /
Thơ chết áo đắp mặt" (Phùng Quán). Những nhà văn dám xông
vào cuộc sống, đi sâu vào hiện thực, dám khổ công lao động
nghệ thuật để văn chương không véo von ca hát, không cam chịu
làm "ánh trăng lừa dối" (Nam Cao) trên sự bần cùng khốn
khổ của nhân quần bởi những kẻ có tiền và có quyền, đó
là họ thực hiện đúng chức phận người cầm bút "thiên
lương" của mình, đó là họ làm đúng nhiệm vụ thức tỉnh
xã hội về nỗi đau nhân sinh. Thiên Sơn và bộ tiểu thuyết
Đại gia là một nhà văn đúng nghĩa đó. Tại sao sự nhạy
cảm như vậy của nhà văn lại không được tôn trọng, đề
cao, khuyến khích mà lại cấm đoán tác phẩm của họ với sự
quy kết là động đến những vấn đề "nhạy cảm"? Câu
hỏi rốt cuộc lại trở lại câu mà tôi, và chắc có nhiều
người nữa, đã đặt ra cho Cục xuất bản, rộng hơn là cho
các cấp quản lý tư tưởng văn hóa: thế nào là "vấn đề
nhạy cảm" và vì sao lại là "nhạy cảm"?
Cứ cách dùng từ và hiểu khái niệm "nhạy cảm" thế này
thì sẽ dẫn xã hội nói chung, văn chương nói riêng, đến chỗ
trơ cảm, vô cảm trước nỗi đau của đồng loại, của nhân
dân, của đất nước, và biến tiếng Việt thành cùn mòn, khô
cứng. Tôi muốn mọi người sẽ đọc được Đại gia, một
bộ tiểu thuyết chưa phải xuất sắc về mặt văn, nhưng đã
có phần sâu sắc về mặt đời. Nói theo ngôn ngữ chính trị
hiện hành, tiểu thuyết Đại gia đã phóng bút vào sự suy
thoái của "một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên",
vào sự lộng hành của quốc nạn tham nhũng, lợi ích nhóm. Tôi
nghĩ Ban chỉ đạo trung ương về phòng chống tham nhũng và Ban
nội chính trung ương cần biểu dương tác giả cũng như nhà
xuất bản Lao Động cùng công ty Alpha Books và cho phổ biến tác
phẩm này. Điều đó ích lợi cả cho chính trị và văn học.
Còn Cục xuất bản vẫn muốn tổ chức hội đồng thẩm định
nội dung Đại gia thì tôi muốn mình được tham gia hội đồng
đó để cùng tranh biện xem nó đã đủ "nhạy cảm" chưa.

Hà Nội Quốc Khánh 2013.

<strong>Phạm Xuân Nguyên</strong>
<em>Tác giả gửi Quê Choa
Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm riêng của tác
giả</em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130904/pham-xuan-nguyen-nhay-cam-thanh-tro-vo-cam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!